Trôk duh nar, nô Ksor Y Viên ta ƀon Hwing, xã Ea Hiao, ndrel ur mât chăm sóc sầu riêng tăm tâm nsum tâm mir cà phê. Păng an gĭt, sầu riêng mhe klêh play rĭ nsĭt tay an rnăk wâl nklăp 100 rkeh prăk. Kơp nsum lĕ ma cà phê, mir 1,1 ha aơ, lĕ nsĭt tay an nô 350 rkeh prăk tâm năm aơ. Nô Y Viên nkah tay, păng gŭ ur tâm năm 2015 đah 3 sào neh me bơ̆ an, ur sai nô nkre ƀư mir, nkre rgum n'hanh manh prăk ngân hàng gay rvăt neh, ntuh kơl tuch tăm. Prăk manh ngân hàng hŏ kơl păng ndâk njêng nău kan geh nău dơi. Păng nchrăp mbra nănh manh du gâl prăk tŏng têh đŏng, gay ƀư tĭng nău kan ntŭk mât rong lĕ rngôch, lĕ ma tuch tăm n'hanh mât rong:

"Rnăk vâl hên dôl mât ndrôk n'hanh mbra tăch gay ndrel đah prăk manh rdâk njêng" ndrung n'gar rgâl jêng mât sŭr. Rnăk vâl ŭch ngân hàng nta trong dơh an manh tay nklăp 300 rkeh prăk đŏng gay rgâl tơm tăm, mpa rong, đah năm manh nklăp 5 năm. Geh tơm prăk, phung hên mbra trok an ngân hàng n'hanh geh tay nău dơh nơih an kon hăn nti nsơm."

 Rđil đah Y Viên ri wa Kpă Liêm ta ƀon Hwing, xã Ea Hiao, n'gor Dak Lak, lơn ma saơ kloh nau khlay bah tơm prăk manh tuch tăm - ƀon lan. Lah kơt năm 1997, păng knŭng geh manh đah rnoh 5 rkeh prăk gay ma ƀư nau kan tuch tăm jê̆, nău ŭch lah jut jăng ji ngot, ri aƀaơ rnoh dơi kơl manh hŏ tât 500 rkeh prăk. Ntŭk gŭ prăk aơ dơi wa ntuh kơl an 6,5 ha, đah nklăp 7.000 tơm cà phê, 150 tơm sầu riêng n'hanh 500 n'gâng tiêu. Êng yan aơ, mir tơm an geh nklăp 15 tấn cà phê, 10 tấn sầu riêng n'hanh 2 tấn tiêu, nsĭt geh bơi 3,2 rmen prăk. Tĭng wa Kpă Liêm, ndrel đah rnoh prăk manh hao, mông nar nkra săm ƀŭt rhăch nău hŭch dŭt âk tă bah rgâl mrô; "Ntơm nơh hăn manh prăk roh 3 nar mơ dơi manh prăk yor nau ê nkra săm ƀŭt ân manh prăk jêr ngăm ân hăn công chứng, leo tât ntŭk bu uănh năl kloh ri mơ dơi hăn tât ngân hàng manh prăk. Ri rnôk aơ lĕ ngăch hôm. Rmôt manh prăk ta nkual xã Ea Sol ơm, ôi uănh nđôi, kêng măng hăn ngân hàng ƀư sam ƀŭt manh prăk. Lah nsum, tâm nar mbra dơi manh prăk, dŭt ngăch."

 Xã Ea Hiao geh rnoh neh rlău 361 km², đah 7.100 rnăk, 31.400 nuĭh, tâm nĕ rnoi mpôl đê̆ geh rlău 52%. Tâm dăp rgum mhe bah n'gor Dak Lak, Ea Hiao mpeh nkual văng sa mpeh bah lơ n'gor, ntŭk mra ntik n'hao nău dơh geh jêng tuch tăm. Tĭng wa Huỳnh Văn Vịnh, Groi Kruanh UBND xă, gay ƀư jêng kan rgum, tơm prăk manh an lŏ mir ƀon lan lah khlay bôk năp. N'gâng kan ta ntŭk dôl tâm rgop đah mpeh ngân hàng, nta nơih an nuĭh ƀon lan dơi tât tơm prăk. Wa Huỳnh Văn Vịnh an gĭt:"Rnôk kônh wa tâm ôp gay năl ăp săm ƀŭt manh prăk, UBND xã knŭng" rđau đă nâp ngăn tât ntŭk ƀư nau kan kơl an nkra săm ƀŭt nhanh jrâu kan văng sa bah xă rgum ntŭk ƀư sam ƀŭt rhăch nău bah kônh wa tâm du mông mô lah 2 mông lah jêh. Dăn đă ngân hàng kơl lor bôk năp nchrăp tay ăp rnoh manh, ngăn lah ăp rnoh manh kơl an, kơl an rnăk ach o, rnăk wâl dơi kơl n'hanh ƀon lan rnoi mpôl đê̆ ta nkual jru ngai gĭt tât tơm prăk."

Mbơh ƀư nău kơl manh prăk tuch tăm mât rong n'hanh thôn ƀon ta Dak Lak, Agribank lah ntŭk kan leo lor, tơm khlăy. Knŭng êng ntŭk kan mpeh ba lơ bah Dak Lak, lĕ geh dĭng lĕ rnon 19.500 rmen prăk đah rlău 29.000 năch manh prăk; tâm nĕ 2.800 năch lah ƀon lan rnoi mpôl đê̆, đah rnoh prăk 1.872 rmen prăk. Tĭng Wa Nguyễn Văn Tùng, Groi Giám đốc Agribank ntŭk kan mpeh ba lơ Dak Lak, ƀư aƀaơ Nghị định 55/NĐCP bah Chính phủ n'hanh ngân hàng gưl bah lơ mpeh an manh tuch tăm nău kan lŏ mir, ăp năm rlău aơ, ndrel đah rgum tơm prăk an lŏ mir, ƀon lan thôn, ntŭk kan kŏ uănh khlay ngăn nau kơl an kônh wa rnoi mpôl đê̆ tâm nkuăl jru, nkuăl ngai geh tơm prăk ntuh kơl tuch tăm, mât rong. Ndrel đah nău an manh prăk, pah kan đăp mpăn nău rêh jêng kon nuĭh kŏ geh ntŭk kan kơl an, rgop nau kơl an ƀon lan đăp mpăn nau rêh, hun hao nău wăng sa. Wa Nguyễn Văn Tùng an gĭt:"Ntŭk kan mbơh tơih 15 bôk nău kan, nău kơl an manh prăk kơl an, geh rnoh prăk kon thuk lơn đah rnoh prăk kon an manh way ơm bah 1 - 2%/năm, an năch dŏng ăp nŭih lah êng, tâm nê geh kônh wa ƀon lan rnoi mpôl đê̆. Ăp nau kơl an aơ dŭt âk ntil, ntơm bah jay gŭ, nău rêh tât nkra njêng, tăch rgâl lŏ mir, tăm tơm tăm, mât rong, tui ka n'hanh dŏng ndeh klư máy móc ƀư nau kan… Yor kơt nê̆, tĭng nău ŭch geh ngăn ngăn bah năch dŏng, mbra dơi săch tâm di gay tât đah tơm prăk manh dơh ngăch hơn."

Bah ăp rnoh manh tâm di, âk rnăk ƀon lan rnoi đê̆ ta nkual nkuăl jru ngai n'gor Dak Lak hŏ geh tay nau dơi ntuh kơl tuch tăm, mât rong, ăp nhoat rklaih ach o, hao ƀư sâm geh. Rnoh prăk mô knŭng kơl rgâl nău rêh ăp rnăk vâl ma hôm rgop nau n'huch nau tâm ƀah hun hao, ndâk njêng ƀon lan lơn ma sâm geh, ƀư nâp nau rnơm bah ƀon lan tâm ăp nau ntrŭnh bah Đảng, Ngih dak. Aơ kŏ lah ngoai tâm ăp n'gâng tơm gay ma Dak Lak hun hao ngăch, nâp nâl tâm rơh mhe./.