VOV4.K’ho- Tây Nguyên geh pơgăp 2 tơlak lồ ù pơrhê bazan bal mờ trồ tiah kung niam đau sơl. Do là dùl bơta [ươn dờng ngan nàng gah tam phan in bơtàu tơnguh mờ tă pơgồp uă ngan ai rài lơh broă sa sươn sre dà lơgar in đơs is mờ rài lơh sa dà lơgar is đơs bal. Mơya, ndrờm bè ală nam do lơh broă sa sươn sre Tây Nguyên dê tìp wơl uă kal ke.

Ală tờm chi tam bơh jo\ sùm geh sền là tờm chi tam tờm mờ pràn ngan, bè kơphê, tiêu, điều mờ kau su gơlik wơl gơcèng wơl cồng nha dùl êt ngan mờ geh tu\ là gơtìp hoàc hươr. Bè hơ\, jơnau bơh bơta krơi sơ [ơi do dê là tàm bơta lơi?

Mờ pal lơh bè lơi nàng ngui geh cồng nha bă ù lơh broă sa sươn sre nđiơm gơs dờng ơning ơnàng tus gi\t nđờ tơlak lồ do taih? Dùl jơnau jơnau cih “Gùng dà nàng ngui geh cồng nha bă ù pơrhê bazan dờng ơning ơnàng tàm tiah Tây Nguyên” geh lơh loh bơta do.

Jơnau cih dơ\ dùl: Jơnau krơi sơ [ơi cau lơh broă sa gơkòl dồs tàm bă ù nđiơm gơs ngan

VOV4.K’ho- Tàm uă nam do, ală tờm chi tam jo\ nam bè kơphê, kau su, tiêu, điều…neh mờ gam geh ală càr Tây Nguyên sền là tờm chi tam tờm mờ pràn ngan kơnờm tàm ù tiah bơta [ươn pơrhê bazan. Mơya, tu\ do jơh ală tờm chi tam do ndrờm gơcèng wơl priă jền lơh sa dùl êt ngan. Mờ geh tu\ là neh geh uă cau lơh broă sa pal dờp bơta muăt jrùm ngan hơ\ là gơtìp dồs kơnòl tu\ neh tam ală tờm chi tam do. Jơnau cih dơ\ dùl sơnđan măt “Jơnau krơi sơ [ơi cau lơh broă sa gơtìp dồs tàm ù tiah pơrhê bazan nđiơm gơs”.

Jơh gùt lơgar geh pơgăp 3 tơlak lồ ù pơrhê bazan, tàm hơ\ Tây Nguyên geh 2 tơlak lồ. Do là bơta ù bơta sràt ờ uă, cờ` ù lơ u\t, rài nsồp, geh uă phan bơkah mờ gơdờp mờ uă ngan bơta chi tam, ngan là ală tờm chi tam lơh geh priă jền uă. Kung ngan tài bè hơ\ mờ tàm ală nam do, ală tờm chi tam bè kơphê, tiêu, kau su…neh geh tam bal mờ bơta gơn kơnơm beng cồng nha sa uă.

Tu\ do, bă kơphê tàm Tây Nguyên pơgăp 630 rbô lồ, kau su pơgăp 250 rbô lồ, tiêu gi\t nđờ rhiang rbô lồ…Do là ală tờm chi tam jo\ ngai, hơ\ là pal tam, bơcri priă sơngka sền gàr uă nam den hơ\ sồng gơ ai sa. Mơya, “tam chi kơ\p tus ngai pik plai” uă cau lồi du\t pal koh sang te\ tài bơh priă tăc ală phan bơna bè tiêu, bơsơ\t kau su gơmù uă ngan, lơh sa hoàc hươr. Bơh jo\ sùm geh sền là biàng bò dùl tu\ tơngai mơya priă tăc bơsơ\t kau su gơmù bơh 120 tơlak dùl tấn mìng gam wơl bơh 28 tus 30 tơlak đong tàm dùl tấn (lơyah rlau mờ priă lơh gơs bơsơ\t) neh lơh tus ờ mìng ală hìu bơnhă tam kau su sươn dềt lơm koh sang te\ mờ ală công ty geh tiah lơh sa dờng kuang pal tơrmù te\ bă ù tam gơ. Ală hìu bơnhă gam kơnờm mờ tờm kau su gam ơm tàm rài kis kal ke ngan.

