VOV4.K’ho- Tu\ do, Việt Nam là lơgar ơm dơ\ 2 tàm dunia bè khà kơphê tăc mờ lơgar ndai mờ kơphê Việt Nam neh geh măt tàm drà kă bro rlau 80 lơgar mờ kơnhoàl ù tiah tàm dunia dê. Bulah bè hơ\, khà phan ờ gơlòt jăt bal mờ bơta niam mờ priă geh bơh kơphê dê cèng wơl. Cau lơh broă sa tam kơphê kung gam kis tàm rài kis kal ke ngan, ai mpồl lơh sa kă bro den kong uă hoàc hươr, pơhìn gơtìp sùm lơh sa ờ jai.

Kàl lơh kơphê nam 2018- 2019 geh sền là kàl ờ niam ngan rlau jơh bơh tơngai 10 nam tu\ mờ priă geh bơh tăc kơphê mờ lơgar ndai bơh lơgar Việt Nam dê ờ hềt lơh geh tơl 3 tơmàn dolar Mỹ, gơmù mờr 500 tơlak dolar Mỹ pơndrờm mờ kàl lài.

Mờ khà priă tăc kơphê tàm lơgar kung ơm tàm khà lơyah ngan rlau jơh tàm 10 nam do. Sơrlèt gan kal ke, tung lơtăng neh kal ke, bè hơ\ lơh bè lơi nàng kơphê Việt Nam lơh geh jơnau kờ` tăc mờ lơgar ndai geh 6 tơmàn dolar Mỹ tàm tơngai 10 nam tus.

Ală ngai lồi nam, hìu bơnhă bi Lê Phước Ngà, ơm tàm thôn 9, xã Tân Sơn, [òn dờng Pleiku, càr Gia Lai dê ờ ru ngan mờ broă pik plai kơphê. Kàl do cồng nha lơh geh kơphê gơguh mơya bi kung gam muăt jrùm sơl, tài bơh priă tă bơcri den jơnhoa mờ priă tăc kơphê den lơyah wơl ir, kờp dùl êt neh gơtìp hoàc hươr priă tă bơcri. Rài kis hìu bơnhă 5 nă cau dê, oh kòn lòt bơsram digơlan là kal ke ngan tài bơh mìng kơ\p kơnờm jơh lơm tàm 1 lồ kơphê.

Bi Lê Phước Ngà muăt jrùm đơs bè do: Priă kă bro bè do den làng bol hoàc hươr uă ngan. Phơng sih, sơnơm sền gàr phan tam bơta lơi kung kas lơm, priă apah cau lơh broă kung kas sơl, priă tă lơi kung jơnhoa lơm mơya priă tăc kơphê den gơmù wơl. Bè do den cau lơh broă sa là bòl glar ngan.

Kàl tơnhàu kơphê ờ go\ chờ hờp bơh cau lơh broă sa Tây Nguyên dê tu\ gam gơtìp tung lơtăng priă kă bro

Jăt tơrgùm kờp bơh Mpồl kơphê ka kau Việt Nam dê, kàl kơphê nam do, jơh gùt lơgar geh mờr 690 rbô lồ kơphê, khà kơphê tăc mờ lơgar ndai geh mờr 1 tơlak 700 rbô tấn, priă geh bơh tăc mờ lơgar ndai mờr 3 tơmàn dolar Mỹ. Pơndrờm mờ kàl lài, khà kơphê gơmù pơgăp 3% mơya priă tăc mờ lơgar ndai gơmù tus rlau 14%. Priă kơphê tăc mờ lơgar ndai kàl do geh đơs là ơm tàm khà lơyah ngan rlau jơh tàm pơgăp 10 nam rê hờ do. Tàm tu\ hơ\, uă jơnau yal lài pà go\, priă tăc kơphê digơlan kal ke ngan gơguh tàm kàl pa, tung lơtăng digơlan geh gam pơn jăt tai gơlik geh.

