Ôi nar pơh ăp pơng, Ngih rƀŭn Chroh kon Plei Mơ Nú, phường An Phú, nkual ƀon têh Pleiku, n’gor Gia Lai, nteh n’gŭr mbơh sơm n’hanh ăp nău mprơ. Bah ăp trong jêt, ăp kon chroh hăn ta aơ mbơh sơm, âk bu ur mă kon jêt. Wa Puih Blik, Mât uănh Chi hội Plei Mơ Nú, an gĭt: “Bah năp đaơ ngih rƀŭn ta ƀon, ƀư đah tôl dŭt dŭt, jêr jŏt tâm nău rgum rƀŭn. Aƀaơ geh jay brah êng, ƀon lan dŭt rhơn geh jay brah têh ueh. Way ta aơ rgum rƀŭn tâm nar pơh. Nar pe mbơh sơm tâm nar ôi. Nar prăm mbơh sơm ta ăp ban. Hôm nar bar, nar poăn, ăp bân êng nti mprơ ta aơ”.

Tâm ban ma nĕ, ta ƀon Pác Rà, xă Lý Bôn, Cao Bằng, du pơh 2 rơh tâm ôi nar poăn n’hanh kêng măng nar pơh, ntŭk rgum rƀŭn lŏ nteh n’gŭr tâm ăp nău mprơ, răk kinh thánh, mbơh sơm. Nău boăt nthoi chroh rƀŭn mô knŭng tâm di nău ŭch tĭng chroh ma hôm nsĭt tay ăp nău rgâl ueh tâm nău rêh. Nuĭh ƀon lan ta ăp ƀon êng tât Pác Rà rgum rƀŭn. Nô Vàng A Dơ, ta xă Lý Bôn, an gĭt:  “Du pơh ntŭk rgum rƀŭn 2 rơh tâm nar poăn n’hanh nar pơh. Râng rgum rƀŭn tĭng chroh, gâp saơ răm, nău rêh rgâl âk. Kơt lah tâm ntĭm mô ngêt ndrănh, jŭp hât. Tâm pă gay ăp nuĭh ndrel ƀư ueh. Gâp nkoch rah rơih n’hanh dah rŏng”.

Ndrel đah ăp nău ƀư ăp nar, ri ăp nar lễ têh, lễ hội way ơm bah ăp chroh dơi n’gâng kan ƀon lan nta an ƀư têh, kơt: Lễ Phật đản, Đại lễ Vesak bah Phật giáo; Lễ Giáng sinh, Lễ phục sinh bah chroh Bap n’hanh chroh kon, Đại lễ Vía Đức Chí Tôn, Lễ Thượng ngươn bah chroh Cao Đài, Khay Ramadan bah nsum mpôl Hồi giáo; Lễ Phật đản bah Tịnh độ Cư sĩ Phật hội Việt Nam, Phật giáo Hòa Hảo...

N’hêl na nê̆ rgum rƀŭn n’gŭr răm tâm dak lah nkô̆ nău gay Việt Nam jêng ntŭk tât đăp mpăn, nsing nơm an ăp nău ƀư chroh rƀŭn têh bah lam ntŭr neh. An saơ kloh ngăn nău Liên hợp quốc 4 rơh săch Việt Nam gay ƀư Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc (năm 2008, 2014 n’hanh 2019, 2025). Wa Ven Khemachara Bhikkhu, Groi Tổng thư ký liên minh Phật giáo lam ntŭr neh, rnôk râng Vesak 2025 an lah: “Aơ lah ngoăy tâm âk bôk nău ƀư dŭt khlay n’hanh geh nkô̆. Ăp nuĭh bah âk ntŭk ta lam ntŭr neh tât ta aơ gay râng”.

Du ntŭk an saơ kloh nău ueh n’hanh rah rơih tâm nău kơl chroh rƀŭn ta Việt Nam lah nău ntop kơl đah ăp nuĭh tă tih tĭng ăp rmôt rlăm chroh rƀŭn. N’gâng kan ƀon lan n’hanh nsum mpôl pơk hvi ty, nta an, kơl ăp nuĭh tă tĭng chroh rlăm mpeh rgum rƀŭn di ngăn. Nô Kpă Pih ta xă Chư Sê, n’gor Gia Lai, lah du hê kơt nĕ: “Gâp lĕ hăn tĭng chroh kon Đề Ga. Gâp saư nĕ lah nău ƀư mô di. Rnôk gâp plơ̆ sĭt, gâp dơi cán bộ xă ntrŭt nsôr, moh ndơ jêr jŏt ri dơi cán bộ xă kơl”.

Rup gui n’gŭr răm mpeh chroh rƀŭn lĕ lah jâng nsan bah chroh rƀŭn tâm nău rêh jêng Việt Nam. Ăp rnoh mrô kơp tâm nău mbơh nkah gĭt 70 năm ndâk njêng nău kan mât uănh neh dak mpeh chroh rƀŭn (năm 2025) an saơ: nău rêh chroh rƀŭn ta Việt Nam hun hao n’ăp âk n’hanh jru hvi. Lah bah năm 1990, Việt Nam knŭng geh 3 rmôt chroh dơi kơp dơn ri tât aƀaơ Ngih dak lĕ kơp dơn n’hanh pă kơp dơn dăn pah kan an 43 rmôt kan mpeh tâm 16 ntil chroh, đah nklăp 27,7 rkeh kon chroh (geh nklăp 27% rnoh nuĭh), rlău 61.000 chức sắc, bơi 145.000 chức việc n’hanh bơi 30.000 ntŭk chroh rƀŭn. 

Rnoh ntoh kloh rah wah n’hanh tâm di bah chroh rƀŭn hôm dơi ƀư ăp năm, hang rbăn lễ hội dah rŏng chroh rƀŭn dơi ƀư, wăch rgum âk kon chroh n’hanh nuĭh ƀon lan râng. Ăp nău ƀư chroh rƀŭn dơi mât đăp mpăn, ăp rmôt chroh dơi hun hao n’hanh ăp nău ƀư chroh rƀŭn geh rêng lam ntŭr neh dơi ƀư lôch ueh, lah ăp nău khlay an saơ ntŭk ntô chroh rƀŭn ta Việt Nam dôl pơk dŏng tĭng trong ueh.

Luật dah rŏng chroh rƀŭn (nkra rgâl) geh tam bah lơ 1/1/2027 mbra đăp mpăn uĕh lơn nău dơi dah rŏng chroh rƀŭn bah nuĭh ƀon lan, nkra nta an ăp nău ƀư chroh rƀŭn ƀư dơh lơn, di nău ntrŭnh bah pháp luật.

Dah rŏng chroh rƀŭn ta Việt Nam dơi uănh di đah nuih n’hâm ngăn tâm nău rêh bah rlău 27 rkeh kon chroh: Nău rêh đăp mpăn, tĭng rjăp đah nsum mpôl. Du păng rup chroh rƀŭn tâm rnglăp, rah wah n’hanh nar lơ hun hao.