Tơnơ̆ mờr 2 nhai lòt tàm dà lềng lơh ka, ơhò ka 6 nă cau bơh ồng Trần Trung, tàm sơnah ƀòn Phú Yên, càr Dăk Lăk neh tus tàm tiah ơhò ka ơm mờ 3 tấn ka tàm ơhò. Ồng Trung pà gĭt, jơh ală ka do ndrờm geh mpồl lơh sa kă bro blơi jơh mờ tơl màh kơng ndrờm geh cih, jat sền niam ngan, jat bal mờ jơnau yal tiah tờm kŭp ka, gàr niam lơh jat jơnau sồr lơh tìs mờ IUU. Den tàng bè hơ̆, ồng mờ ală cau tàm ơhò sùm lơh jat niam ală jơnau sồr tras kŭp ka tàm dà lềng:

“Añ lòt tras kŭp ka tàm dà lềng den tơl nă cau sùm lơh jat jơnau sồr bơh Dà lơgar dê tŭ tras kŭp ka di gùng, ờ lơh tìs tàm tiah dà lềng lơgar ndai. Ngan ngồn là jơh ală cau tàm ơhò lơh jat broă tras kŭp ka tàm tiah dà lềng Việt Nam gùt dar tiah dà lềng Hoàng Sa, Trường Sa, halà bồt Song Tử, Đá Nam mut wơl lơm”.

Là dùl tàm ală mpồl lơh sa kă bro dờng, lơh bal mờ gĭt nđờ rơhiang nơm ơhò ka tàm Gia Lai mờ Dăk Lăk, Kông ty nă să is Nguyễn Hưng (Tiah lơh sa mờ măi mŏk Bắc Sông Cầu, sơnah ƀòn Sông Cầu, càr Dăk Lăk) blơi pơgăp 10 rơbô tấn ka ngừ pah nam, tăc tus tàm drà kă bro lơgar Nhờk, Mỹ, Anh, Đức, Tây... Jat ồng Đặng Quốc Việt – Phó lam bồ kông ty, nàng lơh geh ală jơnau sồr bơh drà kă bro ală lơgar dê, mpồl lơh broă sền gròi sŏk sền niam ngan phan lơh geh bơh sơn rờp, mơkung lơh pràn ngui măi mok mờ lơh is lơm nàng kờñ tơnguh uă bơta pràn jak lơh gơlik phan, gàr niam bơta bơkah niam phan bơna mờ hời rơ hời đơs nền gơnoar broă tàm drà kă bro dê. Ồng Đặng Quốc Việt đơs sùm bơta kwơ màng bơh broă lơh jat ală jơnau sồr bè tras kŭp ka dà lềng tàm dà lềng bơh làng bol lơh ka dê kung bè broă tam gơl pa măi mok lơh gơlik phan bơh mpồl lơh sa kă bro:

“Làng bol lơh ka tŭ tras kŭp ka tàm dà lềng Việt Nam pal lơh jat niam ală jơnau sồr adat boh lam bè tras kŭp ka dà lềng bơh lơgar Việt Nam dê; geh bè hơ̆ lơh geh phan bơna di mờ adat boh lam, nàng mpồl lơh sa kă bro bol añ in blơi, lơh gơlik, lơh geh jơnau kờñ ală drà kă bro kal ke ngan in. Mìng is tàm gah lơh sa, gơwèt mờ Kông ty Nguyễn Hưng tŭ do uă ngan ngui lon lòs, mơkung gam hời rơ hời tơmŭt tàm broă lơh is ngui lon trà nàng rơ hời ala lơh geh jơnau kờñ drà kă bro dê”.

Drờm bè hơ̆ sơl, Kông ty Pơgồp bal Bá Hải (Tiah lơh sa mờ măi mok Hòa Hiệp 1, sơnah ƀòn Hòa Hiệp, càr Dăk Lăk) geh rlau 20 nam lơh broă tàm gah lơh gơlik phan, tăc phan mờ lơgar ndai phan tàm dà lềng, mờ phan bơna tờm là ka ngừ, mơkung lơh bal mờ gĭt nđờ rơhiang cau tờm ơhò lơh ka tàm ală càr jat kềng gah dà lềng tàm gùl lơgar. Ồng Lê Văn Hồng – Kwang lam bồ mpồl lơh sa kă bro đơs nền, nàng tăc phan mờ lơgar ndai kơnhăp kơ̆, bơdìh mờ broă bơkah niam, phan bơna pal song dơ pă bè tiah tờm kŭp phan tàm dà, broă tras kŭp ka. Phan lơh geh mìng geh blơi bơh ală ơhò lơh ka dan cih mat, sền gròi tơl làm, geh gùng lòt tras kŭp ka loh làng mờ geh dờp di pal tŭ mut tàm anih ơhò ka ơm. Bơdìh hơ̆, kông ty neh bơcri priă lơh ală măi mok lơh mrềt mhar nàng kờñ prap gàr bơta bơkah niam ngan rlau jơh bơh phan bơna dê; mờ tơngai tus kung rơ̆p lam lơh phần mềm jòi gĭt tiah tờm kŭp ka điện tử nàng lơh geh jơnau kờñ ală jơnau sồr pa bơh câu Âu (EU) dê. Ồng Hồng đơs bơta geh ngan:

