VOV4.K’ho – Nam 2019 bulah khà pria\ jơh ală bơta phan suơn sre tàm khà lơyah, broă ròng phan gơtìp ua\ bơta kòp bơ tờp lơh aniai, mơya git nđờ rbô hìu bơnhă làng bol kòn cau tàm tiah kal ke bơh càr Kon Tum dê kung gam geh rài kis kơ\ kơljap mờ bơtàu tơnguh. Gơtùi lơh geh bơta do là tài làng bol dềt mềr mờ brê mờ sền gàr niam bă brê geh jàu nàng dờp pria\ tơm sền gàr brê.

Hìu bơnhă bi A Lít, ơm tàm [òn Kon Ktu, xã Đăk Ruồng, kơnhòal Kon Braih, càr Kon Tum dờp sền gàr 28 lồ brê. Bi A Lít pà git, ală nam pa do, pah nam hìu bơnhă bi dờp geh mờr 19 tơlak pria\ bơh broă tơm pria\ sền gàr brê. Bơh khà pria\ do, hìu bơnhă bi neh bơcri tam rlau 2 lồ kau su, nđờ rhiang tờm kơphe. Mìng is nam 2019 pa do tam geh tai mờr 3 lồ bùm blàng. Bal mờ hơ\ gam blơi sur, iar sơntìl nàng bơtàu tơnguh ròng phan. Bulah ơm kis tàm tiah kal ke, mơya rài kis hìu bơnhă bi A Lít dê kơ\ kơljap ngan.

Bi A Lít đơs nền, geh dờp pria\ tơm bơh broă sền gàr brê neh dong hìu bơnhă bi geh tu\ niam nàng brồ guh lơh sa đềt mềr mờ brê: “Hìu bơnhă a` dờp sền gàr brê bơh nam 2008 tus tu\ do neh 11 nam. Geh dờp pria\ bơh broă sền gàr brê dong hìu bơnhă a` ngai sơlơ bơtàu tơnguh rlau. Rài kis bơh hìu bơnhă a` dê kung tam gơl niam rlau mờ lài. Dờp sền gàr brê den geh kuơ ngan hìu bơnhă mờ tiah ơm kis in”.

Jơnau yal bơh Kes pria\ sền gàr mờ bơtàu tơnguh brê càr Kon Tum ai go\, tàm nam 2019, geh rlau 5 rbô hìu bơnhă, 192 mpồl hìu bơnhă, 336 [òn làng bol ơm kis mờ ua\ ngan là làng bol kòn cau mờ 5 mpồl dờp atbồ, sền gàr brê geh tơm mờr 130 tơmàn pria\. Pria\ lơh geh kờp bal nam 2019 bơh tơl hìu bơnhă dờp sền gàr brê là rlau 13 tơlak pria\; [òn làng bol ơm kis, thôn là mờr 160 tơlak; mpồl hìu bơnhă pơgap 98 tơlak mờ mpồl lơh broă pơgap 500 tơlak. Do là pria\ lơh geh ua\ ngan pơn drờm mờ pria\ lơh geh bơh ală hìu bơnhă kis rềp brê dê, ngan là làng bol kòn cau.

Bi Y On, atbồ [òn Kon Plông, xã Hiếu, kơnhòal Kon Plông pà git, kơ nờm dờp atbồ, sền gàr rlau 900 lồ brê, làng bol tàm [òn neh geh pria\ jền mờ sền gàr brê niam rlau: “Làng bol neh git atbồ is, sền gàr brê niam nàng geh tai pria\ jền. Ală hìu bơnhă tus bal atbồ, sền gàr brê den ờ geh hìu bơnhă lơi lơh tìs tàm broă pès, kơl mus brê nàng lơh mìr”.

Broă lam lơh geh cồng nha broă lơh tơm pria\ sền gàr  brê ală nam lài do kung bè tàm nam 2019 neh dong git nđờ rbô hìu bơnhă làng bol kòn cau, git nđờ rhiang [òn làng bol ơm kis mờ mpồl hìu bơnhă tàm càr Kon Tum geh rài kis ngai sơlơ niam rlau. Pria\ lơh geh bơh brê kung pơgồp bơnah chồl pràn broă lam lơh jat mờ lơh gơs 2, 3 jơnau kờ` tàm broă bơt bơtàu [òn lơgar pa.

