Wa Saadi H.M Salama, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Ngih dak Palestine ta Việt Nam, Kruanh Mpôl tâm rnglăp nchră nău ta Việt Nam rnôk râng Lễ hội Chĭng gông Đông Nam Á năm 2025 yor n’gor Lâm Đồng ƀư ta nklang Đà Lạt tâm dŭt khay 12/2025 nkoch:

Rnôk nteh chĭng gông he kơt djăt saơ nteh dak, nteh sial bah bri krong têh hvi lăp ndrel đah nteh bah nău rêh kon nuĭh jêng nău lăp jru, soan dăng n’hanh uĕh tam. Nteh n’gloh chĭng gông mô knŭng lah nteh nghệ thuật ma hôm nteh nău ngơi bah lịch sử, bah nsum mpôl n’hanh bah nuih n’hâm têh dăng.

Nthoi tay ăp nău ƀư, rơh Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 năm aơ n’gor Lâm Đồng ƀư tay âk nău khlay văn hóa. Nău khlay ngăn lah năm bôk năp “mpeh ndrel du jay”, moh nău ƀư tŏng ăp đŏng ăp rnoi nuĭh bah nkual “Rbăn nkao Đà Lạt”, hăn tât “Bri krŏng Dak Nông” tât “Dak lêng pŭt Bình Thuận”. Tâm nteh chĭng gông n’gŭr răm, ăp nghệ nhân K’Ho, M’nông, Chăm, Mạ... bah n’gor Lâm Đồng ndrel răm nău chĭng, xoang, njroh mprơ, nkoch ăp nău uĕh văn hóa bah rnoi nuĭh nơm tât băl bên, nuĭh ƀon lan n’hanh bu năch. Nghệ nhân Ka Duýp, xă Đinh Trang Thượng, nkoch:

Mpôl hên lah nuĭh mpôl K’Ho, nar aơ dŭt lap dơi râng Nar rgum chĭng gông ndrel đah ăp rmôt chĭng bah ăp rnoi mpôl oh nô. Râng nar rgum mpôl hên mpŏng ŭch dơi tâm nđŭr, nti ôp gay rgop mât ndrăy n’hanh mât uĕh ăp nău khlay văn hóa way ơm bah rnoi mpôl nơm, tâm nĕ nghệ thuật tŭr chĭng mât ƀư tơm khlay ngăn. Tât đah nar rgum ri nău mpôl hên rƀŏng tât mô knŭng lah nău răm rgum, ma hôm lah nti trong mât ndrăy nău uĕh văn hóa bah rnoi mpôl đêt lah nsum n’hanh mât nău chĭng gông lah êng.

Mô knŭng rlu ta nău wât mât ndrăy, âk nghệ nhân ta Lâm Đồng lĕ nchrăp ndơ̆ văn hóa rnoi mpôl đêt an rhŏ pâl nđaih, nkre mât nău uĕh, nkre geh joi nău rêh an nsum mpôl. N’gâng kan ƀon lan n’gor ƀư tĭng nău tâm rgop ăp bôk nău kan, bôk nău rgop an tâm nchră, nău nchrăp ƀư, lơn lah bôk nău kan rƀŏng tĭng lam dak gay ntop kơl pâl nđaih nsum mpôl hun hao. Bah trong mkra aơ, bôk năp Lâm Đồng lĕ jêng du đêt ndơ pâl nđaih nsum mpôl geh nău uĕh êng, hăn ndrel đah ăp nău ƀư nkra njêng lŏ mir, đah ƀon nău kan way ơm n’hanh nău rêh văn hóa ăp nar. Nghệ nhân Y Breng, Ƀon Phai Kon, phường Đông Gia Nghĩa, n’gor Lâm Đồng, an gĭt:

ah gâp jăng nău way ơm bah nơm roh lơi jêng an mât tay. Bu nuĭh ŭch he mbra ntĭm tay an khân pơng, mô gĭt he ranh mô lah kop ji he mô gĭt. An nti mbrơi mbrơi an khân pơng gay mât ndrăy tay chĭng aơ lah mô bah kơi aơ roh lơi, roh nău uĕh rnoi mpôl đêt nơm. Aƀaơ ri ăp View, Farm khân pơng jă hăn tŭr lah he hăn. Nău geh bôk năp ri sŏk prăk tâm dŭng bah he tâm pă an oh nô, tât rnôk Farm, mpeh view bu ndơ̆ prăk. Geh rnôk du pơh, geh rnôk ngoăy, 2 nar lah geh prăk rnôk jêh tŭr lah geh prăk dâl.

