VOV4.M’nông  Bôk năm 1945, Tâm lơh tâm su lam ntŭr neh tâl bar lăp tâm rơh n'glĕ dŭt. Nar 15/8/1945, Nhật chuh chŭn bah năp Liên Xô n'hanh ăp dak băl mô geh du nău nkol. Nău chuh chŭn bah Chính phủ Nhật hŏ ntrôl Nhật ta Đông Dương tŭp tâm roh nău mpŏng. Chính Phủ Trần Trọng Kim rơi chrai, tăng lư Nhật chuh chŭn ngăch rêng lam ƀon lan. Lam dak he, Việt Minh ƀư ăp rơh mít tinh, mpơl suan dăng tahen. Ta năp nô nău nê, Kruanh Hồ Chí Minh hŏ gĭt năl lah: “Rnôk dja trong dơh soih hŏ tât, boh ma dah nău tât roh yot, bol ma su lĕ dor yôk Trường Sơn ân lơh an dơi nsĭt tay nău đăp mpăn an rnoi nuĭh".

Tâm du nu nău êng, nar 9/3/1945, phát xít Nhật ƀư nău rlơt n’glưh mprơh Pháp. Tâm măng nĕ dâl, rƀŭn nchră Ƀan thường vụ Trung ương pơk hvi nău ntrŭnh rgŏ jă du rut cách mạng ƀư hăn lor an tổng khởi nghĩa. Khay 3/1945, Trung ương đảng an ntĭm đă “Nhật-Pháp tâm pănh n’hanh nău ƀư bah he”. Khay 4/1945, ntrong leo dun Nhật kơl neh dak geh dŭt hô. Khay 5/1945, Kruanh Hồ Chí Minh bah Cao Bằng sĭt Tuyên Quang, săch Tân Trào ƀư ntŭk cách mạng. Ta aơ, lĕ ƀư rƀŭn nchră lam dak bah Đảng, mbơh an nău đă tổng khởi nghĩa n’hanh săch Ủy ban giải phóng Trung ương, Nău đă khởi nghĩa dơi mbơh: He an ƀư an ngăch, đah nuih n’hâm dŭt janh, dŭt rlăp ! Rơh dăng lĕ rngôch mbra sĭt đah he. Ta rnôk lịch sử nĕ, Hồ Chí Minh geh sam ƀŭt kuăl jă tổng khởi nghĩa nkoch kloh: “Mông ntrŭnh an nău rêh rnoi mpôl lĕ tât. Lam dak ƀon lan dâk leo soan he ma rklaih êng đăp mpăn an he”.

Ta nâm nău  rđău kan bah Đảng n'hanh Kruanh Hồ Chí Minh, ƀon lan lam dak du rơh dâk lơh lam lĕ rngôch pit mplơ̆ tay n'gâng kan. Ntơm bah nar 14 - 18/8/1945 dâk lơh lam lĕ rngôch ntoh luh n'hanh geh nău dơi ta ƀon lan đồng bằng Bắc bộ, miền Trung, du gâl miền Nam. Nar 19/8 lơh dơi ta Hà Nội, nar 23/8 lơh dơi ta Huế, Bắc Cạn, Hoà Bình, Hải Phòng, Hà Đông, Quảng Bình, Quảng Trị, Bình Định, Gia Lai, Bạc Liêu… Nar 25/8 dâk lơh dơi ta Sài Gòn, Gia Định, Kon Tum, Sóc Trăng, Vĩnh Long, Trà Vinh, Biên Hoà, Tây Ninh, Bến Tre, Côn Đảo… Tâm 15 nar kêng dŭt khay 8/1945, rơh rdôl lơh lam lĕ rngôch geh nău dơi lam, n'gâng kan tâm lam dak sĭt mpang ti nuĭh ƀon lan.

Nar 2/9/1945, Kruanh Hồ Chí Minh ndơn măt Chính phủ lâm thời răk bản Tuyên ngôn độc lâp, mbơh bah năp nuĭh ƀon lan Việt Nam n’hanh lam ntŭr neh dak Việt Nam Dân chủ cộng hòa lĕ luh. Bản Tuyên ngôn độc lập pơk bôk đah ăp “Nău hôm e” tâm bản Tuyên ngôn độc lập năm 1776 bah dak Mỹ n’hanh bản Tuyên ngôn nhân quyền n’hanh dân quyền bah cách mạng Pháp 1789. Nău khlay aơ gay mĭn lah du nău di tâm nău hun hao rêh jêng kon nuĭh, nĕ lah ăp nău di mô geh nuĭh dơi dun. Tuyên ngôn độc lập lah nău tih dôih bah rlăng rlău 80 năm djôt bôk lĕ “rlăm n’ha cờ dah rŏng, tâm ban, nău rŏng tât sŏk neh ntu dak he, ntŭn mpet ƀon lan he”.

Mpeh nkô̆ lơh dơi, Cách mạng Khay Pham lah nău dơi geh rgum bah 15 năm rdâng lơh krit jêr bah lam ƀon lan ta nâm nău rđău kan bah Đảng, hŏ dơi tiăr nti rlău pe rơh têh cách mạng. Nsum mpôl Cách mạng dơi Đảng ƀư kruanh rđău kan n'hanh tiăr nti ma trong hăn rdâng lơh ngăn ngăn nê jêng mpôl kan chính trị tơm têh dăng, geh mpôl tahen ƀon lan ƀư n'gâng tơm. Cách mạng Khay Pham geh nău dơi lah tă bah Đảng he hŏ nchrăp mpôl kan têh kuâng lam ƀon lan tâm rnglăp tâm lam Mặt trận Việt Minh, nsing tâm rgop nsum công - nông ta nâm nău rđău kan bah Đảng. Lôch nê lah rjăp: Nău rđău kan di bah Đảng lah ndơ n'gâng tơm khlay, n'glêh  an nău dơi bah Cách mạng Khay Pham 1945.

Cách mạng khay 8 năm 1945 n’glơi an ân he âk nău nti blău ơm khlay, ntoh lư: geh du đảng tiên phong ngăn ngên cách mạng, djiăt dơn chủ nghĩa Mác-Lênin, dơi nău mĭn Hồ Chí Minh sol ang n’hanh nâp nâl tâm rnôk na nê̆ bah ăp lvang lịch sử, n’gluh an trong hăn cách mạng sŏng di, geh trong mkra n’hanh trong ƀư dun n’gang rgum tay; gĭt sŏk nău geh tât, ndâk njêng n’hanh ƀư rmôt kan, mât uĕh soan dăng nsum bah rnoi mpôl đah soan dăng mhe gay leo ƀon lan dâk hao sŏk n’gâng kan. Nsrôih dŭt n’hâm dŏng nău tâm lơh cách mạng n’hanh gĭt dŏng tâm lơh cách mạng du trong tâm di gay lơh chrai n’gâng kan ngih dak ơm, njêng n’gâng kan ngih dak bah nuĭh ƀon lan./.

Nuĭh rblang: Điểu Thân n'hanh Y Sưng