VOV4.M’nông: Tâm ăp năm rlau aơ, rnơm tăm geh tơm sâm Ngọc Linh tâm yôk Ngọc Linh, ma rhiăng rnăk rnoi Xơ đăng tâm 3 xã Măng Ri, Tê Xăng ndrel Ngọc Lây, nkuăl Tu mơ Rông, n’gor Kon Tum a[aơ ho\ jêng geh ndro\ng. Tết năm mhe Tân Sửu 2021, ndrel nau rhơn ueh to\ng, Tết hôm lah rơh gay kônh wa tâm rgop tâm kơl, lo\ [ư ân ueh nau vay bah nu\ih tâm ro\ng tăm Sâm tâm yôk Ngọc Linh.

            Năm aơ, 65 năm tâm [on Pu Tá, xã Măng Ri vơt tết ueh m’ak lơn, yor lah [on ho\ geh tay âk rnăk tăm tơm Sâm Ngọc Linh ndrel âk ntil tơm dak si êng êng. Wa A Tôn, ngoai tâm ăp nu\ih tăm sâm Ngọc Linh blau ngăn tâm [on Pu Tá lah rjăp: Tăm dơi tơm sâm Ngọc Linh lah ndro\ng nâp nâl:

             ‘ Ntơm rnôk kônh wa blau tăm tơm sâm lah du ntil tơm dak si khlay, geh rnoh văng sa hun hao rnăk vâl yor ri ma kônh wa blau ngăn kan, blau joi gay ma tăm âk lơn, mât păng ân ueh ân geh rnoh văng sa đăp mpăn. Rnơm tăm sâm ma kônh wa hun hao văng sa, geh ndơ sa, ndơ nsoh, rvăt ndeh, nkra ngih, rvăt năp ăp ntil ndơ tâm ngih, geh prăk ân oh kon hăn nti”.

            Đah rnoh tăch rlau 100 rkeh/kg sâm Ngọc Linh rih geh n’ăp ma n’ha kơt rnôk aơ, âk rnăk [on lan rnoi Xơ đăng tâm ăp xã: Măng Ri, Tê Xăng ndrel Ngọc Lây bah nkuăl Tu Mơ Rông ho\ jêng geh ndro\ng. Yơn lah mô geh nu\ih u\ch lăp tâm bri gay ma rôk tơm sâm Ngọc Linh tăch lor, knu\ng geh nau tât kan ndal dơm.

Tâm du tơm sdâm Ngọc Linh, du năm geh luh kao du tơ\, tâm du tơm geh ntơm 25 tât 30 grăp, geh tơm ri geh 50 grăp. Du\t năm du grăp sâm geh tăch ko\ rlau 100 rkeh, lah ân păng chăt jêng tơm ri ko\ geh bơi tât 300 rkeh. Ndơ mpêt ri vay geh nau jêr, yơn nau ueh khlay tâm xã Măng Ri ko\ kơt lah Tê Xăng ndrel Ngọc Lây lah rnăk ach o ko\ geh tăm tơm sâm Ngọc Linh. Yor ndri mơ do\ng lạh tơm Sâm Ngọc Linh mô knu\ng ân hun hao văng sa ma hôm lah tơm geh nau kơl an đo\ng.

Wa A Sĩ, Bí thư Đảng uỷ xã Măng Ri ân gi\t, gay âk nu\ih tăm dơi tơm sâm, kônh wa tâm ân manh, jêh ri tâm pă ntil. Săk wa A Sĩ nơm ko\ lah nu\ih leo lor tâm nau mât kon ntil sâm Ngọc Linh jêh ri pă ân kônh wa:

  ‘ Gâp mi\n, lah nơm do\ng tăch le\ sâm. Ntơm bah nê, gâp mô hôm jêng mir tăm, rvăt tay kon ntil ri kônh wa hăn so\k tâm bri gay ma tăm. Gâp tăm ntơm năm 2003, năm 2004 tât rnôk aơ gâp pă kon ntil ân kônh wa. Âk ngih ho\ geh âk sâm tă bah tơm sâm ma gâp pă ân hôm”.

Ndrel nau tâm pă tâm kơl tâm [on lan, du đê\ ntu\k kan tăch rgâl bah sâm Ngọc Linh tâm nkuăl Tu Mơ Rông ko\ geh ăp nau kan kơl an ân săk tam ân nu\ih [on lan đo\ng. Công ty Cổ phần sâm Ngọc Linh Kon Tum lah du ntoh mhô. Công ty aơ ho\ ndơn geh nklăp 300 rnăk rnoi Xơ đăng lăp tăm sâm, pă kho ao, rong ngêt sa ndrel du khay hôm trok ntơm 3 tât 5 rkeh prăk khay. Gay nu\ih [on lan pah kan jo\ jong lo\ hun hao văng sa, ăp năm công ty hôm kơl ân ăp nu\ih 100 tơm sâm ntil gay tăm êng đo\ng. nkre ma nti\m âk nau mât chăm, tăm ân [on lan. Wa A Phú, kruanh Thôn Long Lay nkoch, gi\t tơm sâm Ngọc Linh mô knu\ng khlay ma hôm geh nau ueh tâm nau tâm boh, lah săk tam bah âk ntil ma tơm dak si aơ leo tât nau rêh ân kônh wa:

 ‘Tăm geh sâm Ngọc Linh ri kônh wa geh prăk, geh ngih ueh, oh kon geh hăn nti. Gay dơi tăm sâm kônh wa ân blau mât dơi bri, mô dơi kăl bri [ư mir. Geh công ty kơl an ueh, âk, nti\m mbơh ngăn ri phung hên blau nau tăm sâm ndrel kơt ti\ng nau nti\m nti. Kônh wa tâm jă tâm mbơh nsôih tăm sâm, mô dơi so\k sâm rlăm, mô dơi so\k ntil tă bah nkuăl êng si\t tăm ndrel nsrel mât njrăng bri’.

Kơp tât lôch năm 2020 n’gor Kon Tum geh rnoh neh tăm sâm Ngọc Linh nklăp 630 ha, tâm nê âk jêt ha tâm nau mât chăm bah rnoi Xơ đăng tâm 3 xã Măng Ri, Tê Xăng ndrel Ngọc Lây tâm nkuăl Tu Mơ Rông. Rnơm kơt ti\ng ueh n’âhm n’hâm tâm ro\ng tâm kơh tâm [on lan ndrle nau blau tâm rgop nsum bah ăp ntu\k [ư nau kan tăch rgâl yor ri ma rnoh neh tăm sâm Ngọc Linh ta nkuăl aơ dôl ma nar lơn âk. Tết năm mhe Tân Sửu 2021 tâm nkuăl neh tăm Sâm Ngọc Linh Tu Mơ Rông kơt lah rhơn m’ak lơn yor tơm sâm Ngọc Linh leo tât nroh geh văng sa âk ân nu\ih tăm ma hôm lah nau ntoh ân nau tâm rnglăp tâm kơl yor [on lan hun hao./.

                                    Nu\ih rblang: H’Thi