VOV4.K’ho- Ală nam rềp ndo, Tây Nguyên sùm pal sơrlèt gan mờ ală kàl prang dờng ro kơnra` soăt dà uă ngan, gi\t nđờ rhiang rbô lồ chi tam gơtìp hoàc hươr, gi\t nđờ jơ\t rbô hìu bơnhă làng bol bòl glar kal ke ngan tài bơh trồ prang soăt dà. Broă gàr tơl dà nàng bơtàu tơnguh kơ\ kơl jăp chi tam tàm Tây Nguyên in sơlơ gơlik gơs jal mhar ngan tu\ mờ bơta tam gơl trồ tiah gam ngai sơlơ gơrềng ờ niam ngan tus lơh broă sa sươn sre, gah lơh sa pràn tờm tàm tiah do dê.

Tàm gùl trồ tơngai duh tơ àl ngan bơh kàl prang dê, 3 nă cau tàm hìu bơnhă bi Lương Văn Dục, ơm tàm thôn Giang Xuân, xã Ea Đăh, kơnhoàl Krông Năng, càr Dăk Lăk gam lơh ngan tờ bơtô sơl, tuah wàs gùng dà hòr nàng gơtùi ngui jơh dà lồi du\t tàm dà croh ơm ngài mờ hìu rlau 1 kơi sồ mờ nggùl, dong kờl sươn kơphê rlau 600 tờm gam rơhời chơ\t ro tài bơh trồ prang soăt dà.

Tàm tu\ tơrlung dà tờ, tơrlung dà khuàng tàm sươn ndrờm neh soăt jơh dà, broă jòi dà tàm dà croh là broă lơh du\t ndơl. Mờ dilah ờ geh tơl dà tuh, sươn kơphê hìu bơnhă bi Dục dê pal lời ngò ai trồ tiah in. Bi Lương Văn Dục đơs: Ngan là pal kơlôi gơ ih, tài bơh dà ngai sơlơ soăt jơh. Uă hìu tu\ do kung gam ờ tơl dà sơl, dùl êt nă ngan cau geh dà tơrlung khuàng. Mờ tu\ do geh dà tơrlung khùang den kung neh soăt jơh dà bal sơl. Bơta do den ngan là gam kơn jơ\ rlau mờ nam lài tai. Tu\ do, ờ gi\t pal tam tờm chi tam lơi nàng gơdờp mờ ù do.

Tờ bơtô, ngui jơh dà du\t ndơl nàng dong kờl kơphê

Ơm ngài mờ xã Ea Đăh pơgăp 100 kơi sồ, làng bol Dăk Wil, kơnhoàl Cư Jut, càr Dăk Nông dê kung gam bòl glar ngan jòi broă dong kờl klàs bơh bơta chơ\t ro ai chi tam in. Ồng Đinh Văn Dũng ơm tàm thôn 1, xã Dăk Wil pà gi\t, sươn kơphê mờ tiêu 1 lồ mờ nggùl hìu bơnhă ồng dê rơ\p mìng pa tuh geh 2 dơ\ lơm den dà tơrlung neh soăt jơh dà. Ồng gam apah cau tờ tai dùl nơm dà tơrlung ndai tai, jrô tus 15 thơk tơn, jơh gi\t nđờ jơ\t tơlak đong mơkung gam ờ hềt go\ dà căt sơl.

Tàm tu\ hìu bơnhă ồng gam lơh ngan tờ dà tơrlung, jòi dà den sươn kơphê, tiêu gam ngai sơlơ nhòp ro jơh. Bơcri priă jòi dà gơlơh bè jơnau nhơl dilah bơtuah den geh mờ cau lơh broă sa bè ồng Dũng pal dờp bơta rềs àr, digơlan priă kung gam roh sơl mơya tờm chi den kung gơtìp chơ\t ro sơl. Ồng Đinh Văn Dũng, đơs: Jòi dà dong kờl chi tam den làng bol tàm do tu\ do mìng geh broă là tờ dà tơrlung. Mơya tờ dà tơrlung kung kal ke ngan sơl tài bơh ù tiah do lu\ ir. Den tàng kal ke ngan, kung ndrờm bè tàm pơrlòng mờ ồng trồ sơl bè hơ\ ih. Bơtuah den là geh dà, ờ bơtuah den là tờm chi chơ\t ro jơh.

Uă bơtơ\t dơng dà soăt jơh dà

Uă nam do, trồ prang soăt dà neh gơbàn tàm jơh ală kơnhoàl ù tiah tàm Tây Nguyên, jòi dà dong kờl chi tam sơrlèt gan mờ trồ prang gơlơh bè dùl dơ\ broă lơh bòl glar ngan gi\t lơh. Dà dờng dà croh soăt dà mpờl jơh lu\ liang lơm, dà căt kung ngai sơlơ soăt tai mờ dà măt den gơhòr nhìm rục, hơ\ kung là bơta mờ ală cau lơh broă sa bè ồng Nguyễn Văn Phương ơm tàm xã Ia Pia, kơnhoàl Chư Prông, càr Gia Lai dê pah tu\ tă priă khuàng dà tơrlung jòi dà mơya ờ geh cồng nha.

