VOV4.M'nông: Năm aơ, ta năp nô nău  nuh srê Covid-19 tât krit nji ta nkual Tây Nguyên, uănh tĭng nô nău n'hanh nău geh ngăn ngăn, kruanh rđău kan nsum mpôl n'hanh n'gâng kan ăp n'gor Tây Nguyên gŭ mĭn leo ƀư nău kan nkah gĭt 52 năm Nar roh Kruanh Hồ Chí Minh tâm di, an lor trong ƀư pơk sŏng dăng. Pah kan leo ƀư ăp nău kan ân đăp mpăn tĭng jăp ăp trong nkra njrăng, n'gang nuh srê Covid-19 bah đơn vị, ntŭk n'gor. Bol ma kơt nê̆, ƀon lan ăp rnoi nuĭh Tây Nguyên way rƀŏng mpeh Wa đah nău rŏng dŭt n'hâm ngăn ngăn mpeh n'hâm suan têh kuâng bah Wa đah nuĭh ƀon lan Tây Nguyên:

Wa H Dung Du (deh năm 1960), ta buôn Yukla 1, xã Đắk Liêng, nkuâl Lăk, n'gor Dak Lak saơ dŭt rhơn n'hao êng săk yor hŏ hăn tât bắc kơt nti. Wa H Dung nkoch, năm 1972, ta n'gul rnôk tâm lơh tâm su dŭt rgŭt n'gĭng, păng n'hanh bar pe hê băl tâm ƀon dơi hăn bắc kơt nti ta Nhih nti kon se nti miền Nam ta mbrô 3 n'gor Bắc Thái (Thái Nguyên aƀaơ). Aơ lah rơh kon se nti miền Nam n'glĕ dŭt dơi hăn bắc kơt nti bah năp nar miền Nam rklaih luh lĕ rngôch. Lôch rlău 3 năm kơt nti ta miền Bắc, tât khay 9 năm 1975, neh dak dơn ngoăy, păng dơi plơ̆ sĭt ƀon tơm n'hanh hăn nti tay ta nhih nti nội trú n'gor Dak Lak (aƀaơ lah Trung tâm giáo dục thường xuyên n'gor Dak Lak).

Du bông gŭ nti ta miền Bắc, bol ma tâm nău dŭt krit jêr tă bah miền Bắc ân nkre rdâk njêng n'hanh mât njrăng nău dơi cách mạng nkre kơl dŭt n'hâm an ntŭk tâm lơh tâm su miền Nam, yơn nău rŏng n'hanh nău tâm pă bah ăp cán bộ tahen n'hanh nuĭh ƀon lan đah ăp kon se nti miền Nam way hôm răm mƀak đŏng. Lơn lah, tâm rnôk gŭ nti ta nhih nti, păng tăng nkoch âk mpeh wa Hồ n'hanh ăp nău tâm rŏng bah Wa an neh dak n'hanh ƀon lan. Ăp nai cô way nkah kon se nti ân tâm rnglăp, tâm rŏng n'hanh tâm kơl nsum kơt nău Wa Hồ hŏ tă ntĭm nti.

Bol mô hŏ tă mâp wa Hồ du tơ̆ yơn đah nău rŏng bah Wa ri Wa hŏ an ăp kon se nti bah miền Nam hăn luh tât Bắc kơt nti. Nău rŏng nê lah dŭt n'hâm khlay, nău rŏng nê krêp tâm ban kơt nting mham. Lĕ rngôch oh kon ăp rnoi mpôl đê̆ miền Nam dja hăn tât mpeh bah lơ nê kơt nti jêng nuĭh jêh aơ tay geh nău uĕh blău. Ntơm bah nê kon se nti miền Nam mpôl hên dŭt rhơn nđơr n'hanh răm mƀak.

Wa Hồ mro ntoh tâm ăp nar đah ăp nau mơng bêl bah rnoi Tây Nguyên, nê lah mir, lah ngih gŭ, Wa Aduôn Khuen, 79 năm tâm ƀon Tơ Lơ, xã Ea Na, nkuăl Krông Na, n’gor Dak Lak mro nkah tât rup gui bah ntô jep cao su, ngih ntŭk drâu Wa gŭ, ndrel ma nau rêh ndrel nau kan bah Wa Hồ, ndơn saơ nau tâm tâm dơh, tâm dăch bah du hê rđau kan, nuih n’hâm nơm ăp nŭih kŏ geh nau nkah nklâng Wa đah nau ŭch rŏng, ăp nau ueh ăp nar. Aduôn Khuen, nkoch:

‘Gâp nkah tât nau rêh kơl an bah Wa Hồ. Ăp nau kan ma Wa hŏ ƀư ân rnoi nơm, neh dak. Ntơm bah rnôk tâm lơh ân tât rnôk geh nau rklaih đăp mpăn, Wa mro hăn nsum ndrel neh dak ân lôch nau rêh. Tâm ăp rơh tết đăp mpăn năn nê nơh, phung hên hôm lah ăp kon se, rup gui mpeh Wa lôch nau ŭch rŏng. Dĭng lĕ kônh wa kŏ nkah, nkah ngăn nau kơl an bah Wa Hồ âk ngăn”.

