VOV4.K’ho – Nùs nhơm chờ hờp bơh ală ngai sa tềp dê gam bềng lìu ngan tàm làm gùt tiah, do là kàl bơh bơta bơtòm tơrgùm mat dê. Làm gùt ală [òn Tây Nguyên neh chờ hờp, bơka gùng lòt tàm [òn, bơka hìu đam… rơcang wă rò tu\ jơ tàm jàu sơnam ring lơngai, chờ hờp.

Ală ngai do, tàm làm gùt ală thôn, [òn bơh kòn cau Sơdàng tàm càr Kon Tum dê, làng bol gam rơcang wă rò sa tềp bơhìan yau Canh Tý nam 2020 tàm nùs nhơm chờ hờp mờ jal mhar ngan. Ngai 30 sa tềp, jơh ală hìu bơnhă neh lơh sir jơh broă suơn sre, mìng gam tơr gùm tàm broă pơs wàs kloh niam, bơka hìu đam, gùng lòt tàm [òn mờ blơi phan rơcang sa tềp. Bal mờ ală phan sa mờng quèng ngan tàm ngai sa tềp bơh jơi bơtìan dê bè poac sur, poac iar, mbar klơm lơm pòng, nem,… den làng bol kòn cau Sơdàng hìu lơi kung rơcang drap tơrnờm, poac đe, biap rơtồ`, nha bùm blàng… hìu bơnhă in. Do là ală phan sa ờs mờng ờ gơtùi ờ geh tàm ală dơ\ lơh chờ, lơh yàng mờ wă rò sơnam pa.

Bi A Dũng, ơm tàm [òn Tê Xô, xã Đăk Tờ Kan, kơnhòal Tu Mơ Rông, càr Kon Tum pa sền wơl ală drap tơr nờm bè [e\ nàng jà cau tờm, làng bol tàm [òn tus bal `ô sa tàm mang tàm jàu sơnam chờ hờp pà git: “Nàng geh dùl dơ\ sa tềp ram mhu\, chờ hờp hìu bơnhă in, hìu bơnhă a` neh rơcang ua\ ngan bơta. Lài ngan là lài mờ sa tềp dùl poh den [e\ tơrnờm kơp wă rò sơnam pa nam 2020 nàng chờ hờp tàm ală ngai sa tềp. Dơ\ 2 den a` là dùl nă cau klau, pal lòt tàm brê nàng sơn dă đe, kờ` geh poac drơng hìu bơnhă in tàm ală ngai sa tềp. Do là phan sa ờs mờng ờ gơtùi ờ geh bơh cau Sơdàng bol he dê. Dơ\ 3 là hìu bơnhă kung neh pơs wàs hìu đam, gàr kloh niam tiah ơm kis gùt dar, lơh bè lơi tus ngai sa tềp geh dùl tiah ơm kis gùt dar niam bơne\.

3 nă mè mờ kòn bi Myăr, ơm tàm [òn Dơk Rơng, xã Glar, kơnhòal Đăk Đoa, càr Gia Lai gam ờ ru ngan mờ broă pơs wàs hìu đam, tam bơkàu tềng bồ đap [làng hìu. Nam 2019, hìu bơnhă bi geh Ủy ban Mặt trận dà lơgar Việt Nam mờ ală mpồl bal tàm [òn lơgar dong kờl lơh pa hìu tam klac dờng kờp pria\ 55 tơlak. Bi Myăr go\ gơlơh bơtuah ngan tài geh să tờm Chủ tịch Ủy ban Mặt trận dà lơgar Việt Nam, ồng Trần Thanh Mẫn tus pà phan mờ pơn jờng hìu bơnhă. Ờ gam pal kơlôi rơcang tai bè hìu ơm, hìu bơnhă bi geh tai bơta nàng lơh ngan brồ guh bơtàu tơnguh lơh sa: “Ưn ngài ngan dà lơgar neh lơh pà hìu ai hìu bơnhă bol hi in. Lài do, hìu a` dê sèt, kàl mìu tus ờ geh anih nàng nggui sơl. Tu\ do geh dà lơgar lơh pà hìu do, hìu bơnhă a` chờ hờp ngan, iang nùs rlau tàm rài kis mờ lơh ngan lơh sa bơtàu tơnguh rlau tai nàng gơtùi lik klàs bơta r[ah”.

Mè mờ kòn bi Myăr gam tam bơkàu tềng bồ đap hìu pa nàng wă rò sa tềp

Tàm xã Ia Mơ Nông, kơnhòal Chư Pah, càr Gia Lai, di sa tềp bơhìan yau Canh Tý, ală mpồl bal, cau dùl nă să geh nùs nhơm niam bal mờ dà lơgar neh dong kờl, jàu pà rlau 100 bơnah phan, mờr 500 ki\ phe ai ală hìu bơnhă geh sră dong kờl bơh dà lơgar, cau geh màng mờ dà lơgar, cau r[ah, làng bol kòn cau in…

Ồng Rơ Châm Hyup, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Ia Mơ Nông pà git, xã geh dờp, pà pria\ mờ phan di tu\, di cau, di bơta dong kờl, ờ lời hìu bơnhă lơi gơtìp ờ tơl sa, jơgloh tàm dơ\ sa tềp: “Nàng jơh ală hìu bơnhă tàm xã, tàm thôn hìu lơi kung geh wă rò sa tềp chờ hờp sơnam pa, den UBND xã đơng lam Ban Thuơng binh xã hội kờp sền jơh ală hìu bơnhă r[ah, hìu bơnhă ờ tơl phe sa nàng pà phan dong kờl. Tàm ală ngai sa tềp bơhìan yau, ală hìu bơnhă do cau lơi kung geh phan sa dà hùc, ngai chờ hờp sa tềp ờ lời ală hìu bơnhă ờ tơl phan sa”.

Gơnoar atbồ xã Quảng Tín, kơnhòal Dak Rlâp, càr Dak nông kung tă dùl bơnah kes pria\ nàng blơi poac sur nàng tam pà làng bol tàm [òn Bu Bâr in wă rò sa tềp. Ồng Điểu Minh, bí thư chi bộ [òn Bu Bâr, xã Quảng Tín, kơnhòal Dak Rlâp pà git, bơh ua\ nam do, geh bơta sền gròi bơh gơnoar atbồ xã dê, làng bol tàm [òn neh quèng mờ nùs nhơm sa tềp bơhìan yau jơi bơtìan dê.

Geh hìu den tă pơgồp drap tơrnờm, geh hìu den tă pơgồp poac, piang prùh tàm ding đơr nàng tàm mang tàm jàu sơnam sing ồs bơtòm tơrgùm mat chờ hờp wă rò sơnam pa: “Làng bol nam do gơtìp kal ke ngan rlau jơh tàm broă lơh sa là tài pria\ blơi phơng sih gơguh kas, rài kis kung gam kal ke ngan. Mơya, nàng rơcang sa tềp bơhìan yau bơh lơgar he dê den làng bol kung gam chờ hờp ngan, oh kòn lòt bơsram, lòt lơh broă tiah ngài, tus sa tềp den rê bơtòm tơrgùm mat mờ hìu bơnhă den tàng chờ hờp mờ ram mhu\ ngan, kơnờm geh bơta sền gròi bơh Đảng mờ dà lơgar dê, làng bol [òn Bu Bâr wă rò sa tềp chờ hờp, wil tơl”.

Ai ồng Điểu Ntơi, kra [òn Bu Dâp, xã Nhân Cơ, kơnhòal Dak Rlâp pà git, sa tềp bơhìan yau tus, ờ mìng gơnoar atbồ tàm [òn lơgar, mờ ua\ nam do, hìu ma\i Alumin Nhân Cơ lơh broă tàm xã sùm dong làng bol tàm [òn wă rò sa tềp wil tơl mờ ram mhu\: “Pah tu\ sa tềp tus den xã, hìu ma\i Alumin Nhân Cơ sền gròi tus [òn lơgar, êt ngan kung pà làng bol in bơh 6 tus 7 tạ poac sur nàng làng bol in tam pà bal mờ gơp. Bơh xã tus kơnhòal, tus càr bal mờ hìu bơsram chính trị, là mpồl dờp lơh oh mi mờ [òn, tus nting sap sa tềp làng bol tàm ngai 28, 29 sa tềp, cèng bal mờ [a` kèu nàng pà làng bol in chờ hờp sơnam pa wă rò sa tềp, nam lơi kung geh phan pà lơm”.

Nam lài là dùl nam kal ke gơwèt mờ broă lơh sa tàm Tây Nguyên, tu\ trồ tiah ờ niam, cồng nha tơnhàu chi tam ờ ua\, pria\ tac phan lơh gơs bơh suơn sre gơmù lơyah. Bulah bè hơ\, ală ngai do, ală kấp, ală gah broă lơh, ală tiah bal mờ ua\ mpồl bal, mpồl cau neh at tê bal lam lơh ua\ broă lơh dong kờl làng bol wă rò sa tềp, gờm chờ sơnam pa Canh Tý 2020 ram mhu\, wil tơl.

