Ngih mhe hvi 50 mét vuông bah rnăk yuh Dương Thị Thành, xã Ia Phí, n’gor Gia Lai dôl tât tâm rnôk ƀư jêh. Bŏ yuh lah nŭih râng tâm lơh geh ntưp dak si hoá học, hôm săk yuh ri ntưp ma dak si tă bah Bŏ nơm ri ma jêng kue nting kuih tă bah ndul me. Lôch 20 năm ma aơ, 3 nŭih me kon rêh tâm ngih lĕ sat. Tât rnôk aơ, rnơm nau kơl an bah Ngih dak ndrel ăp nar kơl bah cán bộ, tahen Đại dội 17, Trung đoàn 48, Sư đoàn 320, Quân đoàn 34, nau ŭch geh nh hŏ jêng ngăn. Yuh Dương Thị Thành, nkoch:

        ‘Tahen sĭt ndâk ngih ân ăp nŭih ƀon lan mâp nau jêr kơt rnăk vâl gâp, đah nau mpŏng geh ngăn du ngih gŭ ân đăp mpăn. Rnăk vâl hên rhơn ngăn, lah ueh Đảng uỷ ndrel n’gâng kan hŏ an ngih ân gâp, ân gâp ndrel kon gâp geh du nau rêh ueh lơn jêh aơ tă”.

          Tâm xã Ia Ly, rnăk wa Nguyễn Văn Tân kŏ dôl kâp rep geh lăp tâm ngih mhe, lah nŭih râng nau tâm lơh kăl e, geh ntưp dak si khih, ăp kon bah wa kŏ geh nau khuch ngăn rnôk ntưp bah nơm ri ma mô geh tŏng n’hâm kan. Ngih ơm ndâk ntơm 30 năm bah năp rnôk aơ hŏ djơh hôm yơn âk năm rlau aơ, rnăk wa mô tŏng prăk gay ma ndâk nkra ơm. Rnôk aơ, rnơm geh nsum ty kơl an bah Ngih dak, tahen, băl mpôl ndrel kônh wa ƀon lan, ngih mhe geh ndâk bah năp yan mih. Wa Nguyễn Văn Tân, rhơn ‘Ngih ơm gâp geh ndâk ntơm năm 1996 hôm rnôk aơ lĕ djơh. Kŏ lap lah geh Đảng, Ngih dak ndrel tahen kơl an ndâk nkra ngih ân rnăk vâl, geh ngih đăp mpăn ueh nâp lơn. Lah ueh Đảng, n’gâng kan ndrel tahen hŏ kơl an rnăk hên geh ngih gay ma bah mih, n’hach, gay gĭt lah mô geh nŭih geh nchlơi êng ba kơi”.

          Ba kơi nau rhơn bah ăp rnăk lah ăp nar pah kan mô klach rvê bah mih, n’hach bah cán bộ, tahen. Ntơm bah nau kan doh rưih ngih ơm, kuih neh, rli neh, nchuăn rdeng ndoh ndơ ndâk nkra ngih ân tât ndâk mpir, nkhŭt tŏ bê tông...ăp nê kŏ geh ăp tahen kơl ƀư nkre, rgop nau n’huch âk ngăn prăk manh bu ƀư kan ân ăp rnăk vâl. Thiếu tá Phạm Văn Tạo, Kruanh Đại đội 17, mbơh:  ‘Ƀư tĭng nau ntrŭnh jut lơi ngih truh sat ân nŭih râng nau tâm lơh kăl e geh ntưp ma dak si khuch hoá học, Trung đoàn 48 pă nau kan ăp ngih geh 7 cán bộ, tahen hăn kơl ndâk. Phung hên nsôih ƀư ân jêh ơm ngăn rlau ma nar nchrăp, rkaih ăp nau jêr gay ma ƀư jêh ueh nau kan”.

          Ƀư tĭng nau ntrŭnh bah Chính phủ mpeh nau kơl an jut lơi ngih truh sat ân ăp nŭih kon bah nŭih râng nau tâm lơh kăl e geh ntưp ma dak si khih hoá học, lam n’gor Gia Lai geh 79 rnăk geh kơl an ndâk mhe ndrel nkra ngih gŭ. Ăp ngih dôl jêh lah ntop tay du ngih geh ndâk ma nuih n’hâm tâm boh ueh lăng tahen-ƀon lan.

          Wa Lê Xuân Thiện, Kruanh UBND xã Mang Yang, mbơh, ntơm nau kơl an ndâk ngih, ăp nkuăl năl aơ lah nhoat ntơm dâk ƀư gay ăp rnăk vâl geh dơi kơl ân geh đăp mpăn nau rêh, ăp nhoat hun hao văng sa jêh rnôk geh ntŭk gŭ nâp nâl:

          ‘Tâm xã Mang Yang jêh rnôk tâm rnglăp ri geh 169 ngih geh dơi kơl, nŭih geh n’hâm. Tât rnôk aơ hŏ jêh, hŏ geh ngih đăp mpăn. Năm 2026, nkuăl tâm rgop ndaka nkra tay 2 ngih tĭng Bôk nau kan bah N’gâng kan rđau tahen n’gor, Jêh rnôk ƀon lan geh ngih gŭ đăp mpăn, xã mra lŏ kơl an nau hun hao văng sa, n’hao nau rêh jêng”.

          Rnơm tă bah nau kơl an nê, nau rhơn mpeh đăp mpăn rêh jêng dôl geh tâm âk rnăk vâl. Tâm xã Mang Yang, ngih mhe hvi 65 mét vuông bah nô Nguyễn Văn Dũng-kon nŭih tă râng tâm lơh kăl e, geh ntưp ma dak si hoá học kŏ geh dôl ma bơi jêh nkra, đah rnăk vâl 5 nŭih, nê mô knŭng lah nau ŭch nkŭm mih, nar ma hôm lah ntŭk nsing gay ur sai nô đăp mpăn pah kan jan sa, ăp kon geh hăn nti ueh lơn:

          ‘Ur sai gâp lah ueh ngăn rnôk geh Đảng, Ngih dak ndrel n’gâng kan hŏ kơl an ndâk ngih ân rnăk vâl hên gay ma geh ngih gŭ, đăp mpăn pah kan jan sa ndrel ăp sau geh ngih ri lŏ nsôih gay ma hăn nti, jêng nŭih geh nau gĭt blau jêh aơ kơl an neh dak, nau rêh jêng”.

          Nau tâm lơh hŏ rŭch ngai yơn ăp nau khuch hôm ơm tâm nau rêh bah âk rnăk vâl. Yor ri, ăp ngih mhe geh ndâk mô êng kơl an ƀon lan đăp mpăn nau gŭ âm, ma hôm lah nau mpơl ân nau mĭn kan “Ngêt dak nkah gĭt tu”. Nau nkah dôl geh tâm ăp rnăk, ăp nau rêh dơi geh ntop tay nau rnơm ndrel nau mpŏng ueh./.