Ồng Đặng Thanh Tuế, ơm tàm thôn 3, xã Ia Nhin, kơnhoàl Cư Pah, càr Gia Lai pà gi\t, nam 2005 lài do, geh bơta dong kờl bơh rơndăp broă lơh lơh uă lơh broă sa sươn sre, ồng neh càn priă ngân hàng nàng tam 5 lồ kau su. Tàm 2 nam sơnrờp ai tơnhàu, sươn kau su gam geh cồng sơl. Tus tu\ do, priă tăc bơsơ\t kau su gơmù uă ngan, priă lơh geh ờ tơl nàng bơcri wơl sươn chi in. Sươn kau su tồn lah geh dong kờl hìu bơnhă ồng tam gơl rài kis, tu\ do gơlik wơl gơtìp dồs kơnòl ờ jai tơm. Ồng Đặng Thanh Tuế đơs bè do:Tu\ priă tăc bơsơ\t kau su gơmù, den làng bol kal ke ngan rlau jơh là priă bơcri, ờ geh priă bơcri lơh wơl. Dơ\ 2 là rài kis ngai sơlơ kal ke. Bơh kal ke hơ\ den a` dan mờ kấp hơđang kơlôi sơnơng ai lời wơl dồs bơh lài, dơ\ 2 là ai càn priă mơya sa priă cồng dùl êt nàng bơcri. Dơ\ pe tai là dan mờ dà lơgar kơlôi sơnơng jòi drà tăc phan ai làng bol in.

Priă tăc bơsơ\t kau su neh gơmù uă ngan bơh nam 2013 lài do, priă tăc gơmù uă mờ ờ hềt geh tềl tơngo\ gơguh wơl sơl. Mờ tàm 6 nam lài tơn, uă hìu bơnhă làng bol tu\ koh sang te\ tờm kau su bal mờ bơta gơn kơnờm tam gơl tam kơphê den geh lơh priă jền kơ\ kơl sùm rlau. Mơya, tam kơphê kung bềng bơta gơ aniai sơl. Hìu bơnhă mò H’Nhung Ayun ơm tàm [òn Cuôr Dăng B, xã Cuôr Dăng, kơnhoàl Cư Mgar, càr Dăk Lăk geh tam 1 lồ kơphê, tàm hơ\ rlau 6 sào neh geh plai. Nam lài, bă ù do lơh geh 1 tấn 6 kơphê gar, mờ priă tăc geh 37 rbô đong dùl ki\. Tơnơ\ mờ tu\ tă tơm jơh priă tă bơcri lơh, den hìu bơnhă mò gam geh priă cồng mìng di pơgăp 30 tơlak đong lơm. Mơya, kàl lơh kơphê ờ geh tơnhàu, den priă tăc kung gơmù bal tơn sơl.

Mò H’Nhung Ayun, đơs bè do: Nam do, kơphê hìu bơnhă a` lơh geh dùl êt rlau pơndrờm mờ nam lài, mìng lơh geh pơgăp 8 tạ mơ, tàm tu\ priă tăc kung lơyah rlau mờ nam lài. Tu\ do, bol a` gi\t priă tăc tàm drà mìng geh 34 rbô đong lơm tàm dùl ki\. Ờ geh tơnhàu, mờ priă tăc gơmù uă tai  bè do den hìu bơnhă a` gơtìp hoàc hươr uă ngan, priă blơi phơng, priă tă bơcri ai kàl tus in là bol a` ờ go\ geh tơl rao gơ dê.

Tây Nguyên neh roh pơgăp 30 nam do nàng gơ gơs là tiah tờm tam tờm tiêu bơh gùt lơgar mờ dunia dê. Mơya, tàm tơngai tu\ do, ală “bă tiêu chơ\t” ngai sơlơ geh uă, ală sươn tiêu rơnhah rơnhơ tờm lơm gời tài bơh gơtìp lời sơrbì ờ go\ geh bơta sơngka sền gàr, ală sươn tiêu chơ\t ro, ală [òn lơgar tam tiêu tiơng pơnrơ ờ geh cau tài bơh priă tăc tiêu gơmù uă ir, gơmù uă tus lơyah rlau mờ priă tă lơh gơs gơ. Ală priă dồs ngân hàng dê tus tơngai tơm ờ jai tơm tai, cau lơh broă sa mìng gi\t lời sơrbì [òn lòt dô tiah ndai lơm, tài bơh ờ go\ git lơh bè lơi.

Ồng Hà Đình Thủy, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Ia Blăng, kơnhoàl Cư Sê, càr Gia Lai đơs: Lài do, làng bol kung geh càn sơl priă jền ală ngân hàng tàm kơnhoàl dê nàng bơtàu tơnguh lơh sa, tàm hơ\ sền dờng màng bơcri tờm tiêu mờ kơphê in. Mơya, priă tăc tiêu gơmù uă ir, mơkung gơ jăt bal mờ bơta tiêu chơ\t tai. Den tàng broă tơm dồs ngân hàng dê bơh bàr pe hìu bơnhă làng bol dê tìp kal ke uă ngan. Gơnoar ătbồ xã kung dan sơl mờ ală kấp ai lời ing wơl dồs, ai tơn jo\ tơngai tơm dồs, gơ wèt mờ ală hìu bơnhă làng bol lơh broă sa tàm xã lài do neh càn, nàng làng bol in tơrmù [à đau dùl bơnah lơi bơta kal ke.

Ală tờm chi tam mùl geh sền là tờm chi tam tờm mờ pràn ngan geh đơs pơnyơu bè biàng bò, biàng jù bơh làng bol Tây Nguyên dê tu\ do gơcèng wơl cồng nha lơyah ngan, gơ gơs là bơta à` ơnòng kơn jơ\ ngan, gơ gơs là ală dồs kơnòl kal ke ngan tơm. Ală mpồl lơh sa kă bro dờng tam kau su tàm Tây Nguyên, geh bal ală mpồl lơh sa kă bro gơ wèt Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam tàm ală nam rềp ndo kung gam tìp uă ngan kal ke sơl. Priă tăc bơsơ\t kau su gơmù uă ir tàm tu\ tơngai jo\ jòng, uă mpồl lơh sa kă bro tơnơ\ mờ tu\ kờp jơh ală bơnah priă tă bơcri, apah cau lơh broă…mìng lơh geh priă cồng pơgăp 50 rbô đong dùl lồ tàm dùl nam.

Ồng Dương Văn Trang, Ủy viên Đảng Dà lơgar, Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai pà gi\t: Tàm ù tiah càr Gia Lai bol a` dê geh 100 rbô lồ tờm kau su, tơnơ\ mờ tu\ kờp du\ priă jền kă bro, tơm priă nhai cau lơh broă in kờp bal tơl lồ geh cồng di 3 tơlak đong. Bè hơ\, 100 rbô lồ den geh kàr lơi. Kuang ătbồ dờng Công ty Kau su Mang Yang đơs mờ a` là, tơl lồ lơh geh cồng pơgăp 50 rbô đong, di tơl sa dùl jơlu\ phở lơm.

Tam dùl êt hoàc hươr dùl êt, tam uă dồs kơnòl uă neh mờ gam là jơnau kơlôi rcăng ngan bơh cau lơh broă sa sươn sre tàm Tây Nguyên tàm sùm nđờ nam do. Bơh cau lơh broă sa tus ală mpồl lơh sa kă bro làng bol dê, mpồl lơh sa kă bro dà lơgar dê lơh gơlik ală bơta phan lơh gơs bơh sươn sre tờm mờ pràn ngan tàm Tây Nguyên ndrờm gam pal kong kơn jơ\ kơn ju\t ngan tềng đăp ală bơta gơdờp ờ niam bơh drà kă bro phan lơh geh bơh sươn sre dê, bơh ală priă dồs ngân hàng dê là dùl bơta geh ngan muăt jrùm ngan tàm Tây Nguyên tu\ do.

Cau cih Lê Bình- Cau mblàng Lơ Mu K’Yến

~chi bơh tài ù tiah nđiơm gơs ngan, trồ tiah niam ngan, ală tờm chi tam geh priă jền uă mờ cau lơh broă sa, mpồl lơh sa kă bro lơh broă gah lơh broă sa sươn sre gơtìp wơl hoàc hươr, gơgòl dồs taih? Nàng hơ jơnau lùp do, dan jà làng bol mờ gơ\p bơyô pờ sền tàm jơnau cih dơ\ 2 bơh dùl ròt jơnau cih sơnđan măt: Ờ jăt rơndăp ù tiah, drà kă bro kal ke, gơkòl dồs dờng gơ lòt jăt bal mờ cau lơh broă sa.