VOV4.M’nông: Khay 6 năm 2017, Thủ tướng Chính phủ nsrôih ntop tay sâm Ngọc Linh tâm sam [u\t ndơ lam dak, tâm bôk nău kan hun hao ndơ lam dak tât năm 2020. Sâm Ngọc Linh lah ndơ lam dak bôk năp tâm nău kan dak si. Lah ngoay tâm 2 n’gor dơi Cục Sở hữu trí tuệ-N’gâng kan Khoa học n’hanh Công nghệ pă an nt^m ntu\k ndơ sâm bum Ngọc Linh, n’gor Kon Tum dôl geh ăp njoăt hăn nâp nâl gay mât ndray, hun hao tơm sâm n’hanh ndâk njêng ndơ moh êng lam dak an ndơ aơ. Sâm Ngọc Linh dôl dâk bah năp nău dơh gay jêng tơm ndoh nedơ khlay wa\ng sa du\t âk ta Kon Tum.

            Măng Ri lah ngoăy tâm bar xã bah n’gor Kon Tum mpeh nkual neh bah tơm sâm Ngọc Linh. {on lan Sedang ta aơ kuăl ntil tơm dak si dja lah tơm dak si mpôn. Tă bah nău mpêt khlay bah păng ma sâm Ngọc Linh ho\ tă geh ntêr joi lơh hêng le\ tâm bri hon êng, geh ma nău roh hêng tơm gen mpêt khlay. Nău tơm sâm Ngọc Linh dơi năl mpeh rnoh khlay tam dak si, mât njrăng mpeh nkual neh tơm luh n’hanh geh săk nchih tâm ndơ geh [ư neh dak ho\ njêng luh an nkual yôk bri dja rlong sial rêh mhe. Tât Măng Ri a[aơ, nău nkoch njok jong du njăr ăp trong nkoăch nkue ta rnoh prêh rlău 1000m tu\k lêm nkrum ngo wa\r geh tât tơm sâm da dê. Đah rnoh khlay bar pe jât rkeh prăk du kg sâm Ngọc Linh rêh, ntil tơm dja lah drăp ndơ mpêt khlay kơl nu^h Sedang mô dơn klaih ach o ma hôm du\t geh ndro\ng đo\ng. nô A Đang, [on Đăk Dơn, xã Măng Ri, nu^h tơm mât rlău 500 tơm sâm, an g^t:

            “Ntơm nơh kônh wa mô ho\ g^t trong wa\ng sa yơn a[aơ nơm geh cán bộ xã, cán bộ thôn rgo\ jă, nkoch trêng an kônh wa jêng kônh wa ho\ g^t wât dơi nău ue\h, nău khlay bah nău tăm sâm Ngọc Linh, kônh wa ta aơ mbra tăm rơ\ âk sâm Ngọc Linh lơn tâm năm tât gay ntil sâm mô geh roh”.

            Ntu\k nsing gay n’gor Kon Tum t^ng [ư n’hanh năl mbra geh nău dơi tâm nău ndơ\ sâm Ngọc Linh jêng tơm tăm khlay, jêng ndơ tăch geh nău tâm rlong, ndơ geh [ư ndjôt săk ntơ neh dak, dơi ntơm bah a[aơ ho\ bar pe jât năm. Năm 1991 rnôk n’gor Kon Tum mhe njêng, n’gâng kan ta ntu\k ho\ rong an tơm sâm Ngọc Linh [ư lor bôk năp gay mât ndray tơm ntil n’hanh pơk hvi neh tăm. Tât a[aơ gu\ ndâp ta nâm n’hâm bri kro\ng ta rnoh prêh ntơm bah 1.800 tât 2.500m ta yôk Ngọc Linh, mpeh nkuâl Tu Mơ Rông, ăp doanh nghiệp n’hanh nu^h [on lan ho\ tăm rlău 325ha sâm. Âk trong leo [ư tâm rgop đah nu^h [on lan n’hanh nu^h [on lan, [on lan đah doanh nghiệp ho\ dơi njêng, lah ntu\k nsing nâp an nău rdâk njêng ntu\k tăm têh. Nô A Cheng, [on Chung Tam, xã Măng Ri, kruanh rmôt 28 rnăk tâm rgop tăm sâm đah Công ty Cổ phần sâm Ngọc Linh Kon Tum, an g^t:

            “A[aơ [ư an công ty ri gâp saơ du\t ue\h, dơi công ty pă an ntil sâm, 1 năm ăp rnăk dơi Công ty ntop kơl 100 tơm ntil. Kônh wa tăm sâm tât a[aơ ho\ 3 năm, tơm ho\ hao jêng ue\h, kônh wa mât chăm sâm du\t ndê na nê| đo\ng”.

