VOV4.K’ho - Tây Nguyên neh là tiah geh ală croh dà, dà dờng uă mờ pràn, bơta kuơ uă bè dà kờ` drơng tàm broă lơh sa suơn sre. Mơya, broă ai rơndăp broă lơh, tơnguh bơtàu mờ atbồ ală broă lơh bơtơ\t dơng dà tàm do den gam gơbàn uă kal ke, ờ pràn.

Den tàng, neh gơbàn dùl bơta ờ di pal tàm [làng sre, suơn mìr gơtìp prang ờ geh dà bu\ lah rềp tơn tềng ală bơtơ\t dơng dà dờng geh lơh.

Bơtơ\t dơng dà Ia Mơr, xã Ia Mơr, kơnhoàl Chư Prông geh bơta pràn dơng dà 180 tơlăk khối, ai geh broă tuh dà rơlao 14 rơbô 500 lồ ù lơh sa ai bàr càr Dak Lak mờ Gia Lai in.

                          Bơtơ\t dơng dà Ia Mơr geh uă dà mơya ờ gơtùi tuh dà phan tam in

Bơtơ\t dơng dà neh lơh gơs pơgăp mờ do 3 nam, mơya tu\ do ờ hềt gơtùi tuh dà phan tam in. Tàm nggùl kàl prang, sền broă lơh bơtơ\t dơng dà, bi Kpuih Mlai, kis tàm [òn Klăh, xã Ia Mơr đơs là, bi ờ gơtùi wă ngan bè broă lơh do bè lơi mờ bơ\t dơng dà geh uă dà mơya [làng sre, suơn mìr làng bol geh lơh rềp tơn tềng do ờ geh dà tuh.

Ờ tơl dà, phan tam chơ\t ro mờ gơbàn rơ[ah là nùs nhơm ờ su\k ngan bơh làng bol kòn cau Jarai kis rềp tơn tềng gah bơtơ\t dơng dà dờng do:

-Kòi den tu\ do gơrềng uă ngan mờ dà mìu, tu\ do den dùl nam lơh dùl kàl. Trồ mìu, trồ tơngai niam den kòi geh tơnhào, mờ di lah trồ prang uă den kòi chơ\t jơh, làng bol ờ geh tơnhào.

Geh uă ngan jơnau kơ\p kờ`, bơtơ\t dơng dà Ia Mơr neh lơh gơs, mơya dà ờ hềt tus tàm [làng sre, ờ hềt go\ bơta lơi, bè hơ\ là ờ niam. Làng bol kơ\p kờ` geh dà ngan, bè să tòm a`, kung kơ\p kờ` geh dà gờ` ngan nàng tam tai ală bơta tòm chi sa plai.

Rơndăp broă lơh bơtơ\t dơng dà Ia Mơr geh Bộ NN mờ PTNT lơh tòm bơcri priă mờ khà mờr 3 rơbô tơmàn đong. Broă lơh do neh lơh gơs mơya ờ geh tiah tuh dà tài gơtìp uă kal ke, gơ pơdar sùm tàm broă ai rơndăp broă lơh, lơh gơbàn hoàc huơr jơh bè broă bơcri priă kung bè dà prăp geh tàm tơnao.

Rơbòng dà hìu măi pờ tơl^k ồs đèng An Khê-Ka Nak ai dà bơh dà dờng Ba (Gia Lai) tus dà dờng Kôn (Bình Định) geh uă dà tàm kàl prang

Ồng Dương Văn Trang, Bí thư Tỉnh uỷ Gia Lai đơs là, broă tu\ do là pal kơlôi sơnơng, lơh bè lơi kờ` broă lơh do geh ngui tàm broă lơh, drơng broă lơh sa, tơnguh bơtàu broă lơh sa tàm tiah nhàr dà lơgar gơtìp kal ke:

-Bơtơ\t rơbòng dà Ia Mơr 3 rơbô tơmàn đong neh lơh gơs, tơnao dà neh geh uă dà, rơbòng dà tòm neh lơh mờr gơs, mơya tu\ do ờ geh ù tuh dà. Mờ tiah do là 3 xã tiah nhàr dà lơgar mờ làng bol kòn cau 100% bal mờ kơnhoàl Ea Súp, càr Dak Lak kung là tiah nhàr dà lơgar mờ làng bol kòn cau, làng bol kis tàm tiah do rơ[ah ngan, kơ\p mờ broă lơh bơtơ\t rơbòng dà do neh lơh gơs mờ ờ geh tuh dà den bè rơgơi tiah do klàs mờ rơ[ah.

Bơta ờ di pal gơtìp ro kơnra` tềng gah bơtơ\t dơng dà dờng kung gơbàn gơwèt mờ tiah tàm dà dờng Ba, tiah đah jum hìu măi pờ tơl^k ồs đèng An Khê-Ka Nak.

Broă lơh do geh bơta pràn dơng dà 300 tơlăk khối do geh sơnđan là “broă lơh tìs dờng ngan”, tài ală bơta gơrềng bal dờng màng mờ broă lơh do lơh gơbàn tus mờ g^t nđờ 10 rơbô hìu làng bol kis tềng gah dà dờng. Tìs tàm do là broă lơh do dơng dà dờng Ba tàm càr Gia Lai hơ\ sồng tam gơl tiah hòr dà tus kơnhoàl Tây Sơn, càr Bình Định kờ` pờ tơl^k ồs đèng mờ tuh dà tàm dà dờng Kôn.

                           Ro kơnra` đah jum bơtơ\t dơng dà hìu măi pờ tơl^k ồs đèng An Khê-Ka Nak

Rơlao 10 nam bơh tu\ broă klơh do geh bơ\t dà mờ ngui lơh broă là rơlao 10 nam làng bol càr Gia Lai gơtìp kal ke tài dà dờng Ba soăt dà tàm kàl prang. Ồng Lương Bá Khánh, kis tàm thị trấn Kông Chro, kơnhoàl Kông Chro đơs là:

-Sră [ăo hơ\ sồng làng bol, gơnoar atbồ ală tiah kung neh dan uă bloh. Mơya tài bơta kuơ is bơh mpồl lơh sa den tàng he pal dờp lah ờ. Tu\ mờ ală cau lơh hìu măi, cau sơgràm gùng dà hòr hơ\ sồng tus tu\ do dà dờng soăt jơh bloh, dà dờng ờ geh dà tai gơs dà tơnao.

Jơnau bơsram bè bơta tìs bơh hìu măi pờ tơl^k ồs đèng An Khê-Ka Nak ờ hềt geh lơh niam wơl, den tàm kàl prang do, tàm càr Kon Tum, hìu măi pờ tơl^k ồs đèng Thượng Kon Tum bơyai lơh bơ\t dà, dơng dà tàm tiah đah tô dà dờng Đăk Snghé kờ` drơng tàm broă sền kờ` g^t broă lơh.

Broă lơh do neh gơtìp tìs tai là bơ\t dà, tam gơl tiah dà hòr bơh dà dờng Đăk Snghé càr Kon Tum tus dà dờng Đăk Lô, càr Quảng Ngãi. Gơnoar atbồ bal mờ làng bol kis tàm tiah đah jum ờ su\k ngan tu\ gơtìp prang soăt dà tàm tiah đah jum dà dờng ngai sơlơ uă. Dùl nơm “dà dờng chơ\t” jòng g^t nđờ 10 kơi sồ neh gơbàn tài dùl broă lơh dơng dà dờng.

Bi Vũ Văn Luân, kis tàm [òn 3, xã Tân Lập, kơnhoàl Kon Rẫy geh 2 lồ ù tam tiêu mờ rơlao 3 lồ ù tam kơphe rềp tơn tềng gah dà dờng Đăk Snghé, ngài mờ hìu măi pờ tơl^k ồs đèng Thượng Kon Tum di pơgăp 30 kơi sồ hờ đah jum. Ală ngai do, bi Luân, sền gròi sùm ngai kung bè mang, mơya kung ờ tơl dà tuh phan tam in sơl:

-Soăt jơh dà, bè ờs croh dà tam do geh uă ngan dà, mơya tàm ngai bơ\t dà hờ đah tô, tu\ do làng bol cau lơi kung lah lơm. Geh cau gam tus tàm do kờ` bơ\ dà.

“Kơ`ao” dà bơh dà dờng là dùl jơnau mblàng pa geh ală cau jăk chài ai geh mờ ală jơnau yal lài tàm bơta uă ngan bè bơta gơrềng bơh broă lơh uă ir ală hìu măi pờ tơl^k ồs đèng mờ tam gơl dà hòr bơh dà dờng do tus dà dờng ndai.

Dà mờ broă tơnguh bơtàu kơl jăp Tây Nguyên dê gơtìp pơhìn tài bơh ală tìs ờ gơtùi lơh wơl do. Tàm ală kàl prang, jơh 4 nơm dà dờng tàm Tây Nguyên, tàm hơ\ geh: Srepok, Sê San, Đồng Nai mờ dà dờng Ba neh ờ gam là dà dờng tai mờ gơs tơnao dà.

Tiến sĩ Đào Trọng Tứ, lơh broă tàm anih tơnguh bơtàu kơl jăp dà mờ gơdờp tam gơl trồ tiah ai jơnau yal lài:

-Lơh hìu măi pờ tơl^k ồs đèng mờ ờ yuh dà hòr tàm dà dờng lài do là kơ`ao dà bơh rài kis gam bè ờs bơh dùl tiah kờ` drơng dùl tiah ndai in. Dà dờng Sê San den hìu măi pờ tơl^k ồs đèng Thượng Kon Tum tam gơl dà hòr tus càr Quảng Ngãi.

Dà dờng Ba den geh hìu măi pờ tơl^k ồs đèng An Khê-Ka Nak tam gơl dà tuh tus càr Bình Định.

Tus càr Dak Lak, ờ tam gơl tiah mơya tam gơl dà hòr l^k bơdìh dà dờng, bơh dà dờng Srepok 4 tus dà dờng Srepok 4A. Mờ dà dờng Đồng Nai kung tam gơl dà hòr, hơ\ là tam gơl dà hòr bơh hìu măi pờ tơl^k ồs đèng Dà Nhim. Den, tam gơl dà bè hơ\ den loh làng là lơh aniai.

Tu\ do, a` dan đơs ngan, jơh ală rơndăp broă lơh tam dơl dà hòr pal geh sền gròi nền nòn mờ pal pleh.

Tây Nguyên mờ g^t nđờ rơbô broă lơh bơtơ\t rơbòng dà, hìu măi pờ tơl^k ồs đèng, mơya mùl màl pà go\, uă rơndăp broă lơh, uă broă lơh mìng tài geh bơta kuơ tềng đăp măt hơ\ sồng lời gơl^k ală bơta kal ke dờng màng tàm rơndăp broă ai lơh mờ atbồ mờ ờ geh tơnguh cồng nha, mờ lơh gơbàn ală bơta ờ di pal ờ gơtùi dờp ngan bè ờ uă broă lơh tu\ do, lơh làng bol gơtìp “ro kơnra` tềng gah bơtơ\t dơng dà”.

Cau mblàng Ndong Brawl