VOV4.K’ho – Tu\ gam kis, Chủ tịch Hồ Chí Minh sền gròi uă ngan tus broă lơh bơto bơtê. Bơdìh mờ ală dơ\ boh bơr tơn tàm 2, 3 hìu bơsram, Bác Hồ neh cih 23 pang sră pơyua gah Bơto bơtê mờ bơsram in. Tàm hơ\, Bác Hồ sền gròi uă ngan broă “Bơsram gơ jat bal mờ lơh ngan ngồn” mờ gơnoar broă kuơmàng bơh cau pơgru dê tàm broă lơh bơto bơtê mờ bơsram. Mờ tu\ do, nùs nhơm dờng bơh Chủ tịch Hồ Chí Minh dê gam geh Đảng, Dà lơgar, gah bơto bơsram lơh jat mờ broă tam gơl pa kuơ màng mờ tơl làm, mờ tơngume tờm là wèt tus jơnau kờ` “Bơto bơtê kòn bơnus Việt Nam wil tơl”.

Ùr pơgru Nguyễn Kim Anh, bơto môn văn hìu bơsram kấp 3 Phan Huy Chú đơs sùm, nùs nhơm Bơsram gơ jat bal mờ lơh ngan ngồn bơh Bác Hồ kờ` gơboh dê, là bơta pràn pơn jờng nàng tơl dơ\ bơto môn Văn tàm sùm 30 nam bơto bơtê he dê là ală dơ\ jòi git gơ kờ` ngan gơwèt mờ kơnòm bơsram.

Ờ mìng là nùs nhơm sơ nơng, jòi git ngan ngồn mờ kis bal mờ ală cau tàm jơnau bơsram, mờ ơm tơnơ\ tơl jơnau cih văn học dê sùm là ală jơnau kờ` pơyua niam ngan. Mơya, mìng tơnơ\ tơl dơ\ lòt jòi git ngan ngồn bè rài kis, tơl broă gơlik geh ngan ngồn, hơ\ sồng lơh ală oh git uă rlau, bơt bơtàu nùs nhơm, kis lơ bơn niam mờ git kờ` gơboh rlau tai.

“Bơsram pal sơ nơng, bơsram pal kơlôi bơta gơ rềng tus bơta geh ngan, pal geh jơnau lam lơh tơr lòng mờ lơh ngan ngồn. Bơsram mờ lơh ngan ngồn pal tàm pơgồp bal” – broă rơndap lơh bơto bơsram mờ Chủ tịch Hồ Chí Minh neh ngui tu\ gam bơto tàm hìu bơsram Dục Thanh, Phan Thiết gam là jơnau ai geh bơh bơta geh ngan bơh uă hìu bơsram mờ cau pơgru tu\ do dê. Gơ wèt mờ pơgru Kim Anh, bơto môn văn là bơto lơh kòn bơnus, bơto nùs nhơm niam kòn bơnus dê. Den tàng, bơsram jat Bác Hồ, dềt rơ hền mờ niam ngan rlau jơh, hơ\ là tơl dơ\ bơto, pal là ală dơ\ jòi git ngan ngồn niam ngan bè rài kis, bơta kờ` gơboh, nùs nhơm lơ bơn niam mờ bơta phi să tàm jơnau cih văn học mờ tàm ngan ngồn rài kis dê:

“Lòt còp ală [làng tơp [ồc, bơtô [ồc Đại tướng Võ Nguyên Gíap dê, còp [òn tờm bèp mờ [òn tờm mè Chủ tịch Hồ Chí Minh dê… jơh ală broă lơh hơ\ he hòi là broă lơh kah ưn ngài. Uă nam do, neh cèng wơl a` in uă bơta sơ nơng. Geh tu\, bol he kung gam đơs mờ gơp là 100 jơnau cih văn học, 100 jơnau cih kah yau ờ ndrờm mờ 1 dơ\ lòt sền ngan ngồn bè hơ\. Ală kơnòm bơsram ơm tềng hơ\ den hơ\ sồng gơtùi git là ring lơngai mờ ală kòn gam geh neh pal tơm wơl bè lơi. Jat a` den môn bơsram lơi kung bè hơ\ lơm, kờ` kơnòm bơsram in kờ` môn bơsram den pal ai ală oh in tus bal ngan ngồn”.

“Bơsram gơ jat bal mờ lơh ngan ngồn”, “jơnau lý luận pal pơgồp bal mờ bơta geh ngan” sùm là jơnau đơs bơh gah bơto bơsram dê geh Chủ tịch Hồ Chí Minh uă dơ\ nting tơngkah ală cau pơgru, kơnòm bơsram mờ gùt gahbơto bơsram. Jat Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chí Thành, atbồ khoa Sư Phạm, hìu bơsram Giáo dục, Đại học dà lơgar Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đơs alà jơnau dềt rơ hền mơya geh pơrya dờng màng ngan mờ geh bơta duh hồl tàm tơngai tu\ do. Bác Hồ neh đơs: Bơsram pal gơ jat bal mờ lơh ngan ngồn, jơnau lí luận pal kơ lôi tus bơta gơ rềng mờ ngan ngồn.

