VOV4.M’nông: Ơi kônh wa n’hanh băl mpôl! Năm mhe 2021 ta nkuâl jru ngai Tu Mơ Rông, n’gor Kon Tum a[aơ ho\ du\t êng đah kăl e, rnôk nkual yôk prêh du rơh ho\ tă ach o ji ngot, a[aơ ho\ nsan hao geh ndro\ng. Ăp mir ba tăm ăp ntil tơm tăm glêh nar kơt: Tuh, mbo, bum, ba an ns^t geh wa\ng sa đêt a[aơ ho\ mbrơi rgâl jêng tăm ăp ntil tơm tăm dak si khlay sâm Rse, Ngọc Linh, Đương Quy, Sa Nhân Ônh...  an ns^t geh wa\ng sa âk.

Bah meng mbor sâm rse dôl nchrăp rôk tăch, yuh Y Pót rhơn nđơr nkơnh: rnăk râng HTX, tăm tơm sâm rse ho\ 4 năm aơ. Ntơm bah prăk tăch sâm rse, rnăk ho\ [ư nhih jay têh ue\h, rvăt ndeh honda, mât kon hăn nti. Năm mhe Tân Sửu 2021, rnăk tăm geh tay 7 sào sâm rse đo\ng dơi rôk tăch, nchroh geh tay 1,5 tấn. Lah tăch le\ đah rnoh khlay ntơm bah 100- 160 rbăn prăk/kg, rnăk mbra geh rlău 200 rkeh prăk. Yơn lah, Y Pót mbra tăch du gâl dơm, hôm [a [a\ do\ng gay yơng ntil, pơk hvi neh tăm. 

"Rnăk hên nkre tăm nkre yơng ntil pơk hvi neh tăm, tât a[aơ ho\ geh rlău 7 sào hôm. Prăk geh tăch bah sâm rse ăp khay rlău 10.000.000 prăk. UBND xã ntop kơl le\ ma ntil sâm Ngọc Linh đo\ng, tăm ho\ geh 2 năm hôm. Nơm geh tăm tơm dak si ma nău rêh hơm răm. Tết dja rhơn m[ak ngăn yor prăk geh bah tăch sâm he rvăt ndơ ngêt sa, puăch, banh kẹo s^t wơt Tết...."

Tâm ban kơt yuh Y Pót đo\ng, yuh Y Tý – nu^h lăp kan nsum tâm HTX Đăk Viên dơi UBND xã kơl 50 tơm sâm ntil n’hanh phân poh s^t tăm đo\ng, đă cán bộ ju\r nt^m nti kỹ thuật. Tât a[aơ, rnăk ho\ geh 5 sào sâm rse n’hanh 350 tơm sâm Ngọc Linh. Yuh Y Tý nkoch, rlău ma ntop kơl mpeh ntil sâm, phân poh, ăp nu^h lăp kan nsum HTX hôm dơi râng ăp jrô tiăr nti kỹ thuật n’hao prêh tăm, mât chăm tơm sâm rse, rôk geh, mât prăp, yơng ntil; n’hanh lơn lah ntop kơl trong tăch luh ndơ geh [ư. Nơm geh kơt nể| ma ns^t geh bah sâm rse way mât đăp mpăn, nău rêh bah t^ng hội viên dơi n’hao kloh.

"Ngih dak ntop kơl ntil sâm rse an rnăk tăm n’hanh pơk hvi geh 5 sào hôm. Năm mhe rlău aơ tăch sâm rse geh bar pe jât rkeh prăk rnăk wâl rvăt tay ndrôk n’hanh tăm tay tơm sâm Ngọc Linh. Tât a[aơ ho\ geh rlău 500 tơm Ngọc Linh hôm. Rnăk nchrăp tăch tay 150kg bum sâm rse gay joi prăk sa tết. Nơm geh tăm tơm sâm rse mơ geh nău rêh mbơm oi kơt nar aơ.

Tê Xăng lah xã nkual prêh gu\ ta jâng dor yôk Ngọc Linh mpeh săk du\t jêr jo\t bah nkuâl Tu Mơ Rông, n’gor Kon Tum. Lam xã a[aơ geh 450 rnăk, đah rlău 1.500 nu^h, 100% lah nu^h [on lan rnoi mpôl đê| Xơ Đăng. Rnoh âk rnăk ach o bah nkuâl ăp năm bah năp nơh way ta rnoh âk.

