VOV4.M'nông: N’gor Kon Tum geh ntu\k tơm dak si âk n’hanh ăp ntil. Jêh uănh nđôi bah N’gâng kan dak si an saơ n’gor geh rlău 800 ntil tơm si n’hanh sêt geh tam [ư dak si. Ndr^ yơn dôl geh du nău rlơ\ hôm e, ne\ lah tâm rnôk nu\ih u\ch dơi but, săm ji y dược cổ truyền nar lơ âk, ăp ngih dak si tâm n’gor ăp năm rwa\t đo\ng âk ntil tơm dak si đah rnoh prăk du\t âk ri mô geh du ntil dak si ta ntu\k lăp tâm ntu\k dak si bah ăp n’gâng kan dak si gưl n’gor. Yor nê nău joi ntu\k gu\ an tơm dak si ta ntu\k dôl lah nău dơi n’gor m^n uănh.

            Dơi trôk nar an dơh ue\h, Kon Tum geh du\t âk ntil tơm dak si  ntoh lư le\ ma tâm n’hanh bah dih dak. Ndrel đah sâm Ngọc Linh ho\ ơm bah jo\ le\ dơi ăp nu^h khoa học năl lah ngoăy tâm ăp ntil tơm sâm du\t ue\h lam ntu\r neh, Kon Tum hôm geh đảng sâm, đương quy, ngũ vị tử, lan kim tuyến…lah ăp ntil dak si khlay geh săk tâm ăp ntil dak si săm ji kơl nu^h. Ndr^ yơn nău du\t nkoch a[aơ lah săk geh tơm dak si dja mô ho\ mât do\ng ue\h. Mô dơn kơt nê|, tơm dak si ta ntu\k hôm dâk ta năp geh ma nău roh hêng n’hanh roh săk ntơ lư yor so\k lơh ntêr le\ bah n’gu tơm. M^n rvê đah nău n’hao rnoh khlay an tơm dak si ta ntu\k n’hanh so\k nău nt^t na nê| lah tơm lan kim tuyến, wa Phạm Thanh, Groi kruanh Ban mât uănh Nkual tuch tăm do\ng công nghệ cao Măng Đen, n’gor Kon Tum, lah rjăp du nău ngăn geh:

            “Nău bu u\ch joi rvăt lan kim tuyến du\t âk. A[aơ ta ăp ntu\k tơm ndranh joi rvăt du\t hô. Le\ rngôch rvăt gay ma tăch an Trung Quốc bu [ư dak si. Hôm gay ma nkret njêng dak si ta ntu\k ri mô ho\ geh. A[aơ nău u\ch geh tơm lan kim tuyến du\t âk, mpo\ng gay ma hun hao jêng tơm geh ndơ tăch, jêng tơm ns^t tay nău geh wa\ng sa an kônh wa du\t geh nău mpo\ng”

            Bol lah ntu\k geh rlău 800 ntil tơm dak si n’hanh sêt geh nău tam [ư dak si, yơn a[aơ ta n’gor Kon Tum, geh du\t đêt tơm dak si dơi nkret njêng đăp mpăn to\ng di bah n’gâng kan dak si gay an luh tăch rgâl. Yor kơt nê| bol ma rnoh khlay tăch ta ntu\k tăm geh rnoh khlay bơi rlău n’gul rđ^l đah ntu\k êng [a [a\, yơn đảng sâm, ngũ vị tử…bah n’gor dja lơn âk dơi bu rvăt ns^t gay ntrăm ndrănh mô lah gâm dak ngêt dơm. Le\ ma đah tơm sâm khlay Ngọc Linh, bol ma geh nău tam, bol ma rnoh khlay kah rlău âk tơ\ rđ^l đah ntil sâm ue\h lam ntu\r neh yơn a[aơ ta n’gor Kon Tum nha mô ho\ geh nkret njêng jêng dak si bah sâm Ngọc Linh đo\ng. Geh du nău rlơ\ rlơn lơn lah, bol ma geh du tơm dak si âk mpưm, yơn mô geh du ntil dak si ta n’gor dơi lăp tâm ăp kho dak si bah n’gâng kan dak si ta ntu\k.

