VOV4.Mnông: Tâm rnôk rgum lăp wa\ng sa lam ntur neh, nău kan tăm tao lam dak mâp âk jêr jo\t, ăp ngih măy u\ch gu\ tay an nsrôih rgâl mhe. Ngih măy s^k An Khê (gu\ ta n’gor Gia Lai) dôl [ư âk trong rgâl mhe công nghệ gay n’hao săk rnglay nkra njêng, tăch rgâl

Wa Nguyễn Minh Chúc, ta tổ 1, phường Ngô Mây, nkuăl têh An Khê, n’gor Gialai, le\ tât râng tâm rgop [ư nău kan dâng lo\ têh ta tơm tao le\ 3 năm. Wa ndrel đah ăp [on lan kan lo\ mir ta nkual rdâk [ư dâk lo\ tăm tao klâp ma 20ha. Ta rnoh neh aơ, mpôl kan [on lan bâh wa geh ngih máy nkret s^t An Khê kơl du\t âk mpeh nău kan. Bâh ne\, 3 năm ba năp, nău geh mir tơm geh rlău 120/tấn/ha, âk rlău 2 tơ\ đah ba năp. Bâh kơt ne\, nău geh wa\ng sa le\ hao âk. Wa Nguyễn Minh Chúc, an g^t:

            “Bâh ntơm nar tât râng dâng lo\ têh r^ geh ngih máy kơl an mpeh ndơ do\ng, măy mok, phân poh, ăp ntil ndơ n’hanh nău kan rvăt tăch geh ngih măy mât ua\nh âk r^ [on lan hên nău geh âk đo\ng, 1 ha geh tât 120tấn, n’hâp le\ prăk do\ng, nău geh tât rlău 80 rkeh/ha. Rđil đah tơm êng ta nkual aơ r^ a[aơ tơm tao geh du\t âk. Năp lor, [on lan hên saơ du\t đăp mpăn”.

            Wa Nguyễn Hoàng Phước, kruanh ntu\k kan ntuh kơl- ndơ do\ng kan, ngih máy nkret s^k An Khê an g^t, nău rdâk [ư dâng lo\ têh ta nguh măy le\ geh mbơh [ư tât a[aơ lah 5 năm. Gay ma kơl do\ng ma măy mok da dê tâm nău hun hao pah kan têh. Ngih măy le\ ntuh kơl an rlău 400 bôk ndeh măy cày têh n’hanh 8 bôk ndeh măy sreh tao. Ta meng ne\, ngih măy le\ ua\nh khlay tât nău m^n ua\nh ntil tao mhe an nău geh âk, tâm di ueh đah trôk nar, mih sial nkual neh ta mpeh luh nar Gialai. Du nău khlay đo\ng lah ngih măy ntuh kơl mô kơp prăk kon an [on lan kan lo\ mir ta le\ rngôch ăp nău kan tâm nău mât chăm tât sreh tao. Đah nău kơl kan aơ, le\ n’huch nău geh prăk ntuh kơl n’hanh n’hao nău geh ta mir tơm, yor ne\, njêng geh nău tâm rgop têh dăng tâm [on lan. Wa Nguyễn Hoàng Phước an g^t:

            “Prăk do\ng [ư kan dâng lo\ têh đah nău kan đê| r^ huch bâh 15-17 rkeh prăk đah ntrong kan way [ư. Rlơ\ tay, nău geh, nău ueh âk rlău jêng săk rnglăy mpeh nău kan dâng lo\ têh lah du\t khlay. N’hanh nău khlay tay lơn lah geh nău kơl an bâh n’gâng kan ta ntu\k, tâm rgop đah ngih măy [ư s^k An Khê ndrel đah [on lan gay ma [ư nău kan aơ. Đah ăp ntrong kan ne\, le\ hun hao geh âk dâng lo\ têh, âk rnoh lơn, ns^t tay nău geh âk an nu^h tăm tao. Ntop an nu^h tăm tao [ư sâm geh ta nkual neh bâh nơm”

            Yor bâh săk rnglăy na nê| n’hanh tâm di đah nău nt^m đă bâh chính phủ, jêng nău kan dâng lo\ têh dôl geh ăp nkuăl, nkuăl têh ta Gialai nsrôih tâm rgop đah doanh nghiệp n’hao nău mbơh [ư. Wa Nguyễn Hùng Vỹ, kruanh UBND nkuăl têh An Khê an g^t, gay ma geh nău kan tâm di pháp lý n’hanh ntrong kan mbơh [ư geh dơh lơn, nkuăl têh nt^m đă njêng ăp mpôl kan tâm rgop kan ndrel mhe. Ăp ntu\k tâm rgop kan ndrel aơ  geh nău kan du\t khlay tâm nău tâm rgop [on lan đah ngih máy gay ma rdâk [ư dâng lo\ têh. Wa Nguyễn Hùng Vỹ lah na nê|:

