VOV4.M’nông –  Ta xã Đăk Ngọc, nkuâl đăk Hà, n’gor Kon Tum geh [on Đăk Kđem rgum tât 7 rnoi nu^h gu\ rêh: Sedang, Tày, Nùng, Thái, Mường, Bahnar, Yăn ndrel gu\ rêh. Kơp ntơm bah nar njêng, 26 năm rlău aơ nu^h tâm [on way tâm rnglăp du nuih n’hâm ndrel nsum hun hao wa\ng sa rdâk njêng nău rêh. Bôk năm mhe, rơh ma săk tơm văn hoá ăp rnoi nu^h dơi mpơl du\t kloh, hăn tât Đăk KĐem saơ du\t âk ntil nău ue\h.

Trong bê tông hvi 3,5m hăn n’gul mir [ô kah nkao cà phê mhe jêh nthoi bah Ngih UBND xă Đăk Ngọc, nkuăl Ngọc Hồi tât [on Đăk KĐem an bu saơ răm m’ak. Tâm trôk nar nđik nar du\t năm, yuh Hoàng Thị Viết, rnoi Nùng ngăch ty juh mắm, cheh bo\t ngot n’ha si an ăp ndơ sa way ơm. Tâm 30 năm bah năp kơp bah nar t^ng sai bah Cao Bằng lăp Đăk KĐem ndâk njêng nău kan, ăp năm tết yuh Viết nchăp ue\h ăp ndơ sa kah êng bah rnoi Nùng. Yuh lah nkre ma bah oi nkah g^t [on tơm, nkre nkoch đah kônh wa [on lan.

Ăp ndơ sa way ơm lah [a\nh gio, [a\nh khảo aơ, poăch su\r pâr aơ, proch ndung aơ. Tâm rnôk nkret [ư poăch su\r pâr lah he poch kloh rsau, ju\t đah bôh jêh ne\ răm tâm măm 3 mông bah kơi he so\k đah r’i. so\k an tâm r’i jêh ne\ yông. Yông jêh ne\ 1-2h pơng soăt le\ dak jêh khôm u\nh an pơng nsu\k.  Kuăl lah poăch su\r pâr ta u\nh năk.

Ta glah trà duh, sial [ô kah bah nkao cà phê, sa [a\nh khảo kah êng nar Tết bah kônh wa Tày, Nùng [ô kah phe m’êt, wa Nông Văn Ngay kruanh thôn an g^t, [on Đăk KĐem geh 94 rnăk đah rlău 500 nu\ih. Âk ngăn lah kônh wa Sêdang 65 rnăk. Jêh ne\ lah nu\ih Yuăn 23 rnăk hôm [a [a\ lah rnoi Bahnar, Tày, Nùng, Thái, Mường. Du nău du\t ue\h ta Đăk KĐem lah le\ rngôch ăp rnăk dơi tâm uănh kơt oh nô mpôl băl, mô geh tâm rkeh nu\ih Nam, nu\ih Bắc n’hanh tâm ro\ng nar lơ nâp nâl. Wa Nông Văn Ngay lah kơt aơ:

Rêh ndrel du thôn geh âk rnoi mpôl đêt rêh ndrel geh âk nău ue\h. ue\h ta aơ geh âk nău way ơm wa\ch rgum ndrel. Dơi tâm nđur ndrel nti nsơm ndrel âk ntil. Nău rêh geh tâm ôp tâm mâp ndrel ri pơng geh ntop tay du\t ue\h. Tâm rnôk rêh moh nău he mât nău ue\h êng bah êng lah mât hôm moh ndơ dơi nsum lah râng du\t n’gur răm he ntôh n’hao gâp rêh le\ rlău 20 năm ma rêh ndrel tâm rnglăp âk nu\ih ue\h đo\ng.

Tất năm nô A Điệp, rnoi Sêdang n’hanh yuh Vi Thị Hương, rnoi Thái [ư nkah g^t 18 năm nar tâm nsông. Nar mhe bên, yuh nô mô knu\ng dơi geh nău kơl bah 2 đah rnăk wâl ma hôm le\ rngôch [on lan Đăk KĐem. 18 năm bah n ăp bah 2 jâng lang mpang ty, a[aơ ur sai aơ le\ geh âk ntil, bah mir cà phê hăn rgănh jâng tât ndeh rklư rho\ do\ng mât uănh an ăp ntil tơm tăm. Bôl đêt nu\ih lah n’hanh ur sai nô Điệp mpôn yơn ăp nu\ih wât ur sai aơ rup gui ue\h bah Đăk KĐem. Nău tâm ro\ng le\ kơl yuh Vi Thị Hương bah du hê bu ur rnoi Thái tă [on tơm Thanh Hoá jêng kon [a\n gơih nđơr bah rnoi Sêdang ta Tây Nguyên. Yuh Vi Thị Hương an g^t:

Bôk năp [ư [a\n ri rhing rhưng ngăn, âk ntil lah he mô bên. Bah rnôk ne\ ri rlău 10 năm nti nsơm. A[aơ dơi jêng 80% hôm. {ư [a\n ta aơ tât Tết tât năm mhe du ntil du đêt. Nchrăp ăp ntil [a\nh chưng, [a\nh dầy geh le\. Tết Tây Nguyên geh [a\nh tét đah [ư piăng ding. Ta aơ m^n lah mô geh ndơ an u che yơn he kơt t^ng đah u che bu ur he dơm. Tết tât năm mhe tât an geh ndơ an bar ding u che đah sai, đah ur du ntil du đêt.

Hôm đah nô Điệp, nău blău gay jêng tâm hun hao wa\ng sa rnăk wâl, du năm geh rhiăng rkeh prăk t^ng nô lah g^t djăt nău, nti nsơm nău blău ơm pah kan jan sa bah ăp rnoi oh nô rêh ndrel tâm [on.

Lah mô geh oh nô mpeh Bắc rgum lăp ndrel ri [ư sa du\t jêr jo\t. He nti oh nô nu\ih yuăn tay ri a[aơ mư mbơm oi du đêt. Hôm kăl e mô mâp nu\ih mpeh Bắc n’hanh tâm mâp đah nu\ih yuăn ri jêr [ư sa ngăn. Nt^t n sa tơm tăm, mpa rong mô lah su\r, djăr, kik. Lah mô mâp oh nô nti ôp ndrel tâm rgâl ndrel nău blău ơm ri mô dơi [ư du ntil ndơ. Knơm geh tâm bên ndrel mư g^t [ư sa.

Ta Đăk KĐem răm ngă lah ăp nar Tết way ơm rnoi mpôl đêt. Knu\ng rwa\ch du [on, weh khâl mbah rhơn Tết ăp rnăk le\ geh du rơh hăn bah Nam tât Bắc. Mô geh ndơ ue\h lơn lah nkre dơi sa ndơ kah ngêt ndrănh yăng poăch gu\ch, piăng ding bah nu\ih Sêdang, Bahnar [ôh bah tâm bri Tây Nguyên lo\ nkre dơi sa [a\nh khảo, [a\nh gio, m’êt n’hôl, poăch su\r pâr u\nh năk, poăch ndung, chả klôt n’ha bung, [a\ng srat gâm poăch djăr… [ô kah bah nu\ih Tày, Nùng, Thái, Mường mpeh Bắc. Du ntil ndơ sa, ndơ ngêt tâm mông nar bah bri dak lôch năm tâm mâp an bu tăng nhul nhul.

Tâm nar bôk năp bah năm mhe, nu\ih [on lan Đăk KĐem wơt năch du\t ben tât mbah rhơn Tết kônh wa [on lan, ne\ lah wa Trần Định Trọng, Kruanh UBND xă Đăk Ngọc. Nău nkoch bah năm ơm, năm mhe yor r^ kơt mô geh ntu\k rlu. Nkô| nău dơi âk nu\ih nkah tât n’hanh  tâm nchră lah nău n’hao săk rnglay ue\h nâp bah rlău 600ha tơm tăm jo\ năm âk lah cà phê, cao su. Jêh ne\ trong, nău nchrăp kơl ăp rnăk ach o [a [a\ bah [on ngăch rklaih ach o nâp nâl. Jêh ne\ nău rdâk nkra tay Jay nhih way ơm bah bu ranh [on nu\ih Sêdang A Jin, wa Trần Đình Trọng an g^t:

Tâm năm mhe xă rgo\ jă tay n’hanh [ư ăp bôk nău kan, nău kơl mhe gay an kônh wa n’hao tâm rnglăp n’han lơn lah tâm kơl hun hao wa\ng sa. Mpeh tuch tă đah ndơ geh ơm bah xă n’hao mboăt nthoi rnăk wâl gay an ăp rnăk nu\ih rnoi mpôl đêt tâm rgâl nău blău ơm, tâm kơl ndrel tâm pah kan jan sa gay n’hao nău rêh kơt n’hao nuih n’hâm tâm rnglăp bah nu\ih [on lan./.

            Nu\ih nchih rblang: Y Sưng Phê Ja