Gơ wèt mờ cau bơsram dờng, bơsram pal gơ jat bal mờ lơh ngan ngồn nàng tơnơ\ do lam lơh jơnau kờ` kuơmàng hơ\ là drơng làng bol in. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chí Thành đơs loh loh bè do:

“Bác Hồ đơs bal hiă ngan, là bơsram gơ jat bal mờ lơh ngan ngồn, bơsram den bơsram ală jơnau tàm sră pơ gàr mờ pal lơh ngan ngồn. Lơh tàm do là lơh ngan ngồn mơya ờ di là bol he bơsram hơ\ sồng bol he lơh jat ală jơnau neh bơsram. Hơ\ kung là 1 bơta kuơmàng ngan bloh. Lơh tàm do gam geh pơrya là bơh lơh, bol he geh jòi git ngan ngồn, den bol he geh git ală bơta pa tàm ală jơnau bơsram tàm sră pơ àr. Hơ\ là ală nùs nhơm mờ tu\ do tàm broă lơh bơto bơsram phổ thông pa neh đơs loh làng ngan”.

Jơnau ai geh bơh bơta geh ngan bơto bơsram mờ nùs nhơm Bác Hồ dê bè broă lơh bơto bơsram gam geh ai tơnggo\ loh làng ngan tàm 23 sră pơyua gah bơto bơsram in tu\ Bác Hồ gam kis. Hơ\ là gơnoar broă kuơmàng bơh cau pơgru dê. Tàm sră pơyua dut ndơl, pơyua gah bơto bơsram nam 1968, Bác Hồ đơs loh: “Kơnòl kơn jơ\ kơn jut mờ dờng màng ngan bơh cau pơgru dê là: sền gròi bơto bơtê oh kòn làng bol dê gơ gơs cau niam, cau lơh broă jak, cau ling niam, cau kuang niam bơh dà lơgar dê”, mơkung đơs nền “Oh mi là ală cau khin cha jak chài ờ geh mat sơnđan…”

Mờ tus tơnơ\ do, tơnơ\ 50 nam lơh jat jơnau nting bơr lời wơl Bác Hồ dê, ală jơnau pơrya tàm nùs nhơm Chủ tịch Hồ Chí Minh dê bè bơto bơsram kung gam là ală gùng dà broă lơh đal git lài dờng ngan, là bơta tờm ngan ai broă lơh tam gơl pa kuơmàng mờ tơl làm rài bơto bơsram dà lơgar dê. Jat ồng Vũ Đình Chuẩn, Kuang atbồ Vụ Giáo dục Trung học, gơ wèt Bộ Giáo dục mờ Đào tạo đơs, Chủ tịch Hồ Chí Minh neh geh tu\ tơngkah, ờ geh bơto bơsram den ờ geh kuang bàng, den kung ờ đơs bơta lơi tus lơh sa, niam chài. Tus tu\ do, jơnau đơs Bác Hồ dê kung gam bè ờs bơta kuơ:

“Jat a` sơ nơng den hơ\ là bơta sền sơ wì di ngan. Sồr gơnoar broă bơh cau pơgru dê ờ mìng là “bồ tơ ngoh git wă bè lài do bol he sơ nơng là “pơgru pal git lơh ală bơta”, mờ là cau lamlơh, sền sơ wì, lam gùng broă bơsram bơh kơnòm bơsram dê. Lơh niam gơnoar broă hơ\ den cau pơgru neh lơh niam gơnoar broă “mblàng wơl bơta kờ`” cau bơsram in”.

Nùs nhơm bơsram gơ jat bal mờ lơh ngan ngồn bơh Chủ tịch Hồ Chí Minh dê, tu\ do geh UNESCO ai tơnggo\ bơh 4 tơngume tờm, là “Bơsram nàng git”, “Bơsram nàng lơh”, “Bơsram nàng kis bal mờ gơp” mờ “Bơsram nàng gơs cau”. Do kung là 4 tơngume tờm bơh broă lơh tam gơl pa kuơmàng mờ tơl làm ai rài bơto bơsram dà lơgar in. Mờ gơnoar broă lơh tờm là cau bơsram, tềng đap bơta tề lam bơh cau pơgrru dê, nàng wèt tus jơnau kờ` “Bơto bơsram kòn bơnus Việt Nam dờng pràn tơl làm mờ tơnguh niam ngan rlau jơh bơta pràn, bơta chài bơceh pa bơh tơl nă cau dê; kờ` hìu bơnhă, kờ` gơboh dà lơgar, kờ` làng bol; kis niam mờ lơh broă geh cồng nha, lam dà lơgar he bơtàu tơnguh ndrờm mờ ală lơgar dờng pràn bè Bác Hồ neh kơp kờ` tu\ gam kis.

Cau mblàng K’Duẩn