Cồng nha mờ khà kơphê lơh geh uă mơya ờ gơ lòt jăt bal mờ priă lơh geh gơcèng wơl

Jăt ồng Đỗ Hà Nam, Kuang ătbồ Mpồl duh broă ătbồ, Kuang ătbồ dờng Công ty Cổ phần Tập đoàn Intimex, Phó Kuang ătbồ Mpồl kơphê ka kau Việt Nam dê đơs, bơta tờm bơh tung lơtăng priă kă bro kơphê tu\ do dê gơ ơm tàm bơta geh tus 90% khà kơphê lơgar he dê tăc mờ lơgar ndai là ờ hềt lơh gơs phan niam. Tàm tu\ hơ\, priă kă bro kơphê gar den gơ jăt jơh lơm tàm drà kă bro jăt tu\ tơngai London mờ New York dê. Tàm hơ\, cau đơng pơlam bơh ală cau kă bro priă jền gơlam tus priă kă bro gơguh gơmù ờ gơtùi gi\t lài, lơh mpồl lơh sa kă bro kung bè cau lơh broă sa Việt Nam gơ ơm tàm rài kis sùm kal ke ngan.

Nàng gơtùi tam gơl, ồng Đỗ Hà Nam đơs là, kơphê Việt Nam pal sền dờng màng bơ\t bơtàu ală anih lơh gơlik phan mờ măt kă bro nàng ndrờm pal mờ bơngă bè khà phan: Gah kă bro kơphê dờng ngan rlau jơh dunia dê ndrờm ai kơphê Việt Nam nàng lơh gơlik kơphê mơya bol he tăc mờ khà priă ờ kas ngan. Bơta hơ\ pà go\, broă lơh bơ\t bơtàu măt kă bro bơh bol he dê ờ hềt geh. Dơ\ 2 là broă bơ\t bơtàu bơta niam kơphê lơh gơlik priă jền jơngkah bơta niam gam dùl êt ir. Do là bơta bol he pal sền gròi tài bơh hơ\ là rài tơnơ\ do bơh gah broă lơh dê.

Loh làng, bơ\t bơtàu măt kă bro mờ ală anih lơh gơlik phan là bơta kis gơs gơ wèt mờ gah lơh kơphê tu\ do mờ gơnoar broă tề lam tờm ngan kung là mpồl lơh sa kă bro sơl. Jăt ồng Thái Như Hiệp, Kuang ătbồ Công ty TNHH Kơphê Vĩnh Hiệp, càr Gia Lai dê, do là công ty dong kờl phan bơna kơphê ai nam APEC Việt Nam 2017 in đơs bè do, neh ờ gam tai tơngai mpồl lơh sa kă bro bơcri priă sa duh, kă bro uă rlau mờ bơcri, lơh pơrlồm uă rlau mờ lơh broă sa sươn sre. Do là ngan là tu\ kờ` ală mpồl lơh sa kă bro geh nùs nhơm niam, geh bồ tơngoh kơlôi sơnơng mờ geh kơnòl gơ wèt mờ cau lơh broă sa.

Ồng Thái Như Hiệp đơs bè do: Jăt gùng dà bơh Chính phủ dê là nam 2030 bol he pal tơnguh tus 6 tơmàn dolar Mỹ, bơta hơ\ ờ kal ke. Kờ` lơh geh bơta hơ\, den ală mpồl lơh sa kă bro tàm tiah do pal geh bơta pràn jak, pal geh bơta kờ` gơboh, geh kơnòl mờ [òn lơgar, mờ dà lơgar, gah broă lơh. Bơta kuơmàng bơh bol he dê là lơh bè lơi nàng lơh gơlik geh ai cau lơh broă sa in geh dùl anih kơldìng kơ\ kơl jăp, lơh ai khi in tam gơl broă lơh mờng quèng bơh lài, ntrờ` tam gơl nàng khi tơnguh uă geh bơta niam phan bơna, nàng khi bal mờ mpồl lơh sa kă bro, mu\t gơrờm bal mờ dunia, nàng bơtàu tơnguh gah phan kơphê.

Rlau 90% khà kơphê tăc mờ lơgar ndai bơh Việt Nam dê tu\ do là phan bơna ờ hềt geh lơh niam

Bal mờ tung tơlăng priă kă bro, gah kơphê Việt Nam kung gam pal kong mờ uă bơta lòng ndai. Hơ\ là bơta kơphê kra jo\ sơnam gam gơguh mhar. Tàm Tây Nguyên, tiah tam uă kơphê bơh Việt Nam dê, bă kơphê rlau 20 sơnam tu\ do pơgăp 86 rbô lồ, geh tus 16%, bă kơphê bơh 15- 20 sơnam pơgăp 140 rbô lồ, geh tus 26%. Tàm tu\ broă lơh tam pa wơl gam uă ngan kal ke, den broă tam kơphê kung gam ờ hềt lik klàs sơl bơta jơnau tam dềt, rah rài, tam is.

