VOV4.K’ho – Ală nam do, bal mờ kơ nòl sền gàr kơ\ gơnoar tờm tiah nhàr dà lơgar jòng rlau 73 kơi sồ rềp mờ lơgar Campuchia, Mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar càr Dak Lak gam lơh niam ngan broă lơh dong kờl bơto bơsram, bơto bơtê adat boh lam, tơnguh bồ tơ ngoh git sră tàm tiah nhàr dà lơgar. Bơh broă pà sră ma\i, sră cih, pờ ală anih sền sră [òn lơgar, ală ơdu\ bơto sră, làng bol tiah nhàr dà lơgar geh tu\ niam nàng bơsram sră, git sền sră, tơnguh tai jơnau git wă. Bơh hơ\ bồ tơ ngoh git wă làng bol dê neh tam gơl, broă ngui khoa học kỹ thuật tàm broă lơh sa kung geh chồl pràn, pơgồp bơnah ua\ ngan tàm broă lơh tơn jơh jơgloh tơmù r[ah tàm tiah nhàr dà lơgar.

Hìu bơsram kấp 1 Nguyễn Đình Chiểu, xã Ia R’vê, kơnhòal Ea Sup là dùl tàm khà ală hìu bơsram geh sac rơ wah lam lơh broă lơh “Dùl tơlak pang sră pà kơ nòm dềt r[ah in” bơh hìu lip sră Kim Đồng pơgồp bal mờ Gah đơng lam Mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar càr Dak Lak lam lơh bơh rlau 1 nam lài. 

                             Mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar pờ ơdu\ bơto sră tàm tiah nhàr dà lơgar

Mờr 1 rbô 100 pang sră bal mờ ua\ bơta krơi is bè kah yau, văn học, khoa học tự nhgiên, halà ală bơta sră sềr mờ rùp, sră [a\u,… mờ tơngume, rùp rài li la ngan drơng cau sền in.

Pơgru Ngô Minh Tiến, atbồ hìu bơsram kấp 1 Nguyễn Đình Chiểu pà git, bơta gơ kờ` bơh ală pang sră tàm broă lơh dê neh lơh gơlik dùl srơh sền sră, dùl bơta niam chài tàm hìu bơsram:

“Ală jơnau tàm ăp pang sră ndrờm li la mờ ua\ ngan, ală bơta sră sềr mờ rùp di mờ sơnam ală sau dê, tu\ ală sau tus sền sră den kung dong git ua\ jơnau git wă. Broă lơh dong kuơ ua\ ngan kơnòm dềt tiah nhàr dà lơgar in. Ua\ pang sră ală sau sền, să tờm ală sau git is kơ nòl nàng sền gàr tiah nhàr dà lơgar bơh dà lơgar dê bè lơi”.

Bal mờ broă pơgồp bal lam lơh broă lơh “Dùl tơlak pang sră pà kơ nòm dềt r[ah in”, mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar càr Dak Lak gam lơh ngan pờ ală ơdu\ bơto sră nàng dong làng bol tiah nhàr dà lơgar git sền sră, git cih, git jơnau git wă.

                 Pơgồp bal mờ hìu lip sră Kim Đồng pà git nđờ rbô pang sră ai kơnòm dềt tiah nhàr dà lơgar in

Mò Lê Thị Dung, ơm tàm thôn Chiềng, xã Ia Lốp, kơnhòal Ea Súp pà git, ùr bơklau mò mut tàm Tây Nguyên lơh broă bơh ală nam 80 rài lài dê. Lài do tài broă lơh sa kal ke den tàng ùr bơklau mò ờ geh lòt bơsram. 2 nam lài, ală cau ling pôs ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar 735 (gơ wèt Gah đơng lam Mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar càr Dak Lak) pờ ơdu\ bơto sră den tàng jơh bal 2 nă ùr bơklau mò bal mờ ua\ làng bol tàm thôn neh tus bal bơsram. Geh ală “cau pơgru cèng groat tơlir” jơh nùs bơto bơtê, tus tu\ do, jơh ală cau tàm ơdu\ bơsram neh git sền sră, git cih lơm. Mò Dung yal:

“Tus ơdu\ bơsram, ală cau pơgru bơto cih lài, tơnơ\ hơ\ pơgồp bal bơsram cih ndang, bơsram sền sră ndang. A` neh git sền sră bloh. Ai bơklau a` dê den ờ git dùl nơm akhar lơi, lài do kờ` ki\ mat halà lơh broă lơh den mìng lip nau tê. Tu\ do, bơklau a` dê neh git sền [a\u, sền sră, git cih sră… Đơs bal là jơh hìu bơnhă a` dê tu\ do cau lơi kung git sền sră, git cih lơm”.

