VOV4.M’nông - Lah ntu\k rgum geh âk rnoi nu^h gu\ rêh jêng Tết ta buôn Ea Mar, xã n’har bri Krông Na, nkuâl Buôn Đôn, n’gor Dak Lak khuh n’gôr đah âk săk ntơr dơi njêng luh bah ăp rnoi nu^h dôl gu\ rêh ta aơ. N’gâng kan ta ntu\k n’hanh ăp nu^h lo\ng nuih n’hâm way uănh khlay, ntop kơl gay kônh wa rhơn năm mhe wơt Tết. nar bôk năm mhe, jă kônh wa n’hanh băl mpôl ndrel lăp tâm khuh n’gôr “Tết nsum lam [on” ta buôn Ea Mar.

            Tâm rnôk bri l’ha păi tâm yan rgâl n’ha, ăp yôk pih guh pal, nkao blang dăng chăng du nkual trôk, ne\ lah rnôk [on Ea Mar, xă nkual n’hả bri Krông Na, nkuăl Buôn Đôn, n’gor Dak Lak lăp yan puh wai. Yan puh wai năm aơ, đah wa H’Aly Êban, rnoi Êđê, ta [on Ea Mar âk nău rhơn răm, yor jêh âk năm tâm rnăk jêr jo\t a[aơ rnăk wa le\ “rklaih ach o”. ndăn jêh [ư jay bah năp Tết, wa H’Aly nkoch: lah rnăk ach o, yơn knơm geh n’gâng kan [on lan ntop kơl an 1 mlâm ndrôk, tahen n’har bri way tât nt^m [ư sa jêng rnăk le\ n’hu\ch jêr jo\t. Tết năm aơ lơ ntop tay nău răm yor rnăk wâl dơi gu\ tâm jay mhe

Năm mhe, khay mhe, bôl đêt an geh Tết an rnăk wâl răm m’ak nar bôk năm. Tâm jay rwa\t đêt [a\nh, tât pâl jay oh nô mpôl băl, mbah rhơn tết gay dăn du năm mhe ngăch prăl săk soan, [ư sa săk geh.

            Đah rnăk wa Quyết Văn Khiêm, jêh rlău 30 năm du tă [on tơm Phú Thọ tât nkual neh mhe ndâk njêng, [on Ea Mar aơ le\ jêng [on tơm tal 2. wa Khiêm an g^t, ăp kon le\ têh jêng, geh nu\ih pah kan ta ngai jêng nar tết di rơh le\ rnăk wâl wa\ch rgum. Jêh du năm pah kan jan sa o\k r’ah, nar du\t năm, oh kon rgum to\ng ăp, ngih wâl le\ răk kloh ue\h, tơm nkao mai, nkao đào dơi dang nkao ăp u\nh đen màu n’hanh bao lì xi chăng. Ăp nu\ih tâm rnăk wâl ndrel rgum tay, nu\ih rao n’ha si, rpa phe gay nklâm [a\nh chưng, [a\nh tét. Bôl ngai [on tơm le\ jo\ yơn mô nar tết [on tơm hôm e dơi rnăk wâl mât ta nkual neh mhe.

            Tết tâm ban rnôk ta [on tơm, oh kon wa\ch rgum, to\ng ăp nu\ih hăn [ư sa ngai s^t đah me bơ\ ri kuăl lah sa tết dơm. Ta [on lan geh âk lễ hội an kônh wa tât răm pâl. Nar tết way ta [on lan ta aơ geh du nar wơt tết nguyên đán, sa tết rgum răm ngăn, nar ne\ hăn ngih văn hoá [on, ăp mpôl tahen mât njrăng n’har bri jêh ăp ntu\k kan njêng oh nô [ư an kônh wa răm tết, sa tết jêh ne\ su u\nh rlu\t, njroh mprơ.

            Mô knu\ng đah rnăk wa H’A Ly mô lah rnăk Quyết Văn Khiêm, mông nar tết dôl treh lam ăp [on lan Ea Mar aơ. Wa Phạm Thanh Bình, Kruanh [on Ea Mar an g^t, [on a[aơ geh 215 rnăk đah bơi 800 nu\ih, du\t âk [ư lo\ mir, tăm tơm sa play n’hanh mât rong t^ng rnăk wâl. Ăp năm bah năp, dơi nău mât uănh bah đảng, ngih dak n’hanh n’gâng kan [on lan, kônh wa ăp rnoi mpôl đêt nsrôih [ư sa, hun hao wa\ng sa. Lơn lah, tâm rơh tết, nu\ih [on lan tâm [on dơi ntop kơl bah ăp nu\ih lo\ng bôk tôr n’ahnh rmôt ateh n’har bri gu\ tă nkual.

Tâm rơh Tết nguyên đán geh tahen s^t râng đah [on lan gay [ư wơt năm mhe n’hanh mât njrăng n’har bri. Tết dơi [ư ta jay văn hoá du\t âk lah [on lan rgum tay ntru\t nsôr [on lan răm tết. Bah meng ne\ dơi âk rmôt kan ta nkual bah dâng n’hanh ăp doanh nghiệp lo\ng bôk tôr an ndơ ăp rnăk ach o, oh kon ăp rnăk ach o, rnăk jêr jo\t.

Wơt tết nguyên đán, sa tết rgum lah di an ăp nău ue\h văn hoá ăp rnoi mpôl đêt [ư na nê|. Wa Nguyễn Thị Hạnh, Bí thư chi bộ [on Ea Mar an g^t, tâm [on geh 6 rnoi mpôl lah Bunong, Jarai, Êđê, Lào, Yuăn n’hanh Mường ndrel gu\ nsum. Tâm ăp rơh lễ tết, ngăn lah tâm ăp nău [ư nsum mpôl, nu\ih [on lan ăp rnoi mpôl dơi râng du\t âk, khân pơng nsoh kho ao bah rnoi nơm, ndrel râng ăp nău [ư nsu mpôl, nta an mông nar n’gu\r răm, ue\h lăng.

Ta Ea Mar aơ âk rnoi mpôl n’hanh ăp nău ue\h văn hoá ri dơi mât ndray, ngăn lah tâm ăp rơh kơt nar lễ tết, nar lễ ch^ng gông bah rnoi đêt kơt [ư brah ndrâm dak, [ư brah môch, brah ba, lah nsum ăp nar lễ hội ri ăp rnoi mpôl ta [on lan tât râng to\ng ăp. Khân pơng rhơn, rnoi mppol nơm dơi nsoh kho ao bah rnoi ne\, khân pơng ndrel tât râng lễ hội ndrel đah [on lan.

Mô knu\ng râng hun hao wa\ng sa, đăp mpăn nău rêh, ăp rnăk [on lan nu\ih rnoi đêt trơn gu\ bah ntu\k êng tât djôt n’ăp ăp nău ue\h bah rnoi nơm, nkual [on tơm nơm mât ndray n’hanh hun hao pơng ta nkual neh mhe. Đah mô nar răm m’ak bah yan puh wai, ăp nău ntâr ang văn hoá ăp rnoi mpôl đêt ndrel tâm rnglăp nta njêng du rup gui yan puh wai ntâr ang ntu\k n’har bri Tây Nguyên./.

            Nu\ih nchih rblang: Y Sưng Phê Ja