            “Nkô| mpo\ng u\ch nglâ| du\t lha mhâm [ư gay ma nu^h [on lan geh dơn âk tâm rnôk dong măy mok ta nău pah kan , n’hao rnoh geh âk ta du ntu\k neh. N’hanh nău kan mât ua\nh lah rdâk njêng ntu\k kan ndrel mhe, gay ma ntu\k kan ndrel mbra [ư nău kan ndranh, leo tâm kơl kan đah ngih măy s^k n’hanh [on lan. Mhâm [ư, [on lan kanu\ng pah kan n’hanh ngih măy s^k pă ăp ntil nău mhe mpeh khoa học kĩ thuật, geh njoat [ư an [on aln kan lo\ mir geh g^t đah khoa học công nghệ gay ma do\ng tâm dâng lo\ ta nkuăl têh An Khê.

            Wa Nguyễn Văn Hảo, groi Giám đốc ngih máy nkret s^k An Khê (bâh cty Cổ phần s^k Quảng Ngãi) an g^t, lăp kan mndrel mpeh wa\ng sa lam ntur neh dôl ma ăp nar lơ ma geh [ư jêr lơn. Năm ton gay ma dak he [ư tâm ton đah s^t tao rnôk lăp kan ndrel tăch rgâl đah ASEAN (AFTA) le\ mô hôm ngai. Yor ne\, tâm ba năp, ngih máy [ư s^k An Khê le\ nsrôih rgâl mhe nău kan, ntrong pah kan jan sa, n’hao nău dơi tâm rlong.

            Bâh năm 2015 tât a[aơ, ngih máy nkret s^k le\ ntuh kơl prăk kan rlău 3.600 rmen prăk an ăp nău kan ta Gialai. Tâm ne\, êng nău kan ngăch [ư bâh ngih măy đah rnoh prăk klâp ma 1.200 rmen prăk le\ kơl an ngih máy aơ geh nău dăng kan têh ta lam dak a[aơ đah 18 rbăn tấn tao/nar. Ndrel đah nău rgâl mhe công nghệ, ngih măy le\ ua\nh khlay tât nău kan tâm rgop đah [on lan n’hanh [ư dâng lo\ têh lah du ntrong kan du\t khlay. Rnôk ma [on lan kan lo\ mir pah kan geh âk knơm ta du nău mhe khoa học kĩ thuật r^ ngih máy mbra to\ng soan gay ma tâm rlong đah ăp ntu\k kan êng tâm n’hanh bah dih nkual. Wa Nguyễn Văn Hảo an g^t:

            “Cty cổ phần [ư s^k Quảng Ngãi- ngih máy nkret s^k An Khê le\ ntuh kơl âk ntrong kan gay ma lăp kan ndrel AFTA, n’hanh na nê| lah gay ma tâm rlong đah n’gâng kan [ư s^k bâh Thái Lan. Ndrel đah nău ntuh kơl rgâl mhe công nghệ, ndơ do\ng, njêng nău khlay hun hao an nău pah kan jan sa, tăch rgâl n’hanh nkret [ư r^ tâm ăp năm ba năp. Ngih máy [ư s^k An Khê le\ tâm rgop têh dăng đah [on lan. Ngăn lah [ư têh hvi nău kan dâng lo\ têh ta 4 nkuăl mpeh luh nar Gialai. Tât rnôk a[aơ, mpôl hên le\ geh 4 rbăn ha dâng lo\ têh. Mpo\ng tât năm 2020, ngih măy [ư s^k An Khê mbra geh hun hao tât 10 rbăn ha dâng lo\ têh.

            Leo rgâl mhe, n’hao nău tâm rgop na nê| đah [on lan dôl lah njoăt hăn khlay bâh ngih măy [ư s^k An Khê tâm nău n’hao ntrong tâ rlong ta rơh lăp kan wa\ng sa geh ăp nar lơ ma âk. Tâm ne\, nău kan dâng lo\ têh ta tao ma ngih măy nkret s^k An Khê [ư tâm ba năp nơh le\ bôk năp an saơ săk rnglăy. Nău kan nkre di nău nt^m đă bâh chính phủ nkre săk rnglăy wa\ng sa, rêh jêng. Aơ lah ntrong hăn an geh [ư n’hanh pơk hvi.

            Nu^h rblang: Thị Đoắt