T^ng wa A Đe – Kruanh UBND xã Tê Xăng, ăp năm bah năp nơh, nău rêh bah [on lan kơt lah nsing tâm nô nău hun hao mir ba; tăm n’hanh hun hao ăp ntil tơm glêh nar an ns^t geh wa\ng sa đêt. Gay dăp rgum si tăm ndơ mât ndơ\ kônh wa mbrơi klaih rlău ach o, nkuâl ho\ ndăn ntêr le\ ăp tơm ndơ kơl dơh bah ăp n’gâng kan n’hanh ăp mpôl kan.

Tâm nê geh bôk nău kan ntop kơl “Bu ur n’har bri” bah Hội Liên hiệp bu ur n’gor Kon Tum n’hanh mpôl kan dak bah dih CARE ta Việt Nam. Nơm geh tơm ndơ ntuh kơl dja, a[aơ le\ 4 thôn tâm xã ho\ tăm n’hanh pơk hvi tơm dak si da dê đah rnoh hvi nklăp 600 ha. Tâm nê, bơi 500ha sâm rse way tăm êng du ntil; 75 ha sa nhân ônh n’hanh đương quy; n’hanh nklăp 15 ha sâm Ngọc Linh tăm rlu\ ta nâm n’hâm bri.

Wa A Đe an g^t, UBND xã ho\ njêng rmôt HTX mpôl bu ur Đăk Viên, nău u\ch lah ntop kơl n’hanh kơl ăp nu^h lăp kan nsum [ư njêng, tăch rgâl geh nău tam bah sâm rse. Tât a[aơ, lôch rnôk njêng n’hanh lăp kan, HTX wa\ch rgum 30 hội viên ta thôn Đăk Viên râng đah le\ rngôch tơm prăk điều lệ 671 rkeh prăk.

Ma trong leo [ư hun hao tăm tơm dak si dja, HTX nta joi nău kan đăp mpăn an hội viên bu ur, n’hao nău geh wa\ng sa n’hanh rgop t^ng [ư geh nău tam bôk nău kan rnoh u\ch tât kan gưl neh dak rdâk njêng [on lan mhe ta ntu\k. UBND xã dôl rdâk njêng tay ăp rmôt hợp tác xã êng [a [a\ ntop kơl nu^h [on lan.

"Trôk nar ta aơ wa\r năm duh nđik tâm ban tâm di đah nău tăm ăp ntil tơm dak si n’hanh le\ ma cà phê chè (Arabica). Năm 2017, t^ng [ư trong nchrăp kan bah n’gor Kon Tum, UBND xã Tê Xăng ho\ ntop kơl ăp rnăk 60 kg sâm rse ntil, 100 rbăn prăk măt, phân poh…gay tăm hun hao wa\ng sa jut jăng ji ngot hu\ch ach o. Tât năm 2018 ri ntop kơl tay ntil sâm Ngọc Linh tăm rlu\ ta nâm n’hâm bri. Ntơm bah nê nu^h [on lan geh tơm wa\ng sa đăp mpăn bah tơm dak si. Âk rnăk jêng geh mbơm oi rvăt ndeh xây jay. A[aơ rnoh rnăk ach o bah nkuâl hôm ta nâm 30%. Tâm bar pe năm tât ri rnoh dja hôm hu\ch ju\r tay đo\ng. 

Ăp nar dja, săk ntơr ue\h năm mhe mprang lam ăp n’glah gung meng trong mô lah nkual yôk bri bah dor yôk Ngọc Linh ta n’gor Kon Tum. Ăp mir sâm rse, rlô bri tăm rlu\ sâm Ngọc Linh, Sa Nhân Tím, Đương Quy.... ta nkuâl Tu Mơ Rông bah kônh wa nu^h [on lan Xơ Đăng dôl hun hao nđ^r ue\h. Ăp jay mhe xây ndâp mpơl bah meng jâng yôk…Le\ rngôch kơt dôl mpơl du năm mhe ho\ tât đah mô g^t dah âk nău mpo\ng bah n’gâng kan n’hanh nu^h [on lan Xơ Đăng mpeh du năm mhe Tân Sửu hơm răm, đăp mpăn./.

Nu^h rblang: Điểu Thân