Bal mờ broă pờ ua\ ơdu\ bơto sră dong làng bol tiah nhàr dà lơgar, Mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar càr Dak Lak gam chồl pràn broă lơh pơgồp bal mờ ală anih lơh broă geh gơ noar, lơh tùh sră làng bol tàm ală thôn, [òn tàm ală xã tiah nhàr dà lơgar.

Tùh sră geh 200 bơta sra\, là ală bơta sră pơlam bè adat ù tiah, gùng tam bau mờ hìu bơnhă, 2, 3 adat hình sự gam geh lơh jat tu\ do tàm adat boh lam lơgar Việt Nam dê nàng drơng broă lơh mblàng yal, bơto bơtê adat boh lam; dong kờl jơnau tơnggit ai kuang bàng sền gàr tiah nhàr dà lơgar in bơsong ală broă lơh tìs tàm tiah nhàr dà lơgar. Ồng Đào Xuân Toàn, ơm thôn 2, xã Ea Bung, kơnhòal Ea Sup, càr Dak Lak pà git:

“Tùh sră adat boh lam bơh mpồl lơh broă sền gàr tiah nhàr dà lơgar dê niam ngan bal mờ ua\ tơngume mờ làng bol kis tàm tiah nhàr dà lơgar bè bol a` kờ` ngan. Làng bol tu\ rê lơh broă den sùm se\ gan nàng sền ală bơta sră bè adat sền gàr tiah nhàr dà lơgar, adat gùng tam bau mờ hìu bơnhă, ù tiah. Mờ làng bol tu\ jơh sền sră den gam tàm cribơyai mờ gơp geh kuơ ngan”.

Dak Lak geh 4 xã tiah nhàr dà lơgar là: Ia R’vê, Ia Lốp, Ia Bung gơ wèt kơnhòal Ea Sup mờ Krông Na gơwèt kơnhòal Buôn Đôn. Do là ală xã tiah ngài kal ke ngan rlau jơh bơh càr dê, mờ khà hìu bơnhă r[ah rlau 60%. Gùt tiah do geh mờr 11 rbô hìu bơnhă mờ rlau 26 rbô nă cau, gơ wèt 25 jơi bơtìan kòn cau oh mi ơm kis bal.

                                Rlau 5 rbô nă làng bol tàm tiah nhàr dà lơgar càr Dak Lak geh bơto bơtê adat boh lam

Jat Đại tá Đỗ Quang Thấm, Phó Chính ủy Gah đơng lam Mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar càr Dak Lak đơs, đal git kơnòl broă sền gàr lơngap lơngai dà lơgar gơ jat bal mờ broă lơh lam sồr làng bol, ală nam do, Mpồl ling neh lam lơh jơh nùs ngan broă lơh gàr tơl niam rài kis mpồl bơtìan, tơn jơh jơgloh tơmù r[ah tàm ală xã tiah nhàr dà lơgar.

Đại tá Đỗ Quang Thấm pà git nàng gơtùi lơh broă do, bơh nam 2010 tus tu\ do, mpồl ling neh pờ 10 ơdu\ bơto sră ai rlau 700 nă làng bol in tus bal; pơgồp bal mờ hìu lip sră Kim Đồng lam lơh broă lơh “Dùl tơlak pang sră pà kơ nòm dềt r[ah in” ai ua\ hìu bơsram tàm càr in; pờ 250 dơ\ bơto bơtê adat boh lam ai mờr 5 rbô nă cau in. Bơh hơ\, jơnau git wă làng bol dê geh tơnguh, broă ngui khoa học kỹ thuật tàm broă lơh sa geh chồl pràn, broă lơh tơn jơh jơgloh tơmù r[ah geh lam lơh geh cồng nha rlau: 

 “Tàm tơngai tus, nàng tơnguh ală cồng nha lơh geh, Gah đơng lam Mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar bol a` geh pơn jat tai pơgồp bal mờ ală kấp, gah broă lơh nàng lơh jat tơngume do dùl bă jơh nùs rlau tai, nàng tơnguh jơnau git wă bơh làng bol dê. Bol a` mblàng yal mờ pơn jờng làng bol tus ală anih sền sră nàng tơnguh jơnau git wă. Dong kơ nòm bơsram geh tai bơta niam nàng git ală bơta sră geh jơnau git wă ua\ rlau. Bal mờ hơ\ den geh tơr gùm tàm broă lơh ală pôs ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar gơs là ală anih niam chài, là anih kơl dìng nàng dong kờl làng bol bè tơl bơta”.

Cau mblàng K’Duẩn