VOV4.K’ho- Sa tềp tam chi bơh Chủ tịch Hồ Chí Minh lam lơh tàm bồ sơnam pa Canh Tý nam 1960 mờ ală jơnau nting bơr bơh Ồng dê bè sền gàr tiah ơm kis brê bơnơm [òn lơgar rềp mềl, kơ\ kơl jăp jo\ jòng mờ rài kis kòn bơnus dê, ngai sơlơ geh bơta kuơ dờng màng ngan tàm rài kis. Nam do, tơngkah kir sơnrai 90 nam ngai crơng gơs Đảng Cộng sản Việt Nam, dùl sơnam pa Canh Tý rê wơl tai bal mờ dà lơgar, he sơlơ kah tai “Sa tềp tam chi bơh Bác Hồ dê”.

Tàm ngai 23/11/1959, pơgăp mờ do di 61 nam, nàng geh kuơ ngan ngồn rcăng tơngkah kir sơnrai 30 nam Ngai crơng gơs Đảng (1930- 1960), 15 nam dà lơgar Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (1945-1960) mờ rcăng ai broă bơ\t bơtàu broă rơndăp lơh Dà lơgar 5 nam dơ\ dùl (1960- 1965), Chủ tịch Hồ Chí Minh lam lơh “Sa tềp tam chi”. Sền gròi tus tiah ơm kis brê bơnơm geh is mờ gi\t wa\ geh bơta gơtha jrô ơnàng, bơta kuơ ngan ngồn bơh tiah ơm kis dê, Bác Hồ neh hòi jà làng bol he jơh nùs tam chi, gàr te\ dà tơlir bơh dà lơgar dê:

Kàl prang sơnam pa là sa tềp tam chi

Lơh ai dà lơgar in ngai sơlơ pa

Jơnau cih yal tàm sră báo mìng cih lơyah, dùl êt akhar lơm mơya bơta gơtha jrô ơnàng. Tàm dùl êt akhar jơnau cih ngan ngồn, “Sa tềp tam chi” bơh Bác Hồ dê gơ ơn prăp wơl dùl nùs nhơm, dùl broă lơh tài bơh dà lơgar, tài làng bol, tài [òn lơgar, tài dà lơgar. Ồng cih: “Bol a` dan bơyai lơh dùl ngai “Sa tềp tam chi”. Broă do hoàc hươr dùl êt mờ bơta kuơ den uă ngan. Jơnau bol a` dê đơs wơl dùl êt là bè do: Nàng tơngkah kir sơnrai ngai crơng gơs Đảng, jơh ală làng bol tàm tiah đah tô dà lơgar, tơl nă cau dờp kơnòl tam bàr pe tờm chi mờ sơngka sền gàr niam”.

Ờ go\ di hòi jà, nggàc srih ờ, jơnau “dan” bơh Bác Hồ dê gơ wèt mờ làng bol geh đơs gơlik bơta tàm nùs tài bơta kuơ làng bol dê, dà lơgar dê. Bác Hồ neh jà geh cau iăt bơh jơnau đơs lơbơn niam tu\ pà gi\t geh bơta gơtha bơh broă lơh: “Pah dơ\ sa tềp tam di pơgăp 15 tơlak tờm chi. Bơh nam 1960 tus nam 1965, bol he digơlan lơh geh 90 tơlak tờm chi, tam bal chi sa plai, chi geh bơkàu, mờ tam bal chi lơh jrong hìu. Mờ tàm 10 nam, ù tiah [òn lơgar bơh dà lơgar he dê geh ngai sơlơ niam bơne\, trồ tiah niam rlau, chi ai dơm wil tơl rlau. Bơta hơ\ geh pơgồp bơnah kuơmàng tàm broă lơh niam wơl rài kis làng bol he dê”.

Mờ nàng jơh tơl nă cau in ìa tê bal tàm broă tam chi, den “Bơh tu\ do tơn, bol he pal rcăng lài wil tơl ai “Sa tềp tam chi in”, pơnyơu bè Bộ Lơh broă sa sươn sre brê bơnơm, ală Ty lơh broă sa sươn sre brê bơnơm mờ ală mpồl cau pal rcăng ờng tơl sơntìl chi, Ủy ban lơh sră pơ àr ală tiah pal geh broă rơndăp lơh tam tờm chi lơi, tam tềng lơi..”. Ală jơnau tơngkah, jơnau bơto pơlam bơh Bác Hồ dê ai dùl dơ\ sa tềp tam chi in là loh làng mờ geh kuơ ngan.