“Bè atbồ ơhò lơh ka tras kŭp ka sền bal là neh niam rao. Mơya, broă lơh gròi sền mpồl lơh sa kă bro mờ tiah tờm kŭp ka kung gam ờ hềt lơh geh jat jơnau sồr sơl. Tàm dơ̆ lòt sền pa do bơh Anih duh broă câu Âu (EC) dê, tàm hơ̆ geh mpồl lơh sa kă bro Bá Hải, broă yal jơnau kung lơh mờ tê tàm pơ àr lơm den tàng ờ hềt lơh geh jat jơnau sồr. Đah mpồl EC sồr pal lơh jat broă jòi gĭt tiah tờm jòi tơnhào phan mờ ală măi mok điện tử, ờ gŏ di cih mờ tê là ờ di rao. Tơnơ̆ dơ̆ lòt sền do, bol añ rơ̆p bơcri priă lơh phần mềm điện tử nàng lơh geh jơnau sồr mờ jơnau kờñ bơh drà kă bro dê”.

Priă lơh geh tăc phan tàm dà lềng mờ lơgar ndai càr Dăk Lăk dê ală nam pa do lơh geh pơgăp 150 tơlak dolar Mỹ dùl nam (ndrờm mờ 3 rơbô 750 tơmàn đong), tàm hơ̆ ka ngừ geh pơgăp 80%. Broă lơh tăc phan mờ lơgar ndai uă ngan bơh ală mpồl lơh sa kă bro tàm ală tiah lơh sa mờ kă bro đah mat tơngai lik càr dê (tiah càr Phú Yên yau) at gơnoar. Ồng Huỳnh Lữ Tân – Lơh kơnòl broă sùm Tỉñ ủy càr, Lam bồ Mpồl Atbồ Tiah lơh sa Phú Yên càr Dăk Lăk, pà gĭt, ală mpồl lơh sa kă bro neh pơgồp bal niam mờ làng bol lơh ka, lơh jat jơnau sồr tàm jòi kŭp phan mờ blơi phan, bơh hơ̆ lơh geh jơnau sồr kal ke bơh drà kă bro dê. Kơnờm bè hơ̆, nam 2025 mờ qúy 1 nam 2026, tăc phan mờ lơgar ndai gàr niam khà gơguh tai niam, sră blơi phan uă. Nàng bơtàu tơnguh kơnhăp kơ̆ mờ hời rơ hời tă “sră rơmĭt IUU”, bơdìh mờ ală broă lơh măi mok mờ broă lơh adat boh lam, Dăk Lăk rơ̆p tàm pơn ring bal khà jòi kŭp phan geh is mờ phan ròng:

“Jat gùng dà broă lơh bơh Anih duh broă Làng bol càr Dăk Lăk, halà Ală jơnau neh lơh nền bơtàu tơnguh gah phan tàm dà càr dê tơngai bơh nam 2025-2030, tơrgùm tàm ntrờn pràn kơl dang bơh jòi kŭp phan tus ròng phàn, tam phan, is ồn là ròng tam phan tàm dà măi mok pa tàm tiah dà lềng halà ală tiah dà lềng mat dà dờng. Tŭ do uă mpồl lơh sa kă bro dờng mìng bè tăc phan tàm dà mờ lơgar ndai tàm ală tiah lơh sa mờ măi mok tàm càr kung neh sơnđờm lam lơh bơcri priă ròng mờ tam phan. Bơta do rơ̆p dong khi in lơh tơl làm phan lơh geh bơh sơn rờp kung bè crang geh lài phan lơh geh”.

Mờ ală broă lơh tơrgùm bal bè măi mok, atbồ mờ rơndăp tăp sèng jat gùng dà pơgồp bal bơnĕ bơnài bal đah jòi kŭp phan di mờ adat boh lam mờ ròng tam phan tàm dà tàm tơngai pa, phan tàm dà càr Dăk Lăk rơ̆p geh bơta tàm ntrờn ring bal. Bơta do gàr niam broă lơh sa ai làng bol lơh ka tai, mơkung tơnguh uă bơta kwơ, bơtàu tơnguh kơnhăp kơ̆.