            Ta nhih dak si y dược cổ truyền Kon Tum, ma ăp rơh tâm rlong rnoh khlay, ăp năm nhih pah kan dja ân do\ng rnoh prăk têh gay rvăt dak si. Na nê|, kơt năm 2016 mhe aơ lah bơi 1 rmen 400 rkeh prăk. Êng tâm quý I năm 2017 rlău 250 rkeh prăk. Nău rlơ\ rlơn lah tâm bar pe jât ntil dak si ân hăn rvăt, âk ntil, kơt đảng sâm, đương quy, ngũ vị tử…n’gor ơm geh, rnoh tam dak si hôm ue\h lơn yơn nhih pah kan dja pha lah ma ntlơi tơm dak si n’gor nơm yor ăp quy định lhăt bah Luật tâm rlong rnoh khlay ndơ tăch tă bah n’gor mô ho\ geh du ntu\k nkret njêng dơi dak si to\ng rnoh. Bác sĩ Đặng Minh Hải, Giám đốc Nhih dak si  y dược cổ truyền Kon Tum, an g^t:

            “Bol ma he g^t nt^t kơt đảng sâm ta ntu\k he du\t ue\h, he mbra dơi rvăt ta aơ he do\ng dơi an nu^h ji ri du\t lah ue\h yơn ma t^ng Luật đấu thầu ri he jêng mô dơi. Mô lăng rnglăp he jêng geh klach rvê đo\ng. Tâl bar đo\ng he kuăl lah dak si lah di yơn gay jêng dak si ri ân dơi nkret njêng. Ân geh ntu\k [ư nkret njêng đăp mpăn săk tam gay rnôk n’glăp săm ji an nu^h ji tam ri rnôk nê mơ dơi. Jêng nău jêr a[aơ he mô dơi rvăt ta n’gor he nơm dơi”

            Ta năp trong r[o\ng rnoh nu^h u\ch geh khám săm ji ma dak si way ơm nar lơn ma âk, bol ma ho\ nkai yơn n’gor Kon Tum dôl geh ăp njuat hăn na nê| gay mât ndray, mât do\ng n’hanh tăm rơ\ jêng tơm dak si ta ntu\k. ta ăp nkuâl geh săk jêng tăm tơm dak si lah Tu Mơ Rông, Kon Plông, Đăk Glei, n’gor le\ dăp rgum n’hanh t^ng [ư âk trong kan an lor, ntru\t nsôr ăp nu^h, ăp doanh nghiệp pơk hvi neh tăm tơm dak si, kơt nta trong dơh mpeh săm[u\t [ư, an manh tơm prăk, an rong prăk manh neh, ntop kơl tơm ntil tơm prăk…N’hanh gay tơm dak si jêng dak si săm ji, ndrel đah nău pơk hvi neh tăm, n’hao săk geh, nkô| nău [ư njêng ăp ntu\k nkret njêng dak si dôl dơi m^n tât đo\ng. Ntro\ng năl tơm dak si lah ntu\k nsing dăng n’hanh le\ dăp rgum nkual tăm hvi 500ha an ntơm bah aơ tât năm 2020, wa Lê Đức Tín, Groi kruanh UBND nkuâl Kon Plông, an g^t:

            “A[aơ geh ăp doanh nghiệp đăng ký khân păng njêng Công ty nkret njêng ta nkual Kon Plông. Dôl hao ndơ\ săm[u\t an n’gor. Mbra rdâk njêng săk ntơ lư, ăp ntô l^r đăng ký tăm t^ng di rêng na nê|. Tât rnôk to\ng rnoh di ri mbơh ndơ geh [ư nê lah ndơ geh nkret njêng dak si ta ntu\k. ăp xưởng, ăp nu^h tơm trong nchrăp kan mbra [ư njêng luh dak si gay rho\ do\ng an n’gâng kan dak si”

            Gay tơm dak si ta n’gor geh ntu\k dâk tâm nău mât njrăng, mât chăm n’hâm soan, jêng ntu\k nsan dăng hun hao wa\ng sa- rêh jêng kon nu^h n’hao nău rêh nu^h [on lan, du Đề án dăp rgum lam le\ rngôch hun hao tơm dak si tât năm 2020 n’hanh uănh ngai tât năm 2030 dôl dơi n’gor Kon Tum rdâk njêng đo\ng. Đah bơi 400ha tơm dak si dôl geh a[aơ ntop đah ăp nău dơi lor bôk năp tâm yơng ntil âk tơm dak si khlay, kơt sâm Ngọc Linh, đảng sâm, lan kim tuyến…aơ lah ntơm trong khlay gay mpo\ng săk geh tơm dak si bah n’gor Kon Tum mô dơn mbro mbrăng lah mpo\ng geh hun hao./.

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân