VOV4.M’nông – Nu^h [on lan Gia Lai dôl ntơm tâm yan pe\ lêh âk ntil ndơ. Yơn lah, nău mô săk geh, rnoh thuk geh tay le\ khuch têh tât nău geh n’hanh ntuh kơl năm bah kơi. Tâm ne\ bum prum n’hanh cà phê lah 2 ntil ndơ lo\ mir geh khuch hô ngăn. Mô knu\ng mô săk geh ma rnoh tăch hu\ch âk, jêr tăch.

Ta mir bum prum Lệ Cần dôl rôk, wa Hoàng Văn Trung (thôn 3, xă Tân Bình, nkuăl Đăk Đoa, Gia Lai) rngot: Năm aơ, bum knu\ng rôk nklăp 8 tấn/ha, hu\ch nklăp 4 tấn nkôp đah yan bah năp. Nkô| nău khlay lah rnôk bum prum săk bum, u\ch geh dak ri trôk nar duh phang tâm jo\ nar. Mô to\ng dak jêng bum đêt, ma bum jêt, mô to\ng tăch n’gluh, tăch thuk đo\ng. Ntil ndơ lo\ mir ơm geh bah [on lan, yơn rnoh bum năm aơ mô tât 7 rbăn/1kg, kơp nău geh knu\ng to\ng prăk ntuh kơl mât chăm. Wa Hoàng Văn Trung an g^t, aơ lah nău nsum bah nu^h [on lan ta nkual tăm 100 ha bum prum Lệ Cần xă Tân Bình, nkuăl Đăk Đoa:

Bum prum Lệ Cần (nkuăl Đăk Đoa) mô săk geh, rnoh thuk

“Năm e, khlay nklăp 12 rbăn/kg, săk geh nklăp 12 tât 13 tấn/ha. Năm aơ trôk nar m’ha m’hanh, tu ndrung n’hanh trôk nar mô ue\h kơt năm e. Lah nsum [on lan rnôk roh, rnôk geh, năm aơ tăm mô săk ri năm bah kơi tăm hu\ch rnoh neh, mô tăm âk tay”.

Wa Trương Minh Thắng-Kruanh UBND xă Tân Bình, nkuăl Đăk Đoa an g^t: Bum prum Lệ Cần kah ntoh lư, yơn nu^h [on lan dôl mâp jêr jo\t yor săk geh hu\ch n’hanh jêr tăch. Năm aơ, lam xă tăm nklăp 100 ha, yor trôk nar mô ue\h [ư săk geh đêt nkôp đah ăp năm bah năp. Ăp năm bah năp geh 10-12 tấn, yơn năm aơ, r^ng geh 1ha năm aơ săk geh knu\ng 6-7 tấn. Wa Nguyễn Trình ta thôn 3, xă Tân Bình lah nu^h tăm bum prum Lệ Cần âk ngăn ta ntu\k, du năm wa tăm nklăp 30 ha. Yơn, năm aơ, wa knu\ng tăm 17 ha, săk geh ăp mir hu\ch nklăp 30-40% da dê.

Nău roh săk geh dôl geh đah nkual tăm cà phê ta Gia Lai. Wa Bùi Thị Thanh, kruanh UBND xă Ia Nan, nkuăl Đức Cơ an g^t, xă geh bơi 600 ha cà phê geh hu\ch săk geh yor duh phang. Na nê|, du ha cà phê knu\ng pe\ geh bah 12 tât 15 tấn play rih, hu\ch bơi n’gul nkôp đah năm bah năp. Săk geh hu\ch, prăk nu^h pe\ lo\ khlay (rlău 200 rbăn du nar luh), [ư du ha cà phê, nu^h [on lan knu\ng geh nklăp 10 rkeh, mô geh prăk gay ntuh kơl an năm tât. Mô knu\ng ndr^, nău joi nu^h luh pe\ cà phê mâp jêr jo\t đo\ng.

“Kơt năm aơ duh phang khuch 594,5 ha cà phê, geh khuch khat bah 30 tât 50%. Mpôl hên mbơh đah nkuăl, nkuăl nt^m uănh kơp, rgo\ jă ăp rnăk rdâk nkra êng, n’hanh [ư sam [u\t dăn đă ngih dak ntop kơl”.

Cà phê mô play mô knu\ng geh đah rnoh neh bah nu^h [on lan ma n’ăp đah ăp công ty ta Tổng Công ty Cà phê Việt Nam pah kan ta n’gor. Wa Vũ Văn Đại-Kruanh Công ty Cà phê Ia Sao 2 an g^t: Công ty geh 464 ha jao an nu^h [on lan mât tăm. Yor khuch bah âk nkô| nău trôk nar le\ [ư săk geh cà phê năm aơ hu\ch âk nkôp đah yan năm bah năp. Bah meng ne\, âk rnoh neh cà phê bah Công ty le\ ranh, mô jêng khuch mô đêt tât săk geh. Nchrăp, yan năm cà phê 2020-2021, d^ng le\ rnoh geh bah Công ty hu\ch 20% nkôp đah yan năm bah năp.

Nu^h [on lan Gia Lai mâp jêr jo\t yor săk geh hu\ch n’hanh rnoh khlay thuk, nar luh pe\ lêh khlay

Hôm wa Nguyễn Quốc Tư, Kruanh jrô kan Tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan nkuăl Đức Cơ, ri an g^t, kơp yan năm aơ êng cà phê hu\ch săk geh le\ [ư khuch nklăp 67 rmen prăk. Rnoh neh cà phê geh khuch hô ngăn lah ta ăp nkual dơi rgâl bah rnoh neh cao su, yor mô to\ng dak to\ tâm yan wai. Ndrel đah nău ntop kơl gay nu^h [on lan n’hu\ch jêr jo\t, geh tơm prăk ntuh kơl tay, nkuăl mbra uănh na nê| ăp rnoh neh cà phê mô săk rnglăi, nt^m nu^h [on lan săch tơm tăm tâm di lơn:

“Mpôl hên mbra kơp uănh n’hanh đă rgâl. Lah nu^h [on lan u\ch rgâl ndrel đah nău nt^m bah ngih dak ri mbra dơi ntop kơl ăp trong ntop tay. Nt^t nsa kơt ntop kơl ntil, ntop kơl rnoh khlay ntil, ăp ntil tơm tâm di đah trôk nar, mô lah ntop kơl t^ng tâm rgop. Nsrôih mô an nu nău ăp rnoh neh tơm tăm le\ geh duh phang ma hôm e tăm mhe ri bah kơi aơ lo\ khuch khat tay”.

T^ng n’gâng kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan n’gor Gia Lai, n’gor a[aơ geh rlău 97.000 ha cà phê, tâm ne\ geh 83.00 ha le\ pe\ lêh, hôm [a [a\ dôl tâm lvang ntơm jêng n’hanh tăm tăch. Rnoh neh cà phê rgum du\t âk ta ăp nkuăl kơt: Ia Grai, Chư Prông, Chư Păh, Đăk Đoa, Chư Sê, Mang Yang. Bôl knu\ng geh pe\ lêh geh nklăp 40% rnoh neh yơn du\t âk nu^h [on lan an lah, săk geh cà phê năm aơ hu\ch âk nkôp đah yan năm bah năp. 

Nu^h rblang: Y Sưng Phê Ja