{òn Kroong, xã Đăk Pxi, kơnhòal Đăk Hà là dùl [òn ai lơh pơn yơu. Mờ broă dờp atbồ, sền gàr 1 rbô 200 lồ brê bơh Mpồl atbồ brê rơcang gàr bồ tô Đăk Hà, 73 hìu bơnhă làng bol kòn cau Sơdàng bơh [òn dê nam do geh tă tơm rlau 600 tơlak pria\. Ồng A Lê Mi Ô, atbồ [òn do pà git, bơdìh mờ broa\ tơm pria\ ai ală cau tus bal tơn tàm broă lòt sền, sền gàr brê, jơh ală khà pria\ gam wơl geh [òn ngui tàm broă lơh niam phan bơna mờ tơnguh niam rài kis nùs nhơm làng bol in: “Bơh tu\ geh broă drơng ala sền gàr brê den rài kis làng bol dê neh krơi ngan. Pria\ hơ\ là sền gròi, kơ lôi rơcang rài kis oh kòn tàm hìu bơnhă in. Pria\ tơm sền gàr brê ngui tàm tàm broă lơh ồs đèng, gùng lòt, hơ\ sồng lơh niam wơl hìu chài rơ gơi [òn, drơng ală broă bơh thôn [òn dê, bè dơ\ bơyai lơh klơm mbar tơlir, lơh niam wơl mbòr dà. Tàm thôn kung vlơi geh 1 bòr cing mồng, phan soh ndrờm bal”.

Đơs bè bơta kuơ bơh broă lơh tơm pria\ sền gàr brê gơ wèt mờ làng bol kòn cau bơh kơnhòal dê, ồng Bùi Văn Viên, Chủ tịch UBND xã Đăk Na, kơnhòal Tu Mrông pà git: “Tàm xã Đăk Na, brê jàu thôn in kung bè hìu bơnhă in cèng wơl cồng nha ngan ngồn. Khi bơtàu tơnguh broă lơh sa, kung bè hơ\ là bơnah lơh gơlik pria\ jền nàng tơn jơh jơgloh tơmù r[ah. Tàm xã geh thôn Kon Chai. Thôn do là jơh ală hìu bơnhă tàm thôn ndrờm dờp sền gàr brê lơm. Pria\ tơm sền gàr brê geh dờp den hìu bơnhă êt ngan rlau jơh kung là 18 tơlak. Ai jơh ală hìu bơnhă ndai den bơh 20 nđờ tơlak lơm. Làng bol git gơnoar broă kung bè bơta kuơ he dê tu\ dờp sền gàr brê. Tu\ mờ sền go\ bơta kuơ den kơ nòl khi dê ngan là geh tơnguh rlau”.

Nam 2019, Kes pria\ sền gàr mờ Bơtàu tơnguh brê càr Kon Tum neh ai geh rlau 266 tơmàn pria\, sơr lèt rlau broă rơndap lơh ai tơlik. Bơh bơnah pria\ ai do, nàng tă tơm ai broă lơh atbồ, sền gàr rlau 360 rbô 600 lồ brê, geh pơgap 63% kờp jơh bă brê gùt càr dê.

Ồng Hồ Thanh Hoàng, Kuang atbồ Kes pria\ Sền gàr mờ Bơtàu tơnguh brê càr Kon Tum pà git, tàm nam 2019, broă pơn jat tai lam lơh geh cồng nha broă lơh tơm pria\ sền gàr brê neh dong git nđờ rbô hìu bơnhă làng bol kòn cau tam gơl niam rài kis mờ bơcri bơtàu tơnguh lơh sa hìu bơnhă: “Khà pria\ tơm sền gàr brê mờ ală hìu bơnhă làng bol geh dờp, den bơdìh mờ broă làng bol ngui nàng tơnguh niam rài kis khi dê, khi kung pơgồp bal mờ ală bơnah pria\ jền ndai hìu bơnhă dê nàng bơtàu tơnguh lơh sa, bè tam brê lơh sa, hơ\ sồng tam bùm blàng sơntìl pa, ròng sur, tam bời lời, tam ju ai prìt, bơh hơ\ tơnguh pria\ lơh geh, tơnguh bơta kuơ geh dờp bơh brê. Pơgồp bơnah bal mờ ală bơnah dong kờl ndai, gàr kơ\ kơljap tơl niam rài kis mpồl bơtìan tàm ală tiah geh broă drơng ala tơm pria\ sền gàr brê”.

Mùl màl ai go\, nam 2019, bulah khà pria\ tac jơh ală bơta phan lơh gơs bơh suơn sre tàm khà lơyah, broă ròng phan gơtìp ua\ bơta kòp bơ tờp, mơya git nđờ rbô hìu bơnhă làng bol kòn cau tàm tiah kal ke bơh càr Kon Tum dê kung gam geh rài kis kơ\ kơljap mờ bơtàu tơnguh. Gơtùi geh bơta do là tài gơ noar atbồ càr neh lam lơh niam broă lơh tơm pria\ sền gàr brê. Cồng nha lơh sa mờ broă tơm pria\ sền gàr brê cèng wơl là bơta pơn jờng dờng ngan nàng làng bol in mut tus nam pa 2020 pơn jat tai đềt mềr mờ brê mờ sền gàr brê niam rlau.

Cau mblàng K’Duẩn