            Gay n’hao prêh sâm Ngọc Linh, n’gor Kon Tum dôl t^ng kơn nchrăp di rêng tăm, mât chăm n’hanh nkret njêng lôch rôk. Nê lah nta trong dơh an doanh nghiệp n’hanh nu^h [on lan manh bri tăm sâm; n’hao dăng pah kan hăn ôp uănh, groi nđôi săk ue\h ntil; njêng Hội sâm Ngọc Linh gay tâm kơl nsum mât ndray, tăm rơ\ jêng n’hanh tăch rgâl sâm Ngọc Linh…Bah meng nê tâm ban u\ch pah kan mât uănh bah n’gor tât tâm dâng gay mât uănh lhăt yơn mô nking kol n’hanh ntru\t nsôr, rgo\ jă ăp tơm soan râng tăm rơ\ jêng sâm. Wa Vương Văn Mười, Groi kruanh UBND nkuâl Tu Mơ Rông, an g^t:

            “Nkuâl nkoch trêng rgo\ jă kônh wa mô rvăt ăp ntil sâm mha êng mô di lah tơm sâm Ngọc Linh bah Tu Mơ Rông gay ma tăm. N’hao dăng pah kan mât njrăng bri yor sâm tăm ân geh tât bri. UBND nkuâl dôl ndop le\ rngôch ăp tơm prăk ntop kơl hun hao tăm sâm rgum ân kônh wa xã Măng Ri, Tê Xăng n’hanh Ngọc Lây. Nkuâl ho\ rdâk njêng du trong nchrăp rdâk njêng ntu\k rgum tăm sâm bah nkuâl đo\ng”.

            Lah ndơ geh [ư ho\ pă an g^t tơm luh ntu\k tăm, săk nchih ndơ geh [ư neh dak, tơm sâm Ngọc Linh ta Kon Tum dôl dâk ta năp trong hăn têh dơh ue\h gay jêng tơm ndơ tăch rgâl geh rnoh khlay wa\ng sa têh. Wa Nguyễn Đức Tuy, Groi kruanh rnâng kan UBND n’gor, Kruanh Hội sâm Ngọc Linh n’gor Kon Tum, an g^t: nău rdâk njêng săk ntơ lư neh dak an sâm Ngọc Linh lah nău n’hao êng săk, nkre lah nău dơn kan bah n’gâng kan n’hanh nu^h [on lan ta ntu\k đo\ng:

            “Nău mpo\ng bah kruanh rđău kan n’gor tâm ban kơt ăp hội viên n’hanh [on lan tâm n’gor đo\ng lah tăm ntil đăp mpăn ue\h jêng n’hanh geh mpôl groi nđôi nău kan dja. Ntơm bah rêng yơng ntil an tât ntu\k tăm an tât trong [ư mât chăm, nkô| nău rôk, mât prăp, tâl nklâm, ntô l^r. bah du rêng [ư lhăt kơt nê| ndơ geh [ư luh ri mpôl hên an tâl nklâm, l^r ntô bah sâm Ngọc Linh Kon Tum, săk êng bah doanh nghiệp nê n’hanh geh mã vạch gay joi g^t tơm luh”.

            Nthoi tay ăp njoat hăn nâp gay rdâk njêng ntô l^r neh dak sâm Ngọc Linh, n’gor Kon Tum dôl kan nsum ue\h đah ăp gưl, ăp n’gâng kan tâm nău an [ư âk đề tài gu\ m^n khoa học n’hanh ăp trong nchrăp [ư mpeh tơm sâm. N’gor ho\ dăp rgum nkual tăm sâm Ngọc Linh hvi bơi 32.000ha ta 8 xã bah bar nkuâl Đăk Glei n’hanh Tu Mơ Rông. Tât năm 2020 n’gor nsrôih tăm bơi 1000ha, rnoh âk geh 190 tấn n’hanh tât năm 2025 tăm le\ neh ta nklang n’gul bơi 10 rbăn ha . Nău u\ch ndơ\ tơm sâm Ngọc Linh jêng tơm ndơ geh tăch rgâl tơm tâm hun hao wa\ng sa, rêh jêng kon nu^h n’hanh geh âk ntil ndơ tăch gay rho\ do\ng an tâm dak n’hanh tăch n’gluh./.

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân