Tơnơ̆ mờ 7 nam lơh, rơndăp broă lơh do neh lơh geh ală cồng nha lài ngan niam bơnĕ, pơgồp bal tàm broă ai geh bơta pràn tàm broă tơnguh bơtàu lơh sa mpồl bơtiàn càr Dăk Nông đơs is mờ Tây Nguyên đơs bal. Mơya, tơngai pa do, rơndăp broă lơh do gơtìp uă kal ke tàm broă tơm ntrờn ù tiah, geh tŭ di gơlan pal ơm lơh broă hìu măi lơh bô xít.

Kàl prang là kàl lơh bô xít uă ngan, mơya tŭ do hìu măi alumin Nhân Cơ tàm kơnhoàl Dăk Rlấp, càr Dăk Nông di gơlan pal ơm lơh broă tài ờ tơl ù lơh mờ ờ tơl tơnao ơn bŏ ù. Ồng Nguyễn Bá Phong, Kwang atbồ Kông ty Trà Dăk Nông – TKV pà git, kal ke tàm broă tơm ntrờn ù tiah gơlik geh tàm jơh ală gah lơh broă, bơh tàm broă lơh bô xít tus tàm ală tiah khoàng sồ 3 bơh tơnao ơn ù bŏ pơrhê dê mờ bơtơ̆t dơng ù bŏ tơlik tơnơ̆ mờ tŭ neh rào bô xít sồ 2. Tiah lơh tàm tơngai bơh nam 2020 tus 2022, bŭ lah neh tă priă ai làng bol in bơh 2 nam lài, mơya tus tŭ do kung gam mờr 17 lồ tàm rơlao 20 hìu ờ hềt geh jào ù sơl.

Tàm tŭ hơ̆, tiah lơh bô xít tơngai bơh nam 2023 tus 2024 tàm bă ù ơnàng di pơgăp 180 lồ kung gam ờ hềt geh lơh sră nggal nàng tơm ntrờn sơl, dong kờl, tus ơm kis tàm tiah ơm kis pa. Bơta jal mhar tŭ do là bă ù drơng tàm broă lơh tơnao ơn ù bŏ sồ 2, di lah ờ gơs tàm nhai 4 tus, hìu măi lơh bô xít di gơlan pal ơm ờ gơtùi lơh broă: “Geh 64 hìu tàm bă hơ̆ di gơlan gam 30 hìu, tàm hơ̆ 7 hìu gơwèt uă ù lơh bơtơ̆t dơng ù bŏ là ờ hềt dờp priă tơm ntrờn. Tus tŭ do den đah anih tơnguh bơtàu bă ù kơnhoàl dê dê neh geh jơnau yal dơ̆ 3. Kờñ lơh den pal geh tơnao ơn ù bŏ, mờ tơnao den jăt kờp dŭ tàm nhai 4 tus là pal geh ai ngui. Di lah ờ lơh geh tơnao hơ̆ den ù bŏ ờ git tơlik tàm tiah lơi, là hìu măi lơh bô xít kung ờ gơtùi lơh broă sơl”.

Tiah gơtìp kal ke ngan tàm broă tơm ntrờn ù tiah nàng drơng tàm broă lơh bô xít tàm càr Dăk Nông tŭ do là tàm xã Nghĩa Thắng, kơnhoàl Dăk Rlấp. Củ tịc UɃÑZ xã ồng Đoàn Huy Cường pà git, ală nam lài, broă do lơh geh buơn tài khà priă tơm ntrờn uă pơn drờm mờ khà bal dê.

Mơya, tàm 2 nam pa do, dơ̆ “gơguh khà priă ù” neh lơh broă tơm ntrờn ờ jai jăt mờ drà kă bro, lơh gơtìp tus mờ broă tơm ntrờn ù tiah gơtìp uă ngan kal ke: “Ù lài do den geh khà priă tơm ntrờn uă gơtùi blơi wơl ù tai, geh pơnkah priă nàng lơh hìu, blơi rơndeh, blơi phan ngui tàm hìu nhă den làng bol gŏ geh kwơ. Mơya tŭ do, bè pa do geh ală hìu 1 lồ ù tơm ntrờn 1 tơmàn, bơdìh hơ̆ tai ờ gơtùi blơi geh 1 bă ù bè hơ̆ tai, den tàng làng bol ờ ring bal”.

Tềng đăp mờ ală broă geh ai tơngŏ tàm tiah lơh rơndăp broă alumin, nhai 10 nam 2022 lài do, UɃÑZ càr Dăk Nông neh geh kơrnoăt sồ 1644 lơh Mpồl lơh broă nàng bơsong ală kal ke, gơkòl tàm broă lơh bơh Kông ty Trà Dăk Nông – TKV. HĐÑZ càr Dăk Nông tàm pơrjum jăt tơngu me lồi nam 2022 neh kĭ gùng dà bơcri priă lơh 6 tiah ơm kis pa tàm kơnhoàl Dăk Rlấp. Ală sở, gah lơh broă gơrềng bal, bal mờ gơnoar atbồ mờ ală gah lơh broă geh gơnoar tàm do sùm mblàng yal, lam sồr làng bol jào ù nàng drơng tàm broă lơh bô xít, mờ pơlam broă ngui uă ngan ală broă dong kờl gơwèt mờ làng bol. UɃÑZ càr Dăk Nông đơng lam UɃÑZ kơnhoàl Dăk Rlấp sền wơl, rơndăp niam, ai geh uă ù lơh ƀòn ơm kis pa nàng ală hìu do in geh tơl bơta niam, ai hìu ơm ing, hìu ơpah nàng làng bol jào ù. Mờ ală hìu neh tơm ntrờn tơl, lam sồr mờ kung gam ờ jào ù, kơnhoàl geh lơh sră, ai gùng dà broă lơh nàng rồn bơklơn broă ntrờn.

Bè gùng dà broă lơh gơwèt mờ bă ù drơng lơh bô xít bơh nam 2023 tus 2024, ồng Nguyễn Quang Tứ, Củ tịc UɃÑZ kơnhoàl Dăk Rlấp pà git: “240 hìu do den kơnhoàl kờp dŭ geh lơh tàm 2 dơ̆, di lah kal ke ngan den lơh tus dơ̆ 3 là ală hìu gơtìp bal ke ngan. Dơ̆ sơnrờp kơnhoàl sồr Kông ty là mìng tơm ntrờn lài 37 hìu in, bañ hềt lơh tus 40 hìu kờñ geh ù lơh hìu ơm kis pa, den bè hơ̆ geh 32 lồ ù nàng drơng tàm broă lơh. Bè tơngai den jăt broă rơndăp lơh geh ai là ngai 31 nhai 3 nam 2023 geh kĭ gùng dà broă tơm ntrờn ai làng bol in nàng geh ù”.

Lòt sền tơn tus tàm tiah do mờ đơng lam dơ̆ lơh broă tàm Kông ty Trà Dăk Nông – TKV, ồng Lê Trọng Yên, Phó Củ tịc UɃÑZ càr Dăk Nông sồr ală sở, gah lơh broă, ală kơnhoàl, ƀòn dờng pal lơh broă pràn, lơh jăt kơnòl jal mhar nàng bơsong ală kal ke tàm rơndăp broă lơh bô xít alumin Nhân Cơ. “Gàr niam, ndrờm bal bơta kwơ đah dà lơgar, làng bol mờ mpồl lơh sa kă bro, kwang atbồ ală sở, gah lơh broă pal pơgồp bal, kong kơnòl tềng đăp Tỉñ ủy, tềng đăp UɃÑZ càr di lah broă lơh ờ gơtùi. Mờ pal pơgồp bal nền nòn mờ gơnoar atbồ xã, mpồl lơh broă cíñ trị mờ kông ty Trà nàng bơsong ală broă gam kal ke, gơkòl jăt mờ tơngai geh ai”.

Rơndăp broă lơh alumin Nhân Cơ tàm kơnhoàl Dăk Rlấp, càr Dăk Nông geh bơta pràn lơh 650 rơbô tấn alumin tàm 1 nam. Lơh gơs bơh nam 2017, ờ mìng tă pơgồp bal tàm kes priă càr Dăk Nông mờr 400 tơmàn đong pah nam, rơndăp broă do gam lơh pràn broă tơnguh bơtàu lơh sa mpồl bơtiàn pràn kơl dang. Bơh rơndăp broă do, dùl tiah lơh sa mờ măi mŏk trà rơhời geh, mờ hìu măi điện phân trà gam geh lơh, 2 tiah lơh sa mờ măi mŏk gam geh lơh... geh bơta pràn uă ngan bè phan geh is bôxít, bơh cồng nha tàm rơndăp broă lơh alumin Nhân Cơ, càr Dăk Nông neh ai jơnau kờñ pơn jăt ai lài broă tơnguh bơtàu gah do là dùl gah lơh sa tờm, bơ̆t bơtàu càr gờñ gơs tiah tờm lơh sa mờ măi mŏk trà dà lơgar dê. Bŭ lah bè hơ̆, tềng đăp mờ ală kal ke, gơkòl tŭ do gơlik geh tàm rơndăp broă lơh Nhân Cơ, hòi jà ală kấp, gơnoar atbồ càr Dăk Nông pal mhar bơsong gơs, bơsong nền nòn di pal nàng pleh mờ broă lơh gơtìp kal ke ai gah lơh sa mờ măi mŏk tờm càr dê.