Ồng Phùng Văn Quy, dùl nă cau lơh broă sa ơm tàm xã Tân Bình, kơnhoàl Đăk Đoa, càr Gia Lai đơs bè do: Bè bơto pơlam bơta jak chài măy mok là pal tus tơn mờ cau lơh broă sa, dơ\ 2 là pal lơh sùm. Dilah tu\ do cau lơh broă sa uă ngan là lơh is, ờ gi\t loh bơta jak chài măy mok, uă bơta gam bơngơl gơla ngan.

Tàm bơta ndai, lơh kơphê lơgar he dê ală nam rềp ndo kung gam kong mờ uă bơta ờ [ươn tài bơh tam gơl trồ tiah. Bơh trồ prang dờng soăt dà tus dà tih dà cò, sùm lơh hoàc hươr uă ngan tiah tam kơphê uă tàm Tây Nguyên. Mpồl kơphê ka kau Việt Nam yal lài, kàl lơh kơphê nam 2019- 2020 khà kơphê Việt Nam dê lơh geh digơlan gơtìp gơmù tus 15% pơndrờm mờ nam lài tài bơh ală bơta gơrềng bơh trồ tiah dê.

Ồng Nguyễn Hoàng Hiệp Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp mờ Phát triển Nông thôn kung đơs sơl, kơphê Việt Nam gam tàm tơngai kal ke ngan. Jơnau kờ` 6 tơmàn dolar Mỹ tàm nam 2030 kal ke ngan lơh geh dilah ờ geh ală gùng dà broă lơh kuơmàng mờ dùl ròt bal. Tu\ do, Bộ Nông nghiệp mờ Phát triển Nông thôn gam geh dùl ròt ală gùng dà broă lơh bơh sơntìl tus ală broă bơto pơlam sơngka sền gàr, pik tơnhàu, hòi jà bơcri priă lơh gơs phan, rơndăp ù tiah mờ lơh bal tiah tam phan, lơh pràn hòi jà kă bro, yal tơngi\t măt kă bro…nàng hoài guh mờ bơtàu tơnguh gah kơphê.

Ồng Nguyễn Hoàng Hiệp, đơs bè do: Nàng pơn jăt tai dong kờl bơtàu tơnguh kơ\ kơl jăp gah lơh kơphê, tàm tơngai tus, pal sền gròi lam lơh bàr pe gùng dà broă lơh, bè: lài jơh là pal kờp sền wơl bă ù tam kơphê, lơh di jơnau kờ` drà kă bro dê. Kơ\ kơl jăp bă kơphê pơgăp 600 rbô lồ tàm nam 2025, tàm hơ\ bơtàu tơnguh bàr pe tiah kơphê niam ngan gơ jăt bal mờ rơndăp ù tiah lơh gơlik phan mờ bơ\t bơtàu phan bơna gùng lòt. Hòi jà ală công ty lơh gơlik phan tăc kơphê mờ lơgar ndai bơcri priă blơi măy mok lơh gơlik phan jak chài pa rài do dê mờ lơh pràn hòi jà kă bro, yal tơngi\t măt kă bro mờ niam chài kơphê Việt Nam.

Dùl tiah mờng tam kơphê tàm Tây Nguyên

Tàm tơngai tung lơtăng uă ngan bè tu\ do, gah lơh kơphê neh yal loh ală broă gam gơkòl tàm dơlam is kung bè jòi gơlik ală bơta gơn kơnờm, gùng lòt nàng sơrlèt gan tung lơtăng. Ală gùng dà broă lơh gơcèng bơta jo\ jòng kung neh geh ai tơlik sơl. Mơya, bơta tờm ngan là ală gùng dà broă lơh hơ\ geh lam lơh jăt ngan ngồn bè lơi? Dà lơgar, cau lơh broă sa, mpồl lơh sa kă bro, cau jak ndrờm geh bơta sền bal mờ geh bal jơnau đơs is di bơh he dê bè gah phan kơphê.

Mơya, ờ gơtùi mìng đơs gời sùm sàm mờ bơr den lời ơm wơl tềng hơ\ mờ ờ go\ lơh jăt tàm nđờ jơ\t nam do sùm, kơphê Việt Nam kung gam ai khà kơphê lơh geh nàng lơh gai was cồng nha lơh geh, priă jền lơh geh ngan ngồn den kơnờm tàm ală cau kă bro priă jền dunia.

Cau cih Công Bắc- Cau mblàng Lơ Mu K’Yến