Ta n’gor Lâm Đồng, ăp ntŭk ntô mât ndrăy văn hóa lah ntŭk tât uĕh năch pâl nđaih. Ta trong Huỳnh Tấn Phát, phường Mũi Né, geh Bảo tàng Cổ vật Mũi Né yor nuĭh rgum joi Nguyễn Ngọc Ẩn na nê̆ pơk dŏng. Bảo tàng ƀư êng aơ dôl mât rƀăy nklăp 50.000 ndơ khlay. Knŭng rlău 2 năm pah kan, bảo tàng lĕ wơt rlău 100.000 bu năch, dŭt âk lah kon hŏk, sinh viên n’hanh ăp nuĭh mĭn njêng. Rlău 40 năm tĭng đah ndơ yău, wa Nguyễn Ngọc Ẩn mô knŭng rgum joi ma hôm “nkoch nău” văn hóa an năch pâl nđaih đah nău ŭch êng:

Aơ lah du bôr gông lŭ uĕh ngăn Việt Nam n’hanh ta lam ntŭr neh. Mpôl hên lĕ wơt dơi âk giáo sư, tiến sỹ tâm n’hanh bah dih dak lĕ tât ta aơ n’hanh mĭn ăp ndơ mpeh văn hóa Chăm n’hanh ăp rnoi mpôl oh nô. Gâp dăn tŭr 2-3 tong gông lŭ an ăp oh yuh dơi gĭt lah tă aơ nklăp 3.000 năm let bah năp. Dăn mbơh đah ăo oh yuh bôr aơ rgum joi ta Di Linh bah n’gor Lâm Đồng he.

Tĭng ăp nuĭh mât uănh, mĭn njêng văn hóa, jêh nglăp nsum, n’gor Lâm Đồng dôl dŏng nău dơh đêt geh rnôk rgum nsum n’ăp ntŭk ntô bri dak uĕh n’hanh âk ntil drăp ndơ văn hóa. Aơ lah nău geh, nău dơh, nuih n’hâm dŭt têh gay n’gor hun hao pâl nđaih nâp nâl bah trong jru văn hóa-ntŭk ăp nău khlay way ơm dôl dơi mât ndrăy n’hanh nthoi tay. Nai Ngih samƀŭt Đại học Đà Lạt Nguyễn Thị Hà Giang, an lah:

Lâm Đồng geh ntŭk ntô bri dak gay wăch rgum năch pâl nđaih. Bah meng nĕ nău têh bah Lâm Đồng nĕ lah nuĭh ƀon lan dŭt âk ntil n’hanh drăp ndơ văn hóa dŭt âk. Mpôl hên an lah aơ du tơm prăk khlay gay hun hao nău kan pâl nđaih văn hóa. Aơ lah jâng nsan dăng ma mô geh ta du ntŭk geh. Đah du nkual neh ma dơi kơl an mpeh ntŭk ntô đah drăp ndơ văn hóa lŏ lơ dăng tay, âk ntil tay rhŏ an pâl nđaih gay wăch rgum năch nsong uănh tât ta aơ.

Ndrel đah nău nsrôih mkra joi nău rêh bah mât ndrăy văn hóa way ơm, năm 2025 nău kan pâl nđaih n’gor Lâm Đông wơt rlău 20,7 rkeh bu năch, đah dĭng lĕ geh prăk nklăp 56.800 rmen prăk, hao n’ăp uĕh n’hanh geh rnoh nuĭh. Nsing nơm lăp năm 2026, n’gor Lâm Đồng  nsrôih wơt 25,8 rkeh bu năch.

Rnôk nteh chĭng hôm e n’gloh răm, rnôk ăp nău nkoch văn hóa hôm e dơi nkoch, ri Lâm Đồng mô knŭng lah ntŭk tât, ma hôm lah ntŭk gay năch mĭn joi, djăt n’hanh mât ndrăy ăp nău khlay ơm bah bri krŏng yôk têh. Bah nău uĕh văn hóa tât nău ƀư ngăn, bah mât ndrăy tât hun hao, nău uĕh văn hóa dôl jêng tơm nău khlay kơl pâl nđaih Lâm Đồng hun hao nâp nâl.