Ồng Nguyễn Văn Phương, đơs: Tă priă mờ ờ geh dà den roh priă, să jan pal kong gời. Tu\ do, 50 tơlak, 100 tơlak đong mờ geh dà den là a` kung pơđơl pràn lơh sơl. Mơya, mờ tu\ dà tơrlung dà khuàng mờ ờ geh dà, lời sơrbì gời. Tu\ do, den lời te\, hòi yàng hòi trồ, trồ ờ go\ kơno ờ.

Kơphê gơtìp chơ\t rơđò tài ờ geh dà tuh

Ờ go\ di mìng làng bol lơh broă sa lơm, uă mpồl lơh sa kă bro lơh broă gah lơh sa sươn sre tàm Tây Nguyên, bulah geh tơl cau lơh broă, tơl priă jền, phan bơna kung bòl glar ngan sơl tam dră mờ trồ prang soăt dà ai chi tam in. Công ty TNHH Một thành viên Kơ Phê Ia Nhân, xã Ia Tô, kơnhoàl Ia Grai, càr Gia Lai dê geh mờr 500 lồ kơphê. Bulah tiah geh sươn chi bơh công ty dê geh dà croh, geh tơnau dà mơya sùm bơh nam 2016 tus tu\ do, dà ờ geh tơl nàng tuh tàm kàl prang.

Ồng Hồ Xuân Hoài, Kuang ătbồ Đội 2, Công ty Kơphê Ia Blan pà gi\t, nam do, bă kơphê bơh đội dê mìng tuh geh 2 dơ\ dà lơm, tus lồi nhai 2 pa do den mờr bè soăt jơh dà. Sươn kơphê bơh đội dê gam nhòp ro jơh mờ digơlan là geh gơrềng uă tus cồng nha lơh geh mờ bơta niam sươn chi dê. Ồng Hồ Xuân Hoài, đơs: Đơs bal là mìng gơtùi tuh dà geh dơ\ dùl, dơ\ 2 lơm, hơ\ là tơngai nhai 1, nhai 2 gam geh dà nàng tuh. Mờ tus tàm nhai 3, nhai 4 den dà nàng tuh ai chi tam in, ai sươn kơphê in là ờ geh tơl. Bơh hơ\ gơlam tus là sươn chi ờ kis dờng pràn, mờ tu\ neh ờ kis dờng pràn den khà phan lơh geh bơh sươn chi dê kung gơtìp gơmù te\ uă sơl.

Dà dờng, dà croh soăt jơh dà mpờl jơh lu\ liang lơm, dà căt soăt jơh dà, dà măt cau lơh broă sa tàm Tây Nguyên dê sùm gơ hòr rục

Mờ 2 tơlak lồ ù pơrhê bazan, Tây Nguyên geh sền là tiah mờng tam chi jo\ nam dờng ngan bơh gùt lơgar dê, bal mờ ală chi tam tờm, pràn ngan, bè kơphê, tiêu, kau su mờ rềp ndo là bàr pe bơta chi sa plai bè sầu riêng, bơ, pơnăt. Lơh broă sa sươn sre neh pơgồp bơnah kuơmàng dong lơh bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtiàn, bơtàu tơnguh uă rài kis làng bol in. Mơya, lơh broă sa sươn sre tàm tiah do kung gam tìp sơl ờ dùl êt bơta kal ke tài bơh trồ prang soăt dà, ờ tơl dà tuh tàm kàl prang. Ồng Phan Việt Hà, Phó Kuang ătbồ Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên dê đơs, gơrềng bơh trồ prang soăt dà tus mờ lơh broă sa sươn sre tàm tiah do tàm ală nam rềp ndo neh ơm tàm khà kơn jơ\ kơn ju\t ngan.Ồng Phan Việt Hà, đơs: Tàm bàr pe nam pa do tàm Tây Nguyên, bơta trồ prang soăt dà neh geh, lơh gơrềng tus lơh broă sa sươn sre bơh kơnhoàl ù tiah do dê kơn jơ\ kơn ju\t ngan. Tu\ do, den bơta tam gơl trồ tiah den ngai sơlơ mpờl go\ loh làng ngan. Mờ loh làng ngan rlau jơh là broă dà mìu gơmù uă ngan, mờ kàl prang den tơngai duh ngan. Bơh hơ\ gơlam tus jơnau soăt dà uă ngan bè tàm Tây Nguyên.

Gah lơh broă sa sươn sre tàm Tây Nguyên bơh jo\ sùm neh pal kong mờ uă ngan kal ke bè drà kă bro, tu\ do sơlơ bơtơl tai bơta kal ke tu\ tam gơl trồ tiah gam ngai sơlơ kal ke ngan, kàl prang soăt dà gam ngai sơlơ kơn jơ\ kơn ju\t ngan.

Cau cih Công Bắc- Cau mblàng Lơ Mu K’Yến