Tàm thị trấn Đinh Văn, kơnhòal Lâm Hà, càr Lâm Đồng, mờ nùs nhơm ờ lời làng bol gơtìp ờ tơl sa tàm dơ\ sa tềp, thị trấn Đinh Văn neh tă dùl bơnhă kes pria\, kung bè hòi jà ală bơnah phan pà bơh ală mpồl bal nàng dong kờl ală hìu bơnhă gơtìp ua\ kal ke, dong làng bol chờ hờp sơnam pa, wă rò sa tềp. Mò K’Pêch, Chủ tịch UBND thị trấn Đinh Văn đơs nền: “Nàng dong làng bol ngan là làng bol hìu bơnhă r[ah, hìu bơnhă ndrờm bè cau r[ah, hìu bơnhă kal ke wă rò sa tềp nam 2020, thị trấn neh kờp sền jơh ală hìu bơnhă jơgloh r[ah nàng cih mat jat jơnau đơng lam bơh UBND kơnhòal dê. Bal mờ hơ\, thị trấn kung neh tă kes pria\ blơi phan pà nàng dong làng bol geh rài kis kal ke, ờ lời làng bol gơtìp jơgloh, ờ tơl sa tàm dơ\ sa tềp bơhìan yau”.

Bal mờ ală mpồl, gah broă lơh, mpồl cau, ală kấp cau ùr bơh càr Gia Lai dê kung gam lơh ngan lam lơh ală broă lơh nàng sền gròi sa tềp cau tàm mpồl in. Mò Rơ Lan H’Meo, Chủ tịch Mpồl cau ùr xã Thăng Hưng, kơnhòal Chư Prông, càr Gia Lai pà git, mờ 27% tàm khà rlau 1 rbô nă cau tàm mpồl cau ùr tàm xã gơwèt hìu bơnhă r[ah, mpồl gam lơh ngan hòi jà ală bơta dong kờl nàng sền gròi sa tềp cau tàm mpồl in mờ nùs nhơm ờ lời hìu bơnhă lơi ờ geh sa tềp: “Mpồl cau ùr bol hi rơcang sa tềp, bơyai lơh pà phan ai cau kra, hìu bơnhă r[ah, hìu bơnhă geh sră dong kờl bơh dà lơgar geh rài kis kal ke ngan rlau jơh in. Ală hìu bơnhă r[ah ờ geh pria\ jền nàng wă rò sa tềp, den gơnoar atbồ xã sền gròi, pà phan nàng làng bol in wă rò sơnam pa mờ tơl nă cau gơ in ram mhu\, chờ hờp. Nting sap cau tàm mpồl cau ùr tàm ală [òn kòn cau Jarai, nam pa lơh sa bơtàu tơnguh. Nam yau neh rlau, nam pa tus, dong kờl nam pa in pal rlau mờ nam yau”.

Tàm xã Ea Drông, thị xã Buôn Hồ, càr Dak Lak, là tiah geh rlau 70% làng bol kòn cau Rơđê ơm kis, tàm hơ\ geh ua\ cau Rơđê gam là hìu bơnhă r[ah, hìu bơnhă ndrờm bè cau r[ah. Kung bè pah nam sơl, gơnoar atbồ xã sền gròi làng bol in wă rò sa tềp geh ram mhu\ mờ kơp kờ` làng bol tàm nam pa jơh r[ah ua\ rlau tai.

Ồng Y Mit Niê, Phó Chủ ịch UBND xã Ea Drông, thị xã Buôn Hồ, càr Dak Lak pà git: “Tàm ală ngai sa tềp, jơh ală hìu bơnhă r[ah, hìu bơnhă ndrờm bè cau r[ah, gơtìp ờ tơl sa tàm kàl puh pah tàm xã Ea Drông ndrờm geh gơnoar atbồ xã dong kờl sa tềp dùl bă ram mhu\. Xã geh ală broă lơh sền gròi kuơ màng, dong làng bol mờ broă hòi jà ală cau geh nùs nhơm niam bal mờ gơnoar atbồ xã dong kờl blơi phe, ală bơta [a` kèu, ală phan ngui pal geh pah ngai nàng làng bol tàm 21 thôn, [òn tàm xã Ea Drông in cau lơi kung geh dùl dơ\ sa tềp ram mhu\, chờ hờp. Bơh hơ\ neh pơn jờng làng bol pin dờn tàm gơnoar atbồ xã mờ bal mờ gơp brồ guh lik klàs r[ah tàm nam pa”.

Cau mblàng K’Duẩn