Lôch Tết Nguyên đán, ta ăp ndrâm ka Khánh Hòa, rhiăng duk mpan lơh joi ka ndăn nchrăp an ăp trong hăn dak lêng bôk năm. Tâm nău khuh n’gôr luh hăn dak lêng, nuĭh ƀon lan lơh joi ka mô dơn mpŏng geh ka ma hôm n’hao nău gĭt êng tĭng jăp quy định njrăng tih IUU, rƀŏng tât nău kan lơh joi tui ka jŏ jong.

Ta ndrâm ka Hòn Rớ, phường Nam Nha Trang, bah ơm ôi, ăp bôk ndeh n’hoch hăn rdeng pring an duk lơh joi ka. N’hoch dak pring êr luh bah dĭng troch bêng ăp kêh đâng. Ta rbong duk, nuĭh jăt tĭng duk ngăch chơr chơr tung tĭng gâl lŭ pler tâm trôm bah dâng, dăp mprĭp uĕh mông jal ndơ lơh joi ka. Tâm bôk duk, kruanh duk uănh năl na nê̆ máy định vị, bộ đàm, lơn lah ndơ groi nđôi njăr trong hăn VMS – “kon măt điện tử” ndrel hăn du njăr trong dak lêng. Nuĭh lơh joi ka Lê Văn Chất, phường Bắc Nha Trang, n’gor Khánh Hòa an gĭt:

“Năm mhe aơ, uănh nsum kônh wa hăn dak lêng dơh uĕh, lap geh oi. Năm aơ, mpôl hên nsrôih geh tay âk nău dơi kơt nău ŭch rŏng, nkre tĭng ƀư jăp ăp quy định bah Ngih dak, lơn lah mô an geh nău duk lơh joi ka tih hăn n’har dak lêng dak bah dih n’hanh ăp quy định mpeh IUU”.

Mô dơn duk mpan ndăn nchrăp, ăp ntŭk ndrăp an hăn lơh joi ka tĭng kơn lăp kan đŏng. Ăp n’gâng troch pring kan mbro bah ơm ôi, nuĭh kan nkre troch pring, nkre uănh năl, nchih ăp tŏng nău lư duk ka, tâm rđĭl siƀŭt an hăn lơh joi, ndơ ntrŭp groi nđôi njăr trong hăn n’hanh sổ nhật ký. Nău kan nsum lhăt đah nuĭh tơm duk n’hanh ntŭk rhŏ dŏng mô dơn kơl hăn dak lêng dơh ma hôm đăp mpăn duk ka tŏng nău dơi hăn tâm di đŏng. Wa Trương Văn Việt, nuĭh tơm duk tăch pring ta dak me Quán Trường, phường Nam Nha Trang nkoch:

“Lor rnôk duk nsrŭng tât ndrâm, nuĭh tơm duk mbra ôp lor gay mbơh rnoh âk, đăng ký rnoh bôk duk n’hanh kơl ƀư lôch jêh siƀŭt tĭng di quy định. Sŏk siƀŭt nchih tâm duk gay rđĭl đah nhật ký. Ƀon lan ta aơ mô kâp yơn đah ăp duk ka bah n’gor êng tât, mô gĭt ntŭk hăn ƀư, mpôl hên ŭch geh năch ri hăn ntop kơl, ƀư an ngăch”

Lôch n’glăp nsum dơn ngoăy n’hanh di rnoh mât prăp nău lư nău kan lơh joi ka, lam n’gor Khánh Hòa geh 5.200 duk lơh joi ka dơi đăng ký, keh têl n’hanh an siƀŭt lơh joi, geh 100%. Tâm nê, 1.500 duk lơh joi ka jong ntơm bah 15 mét let lơ hŏ ntrŭp ndơ groi nđôi njăr trong hăn VMS. Nău mât lhăt rmôt duk kơl mât njrăng hăn lơh joi ntơm bah rnôk luh bah ndrâm, rhŏ dŏng ƀoi luh tu tơm n’hanh nking nchăng nău tih bah ơm. Ta du bôk duk nchrăp luh hăn dak lêng jong nar ta ntŭk lơh joi ka Trường Sa, nuĭh lơh joi ka Trần Hoàng, xã Tam Quan Bắc, n’gor Gia Lai an gĭt:

“Ăp trong hăn dak lêng ăp tŏng way jŏ rlău 20 nar. Tâm rnôk hăn lơh joi ka, mpôl hên way tĭng jăp quy định, mô an geh duk rlău n’har dak lêng dak bah dih, yor lah tih nuĭh ƀon lan lơh joi ka geh rmal dŭt jru. Aƀaơ, Ngih dak hŏ rgŏ jă, lĕ rngôch duk lơh joi ka ân ntrŭp ndơ groi nđôi njăr trong hăn, he ân tĭng di quy định, lah ƀư tih mbra geh rmal tĭng quy định bah pháp luật”.

Năm 2025, rnoh âk geh tui ka bah Khánh Hòa geh rlău 238 rbăn tấn, nsĭt geh tăch n’gluh nklăp 870 rkeh USD. Gay mât kân lhăt nău lơh joi, mpôl kan dơi kan gŭ kâp ndăng măng nar ta ăp ndrâm ka, ôp uănh ăp tŏng siƀŭt, ndơ ntrŭp dŏng lor rnôk an duk hăn luh bah ndrâm. Wa Nguyễn Duy Quang, Giám đốc Sở Nông nghiệp n’hanh Môi trường n’gor Khánh Hòa lah rjăp, đah nău dơh uĕh mpeh ntŭk gŭ rêh, bri dak neh ntu n’hanh ndơ dŏng nar lơn ma ăp tŏng, n’gor dôl rgum hun hao pe bôk chruh wăng sa dak lêng: nău kan lơh joi ka, mât tui ka rƀŏng tât têh blău mhe, nkre đah nkret njêng n’hanh tăch n’gluh; trong kan logistics n’hanh công nghiệp pâng duk hun hao njêng ta lam ndrâm dak jru njêng rêng rnoh khlay jĭr mpeh nchuăn rdeng n’hanh rhŏ dŏng ndrăp ndơ dak lêng.

“Mpeh pah kan njrăng bah tih IUU, mpôl hên mât mbro mpôl gŭ kâp ndăng măng nar rloh rlău Tết gay mât lhăt nău kan duk lơh joi ka, nkre ntop kơl kônh wa ƀon lan lơh joi ka đăp mpăn luh hăn nklang dak lêng. Aƀaơ, lĕ rngôch duk lơh joi ka luh hăn dak lêng ân tĭng jăp ăp tŏng ăp quy định mpeh njrăng tih IUU; ăp bôk duk mô tŏng geh nău dơi, mô an luh hăn bah ndrâm.”

Tâm sial dak lêng bôk năm mhe, tĭng bôk duk tâm nthoi hăn nklang dak lêng. Ăp bôk duk hăn dak lêng mô dơn nsĭt tay nău mpŏng mpeh ăp bong duk bêng ka ma hôm mpơl nău gĭt êng ƀư nău kan lơh joi ka di luật đŏng. Nê lah ăp jâng nsing gay nău kan lơh joi ka Khánh Hòa hun hao jŏ jong, lăp rgum dak bah dih./.