Tŭ trồ mang tus tàm tiah nhàr lơgar Quảng Trực, càr Lâm Đồng, ồs hơng tềng bồ đap hìu mpồl bơtiàn ƀòn Bu Prăng 1 kung là tŭ sap cing sơn đờm mpong ntas. Sap ntas nggồr, geh tŭ den rơlĕ rơlùn, geh tŭ den ndang mpong ntas tàm ù tiah brê bơnơm, gơ bơrlŭ bal mờ sap ñŏ chờ hờp bơh làng bol dê.

Tàm ù tiah hơ̆, ală cau dờng sơnam kung gam kơ̆ dơn pơlam, ơruh pơnu den jơh nùs tàp, ai ală oh dềt den ơm bơh bơdìh jat sền. Sap cing tàm tơrbŏ sap cing, gùng tamya bơrlŭ bal mờ jơnau pơnđik, ù tiah ram mhŭ nùs nhơm kòn bơnus tàm tiah nhàr lơgar. Ală dơ̆ tàp bè hơ̆ ờ mìng là dơ̆ bơtòm tơrgùm mat niam chài mờ gam là anih nàng mblàng wơl bơta kờñ gơboh, gàr huềng jơi bơtiàn bơh tơl rơnàng.

Ồng Điểu Đrây, Phó Ƀí thư Ci ƀộ, cau lam bồ mpồl cing ƀòn Bu Prăng 1 pà git, mpồl cing ƀòn Bu Prăng 1, sàh Quảng Trực tŭ do geh rlau 30 nă cau, geh crơn ggơs bơh nam 2018:

“Mpồl cing bol hi dê sùm lòt lơh tàm ală broă kuơmàng bơh sàh dê. Pah poh, pah nhai, mpồl tam tơrgùm ơruh pơnu nàng bơto đơs pơnđik mờ pơlam bơta chài dròng cing. Làng bol tàm do kờñ ngan cing, bè hơ̆ den tàng broă hòi jà pơlam tàp kung bè bơto bơtê ală oh in geh lơh ƀuơn ƀuài, tơl nă cau tus bal jơh nùs ngan”.

Ờ mìng gàr sùm pơlam tàp, mpồl cing gam jơh nùs tus bal lòt bơyai lơh tàm ală broă dờng bơh ƀòn lơgar mờ dà lơgar dê. Bơh ală dơ̆ lơh chờ ờs mờng, ngai chờ tam klac dờng, tus ală broă cíñ trị kuơmàng bè gờm chờ cồng nha dơ̆ tĕ khà cau ala mat Quôk hội mờ Mpồl duh broă Làng bol ală kâp, tơngai lơh broă bơh nam 2026 tus nam 2031, sap cing cau M’nông sùm mpong ntas bè jơnau nting bơr gờm chờ, ai tơnggŏ bơta pin dờn mờ bơta đềt mềr bơh làng bol dê gơ wèt mờ ƀòn lơgar, dà lơgar.

Tàm ală dơ̆ bè hơ̆, ală cau tàm mpồl cing tàm phan soh kòn cau gơ klŏ gơ crà, dròng ală jơnau cing bơh yau bè cing wă nac, Pĭt tơ drơ, Ntru sĭm, ntô̆ klêng… bềng lìu bơta niam chài, lời wơl bơta kah kir niam ngan tus cau sền. Mè Riêm dê, cau tàm mpồl cing ƀòn Bu Prăng 1 yal:

“Jơnau cing cau M’nông dê geh uă ngan, tàm ală broă kuơmàng den sùm dròng jơnau cing wă nac bơh chờ, bơdìh hơ̆ den gam geh đơt thơt kô, ntô̆ klêng, ntru sĭm… gơ wèt tàm broă lơh chờ mờ tơl jơnau cing rơp geh dròng dipal, tŭ do ală ngai chờ, ngai sa tềp, ngai chờ dờng bơh ƀòn, bơh sàh bol hi dê kung sùm dròng ală jơnau cing hơ̆”.

Là sàh tiah nhàr lơgar đang ù gờl bơh càr Lâm Đồng dê, Quảng Trực tŭ do geh 11 ƀòn mờ rlau 3 rbô hìu bơnhă làng bol, tàm hơ̆ làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau geh rlau nggùl, uă ngan là cau M’nông. Jơh gùt dàh kung gam gàr git nđờ jơt bòr cing, ngui sùm tàm dơ̆ pơrjum ƀòn. Bi Thị Hà – mpồl cing ƀòn Bu Prăng 1 pà git, bơta kờñ gơboh cing mồng gam geh tàm pơdờn wơl tàm uă hìu bơnhă:

“Bơsram dròng cing den ờ huan kal ke sơl, bơh chờm bơsram den lơh kwèng mờ alămat cing, bơta chài dròng tơl pang cing mờ git jơnau cing den rơp ƀuơn mơ gơ dê. Lài do, añ lòt jat bơklau sền mpồl cing tàp 2, 3 dơ̆, sền ală wa dròng cing hơ̆ sồng bơsram. Rê tàm hìu, bơklau añ bơto tai ală jơnau cing kal ke, kơnờm geh bơta pơlam hơ̆ añ rơhời git dròng cing mờ geh mut tàm mpồl. Jơh bal 2 nă ùr bơklau añ ndrờm kờñ ngan cing. Pah tŭ cau lam bồ mpồl hòi tơrgùm mat den bol hi ndrờm tus bal wil tơl”.

Ù tiah niam chài cing mồng Tây Nguyên geh UNESCO dờp là phan lời wơl niam chài ờ di phan bơna bơh kòn bơnus dunia dê bơh nam 2005, neh bơtơl tai bơta gơn kơnờm nàng làng bol bal mờ gơnoar atbồ tàm ƀòn lơgar in sền gàr mờ ngui niam bơta kuơ niam chài, bơta tàm pơ dờn wơl bơh rơnàng kơnòm să dê neh pơgồp bơnah lơh sap cing ngai sơlơ gơ rề pràn ngan:

“Mpồl cing bơto đơs pơnđik, ală jơnau cing mờ jơnau tamya ờs mờng ai rơnàng kơnòm să in, dong ală bơyô ờ huĭ bơta niam chài jơi bơtiàn tiah nhàr lơgar dê. Mpồl cing geh gơnoar broă kuơmàng ngan tàm broă prap gàr mờ lơh gơ rề sap cing, jơnau pơnđik, jơnau tamya bơh kòn cau M’nông dê. Pah tŭ ƀòn lơgar wă nac lơh bơyô halà bơyai lơh ală broă, mpồl ndrờm tus bal dròng cing, pơgồp bơnah yal tơnggit ală bơta niam chài is ồn jơi bơtiàn he dê tus mờ tơl nă cau”.

Bơh ală mang tàp tus ală broă dờng bơh ƀòn lơgar mờ dà lơgar dê, sap cing M’nông gam lơh gơlik bơta pràn kis niam chài bơh yau tàm tiah nhàr lơgar. Ờ mìng pơgồp bơnah sền gàr bơta niam chài jơi bơtiàn, sap cing gam lơh gơlik bơta pơn yờ să, bồ tơngoh git wă kơnòl tàm tơl nă làng bol, bal mờ gơp bơt bơtàu mờ sền gàr kơ̆ gơnoar tờm tiah nhàr lơgar.