Ơ làng bol mờ gơ\p bơyô! Lơh jăt jơnau hòi jà bơh Ồng dê, jơh gùt làng bol neh lơh jăt duh hồl “Sa tềp tam chi” bơh sơnrờp tàm dơ\ sa tềp bơhiàn Canh Tý (1960)…Kờp bơh tu\ lam lơh srơh tus dì tu\ Bác Hồ sang rài, pah tu\ kàl prang bồ sơnam pa tus, làng bol he bơyai lơh tai “Sa tềp tam chi” jăt jơnau nting bơr bơh Bác Hồ dê. Cau lơi kung gi\t geh là, tam chi dùl tu\ bal den geh cèng wơl uă bơta kuơ geh kuơ ngan, bè: lơh niam trồ tiah, kơryan trồ tiah lơh aniai, bơta kuơ lơh sa, cèng wơl dà tơlir niam bơne\ lơh gơkờ` ngan nùs nhơm kòn bơnus ai [òn lơgar, ai dà lơgar in…

“Sa tềp tam chi” nam yau gam sùm bơta duh hồl pah ngai. Tu\ dà lơgar gam tam lơh, tam chi pah nam nàng dà tơlir ờ tu\ lơi roh te\ tềng đăp nhhu\ bồm mền, gar phàu, gar năt dê lơh aniai. Chi me gơ pừ, geh chi kòn hòn tai. Ngai do, tu\ [òn lơgar ờ gam tai cau sò tơm   den trồ tiah dà ko\ dà cò gơ gơs là “bol sò tơm” pơhìn tus tiah ơm kis mờ rài kis kòn bơnus dê, uă dơ\ mìu càl rbu\t dờng ngan neh lơh gơ pừ jơh nggu rơyas ală tờm chi dờng dê, ală dơ\ dà tih jo\ jòng dùl poh neh lơh gi\t nđờ rhiang, nđờ tơlak lồ chi tam gơdram să tàm dà ồm lề jơh…

Rlau mờ tu\ lơi jơh, sa tềp tam chi pal geh lơh dùl ròt bal mờ lơh jal mhar mờ di tu\. Kah tus jơnau nting tơngkah nam yau bơh Chủ tịch Hồ Chí Minh dê, bol he sơlơ “ai tê lơh broă”. Tơl nă cau tam dùl tờm chi, tơl hìu tam bàr pe tờm chi nàng lơh ù tiah [òn lơgar tiah ơm kis tơlir, sàng goh mờ niam”, nàng kơnhoàl ù tiah lời gời, ù dòr ù kơh geh tơn soh tàm să he dùl nơm àu tơlir crih crài…Kah Ồng, bol he sơlơ kah tai “Bác Hồ tam chi nam yau” nàng kah sùm tàm nùs mờ cih kah: “Kàl prang sơnam pa là sa tềp tam chi. Lơh ai dà lơgar in sơlơ ngai sơlơ pa”.

Bơh jơnau bơto sồr bơh Ồng dê, srơh tam chi, lơh gơs brê, bềng chi che tàm ù tiah, dòr bơnơm lời gời sùm geh Đảng, Dà lơgar sền gròi uă ngan đơng lam, sồr lơh, jơh gùt làng bol he ai jơh pràn lơh jăt uă broă lơh loh làng. Mơya, bol he kung geh tu\ tơngai lời brê gơtìp mus aniai uă ngan. Việt Nam bă brê nam 1943 geh khà chi che tàm brê pơgăp 43%. Mơya tus nam 1995, kờp jơh bă brê Việt Nam dê mìng gam 9 tơlak lồ lơm- chi che geh tàm brê 28% kơltau ù. Do là dùl bơta kơn jơ\ kơn ju\t ngan.

Tàm ală nam do, Đảng mờ Dà lơgar kung geh uă broă lơh ngan tàm broă sền gàr brê mờ tam brê. Pơrjum dờng dơ\ 12 bơh Đảng dê neh đơs loh, pal “sơlơ sền gàr mờ bơtàu tơnguh brê kơ\ kơl jăp, ngan là brê rcăng gàr kềng gah dà lềng, brê bồ tô dà, brê kuơmàng”, mờ “sền sền gàr mờ bơtàu tơnguh brê là dùl gùng dà broă lơh kuơmàng lơh gơlik broă lơh mờ tơnguh tai priă lơh geh”; mơkung tơlik jơnau kờ` lơh ngan tus nam 2020 là khà chi che geh tàm brê lơh geh 42%.

Sa tềp Canh Tý nam 1960 sơnđờm mu\t lơh “Sa tềp tam chi”. Nam do, tòm 60 sơnam, sa tềp Canh Tý nam 2020 rê tai, bol he lơh jăt sa tềp tam chi sùm sùm kah ưn ngài dà kơlhề Bác Hồ dê, ală càr, [òn dờng, ală tiah, ală anih lơh broă bơ\t bơtàu broă rơndăp lơh tam chi, tam brê; sơlơ tơnguh tai broă mblàng yal, bơto bơtê, hòi jà ală kấp, ală gah mờ làng bol jơh nùs tus bal sa tềp tam chi sùm sùm kah ưn ngài dà kơlhề Bác Hồ dê, tơnguh uă bơta gi\t wa\ bơh jơh tơl nă làng bol dê bè gơnoar broă, bơta gơdờp kuơ bơh brê dê, bơta gơtha bơh broă tam chi, tam brê, broă lơh sền gàr brê, sền gàr tiah ơm kis brê bơnơm geh is, pơgồp bơnah tơrmù [à trồ tiah lơh aniai, sơrlèt gan mờ tam gơl trồ tiah.

Cau mblàng Lơ Mu K’Yến