Ndrel đah nuĭh ƀon lan ăp nkual lam neh dak wơt Tết đăp mpăn, tâm ăp nar dja, kônh wa nuĭh Bana ta lam ăp ƀon lan dăch ngai ta n'gor Gia Lai rdôl luh nău nkah wa Hồ, wa hŏ nsĭt tay nău đăp mpăn an rnoi nuĭh Việt Nam. Nô K Pui Hgom, nuĭh Ba Na, buôn Thong B, xã Ia Hrú, nkuâl Chư Pưh, n'gor Gia Lai, lah:

“He hôm mom nklăp mô gĭt mpeh wa Hồ âk kơt rơh u che he, ăp rơh kơn hăn lor bôk năp. Rnôk hôm jê̆, he dơi gĭt Wa ma ăp păng rup, jêh aơ nơh tât têh lơn ri he gĭt Wa Hồ ma ăp bộ phim, n'hanh ma ăp bộ phim nê hŏ kơl he gĭt wât lơn mpeh Wa. He lah mom ndăm, yơn he dŭt rŏng Wa n'hanh yor geh Wa neh dak mơ jêng đăp mpăn kơt nar aơ. Tât aƀaơ nău rêh kônh wa hŏ hơm răm, lĕ dĭng nuĭh geh ndơ ma rêh uĕh lah nơm geh n'hâm suan bah Wa. Mô dơn êng he, ma kônh wa nuĭh Ba Na dŭt rŏng Wa".

Ƀon Sarpa, xã Thuận An, nkuăl Dak Mil, n’gor Dak Nông geh rlau 90% lah kônh wa rnoi Bunong gŭ rêh. Ăp năm rlau aơ, rnơm geh Đảng ndrel Ngih dak kơl an ntuh kơl nkra trong điện, trong hăn, ngih săm ƀŭt, ngih dak si ma nau rêh bah kônh wa nar lơn ma rgâl ueh. Wa Y N’linh Ding, ta ƀon Sar Pa, Xã Thuận An, nkuăl Dak Mil, ngơi:

Kônh wa tâm ƀon mra nkah nau kơl an bah Wa Hồ rnôk nsĭt geh nau đăp mpăn, dah rŏng ân nroi mpôl. Rnơm Đảng ndrel Ngih dak ntuh kơl nkra điện, trong hăn, ngih dak si ri ma nau rêh bah kônh wa nar lơn rgâl mhe. Oh kon geh hăn nti tâm ăp ngíh ăm ƀŭt nâp ueh. Kônh wa ji kuet ri tât ngih dak si xã, ngih dak si gay ma săm geh Ngih dak kơl an thẻ bảo hiểm y tế. Trong hăn kŏ geh nkra bê tông nâp nâl tâm ăp ƀon lan kơl an kônh wa hăn ro ueh nơih. Âk ƀon lan nar lơn ma ueh nâp, văng sa hun hao, nau rêh nuih n’hâm bah ƀon lan geh n’hao prêh đŏng”./.

Hăn tât Kon Tum, djăt ma lăp ăp ƀon bah nuĭh Xơ đăng, Ba Na, Giẻ - Triêng, Gia Rai, B’râu, Rơ Măm… saơ cờ Đảng, cờ Tổ quốc n'hanh rup Wa Hồ dơi yông ta ăp nklang ntŭk huêng khlay tâm jay rot bah ƀon da dê. Rup gui nê dơh saơ, dơh mâp rnôk hăn tât khâl jay bah nuĭh tâm ƀon. Đah ƀon lan ăp rnoi mpôl đê̆ ƀon tơm ta Kon Tum, Đảng, Wa Hồ hŏ nsĭt tay ăp ntil uĕh lăng an nuĭh ƀon lan. Rnôk neh dak geh hik nsêk, koh tăch tă bah tâm lơh tâm su, Đảng, Wa Hồ rgum mbơh rmưn nuĭh ndrel hao dâk lơh plơ̆ tay nău đăp mpăn. Rnôk bah tâm lơh tâm su, Đảng, Wa Hồ mât chăm an nău rêh nuĭh ƀon lan. Điện, trong, nhih nti, nhih dak si, aƀaơ hŏ tât lĕ ăp nkual jru, nkual ngai dŭt jêr jŏt. Yor kơt nê̆ đŏng, ƀon lan ăp rnoi mpôl đê̆ ta Kon Tum du nuih n'hâm, du ntôr tĭng  Đảng, tĭng wa Hồ. Deh jêng tâm rơh hŏ bah tâm lơh tâm su, đăp mpăn, nô A Đi, du hê nuĭh kon bah rnoi nuĭh Xơ đăng năm aơ 39 năm deh, aƀaơ ƀư Groi Bí thư Rnâng kan Đảng ủy xã Đăk Tờ Re, nkuâl Kon Rẫy an gĭt, dơi nti ren, dơi Đảng mât chăm, ntĭm nti oh nô mơ têh jêng kơt aƀaơ n'hanh way nkah gĭt mpeh nău nê. Nô A Đi nsing nơm ta nâm nău rđău kan bah Đảng, Ngih dak let năp tay nuh srê COVID-19 mbra dơi ntrôl rŭch:

“Ntơm bah nar dơn ngoăy neh dak, nơm geh Đảng, Wa Hồ, nar aơ lĕ rngôch kônh wa ntơm bah rơh mom ndăm an tât bu ranh way mât uĕh nuih n'hâm tâm rnglăp, way tâm rŏng nsum, rŏng ƀon tơm neh dak, uănh khlay pah kan jan sa jăp gơih, hun hao wăng sa rnăk wâl, nău rêh bah kônh wa hŏ đăp mpăn, hơm răm. Săk gâp nơm mbra rgŏ jă kônh wa mât uĕh tay nuih n'hâm nê, nsrôih lơn đŏng tâm pah kan jan sa, ntrŭt ntrôl hun hao wăng sa rnăk wâl, mô an kônh wa jêr jŏt, ji sât ji ngot. Ăp rnăk, ăp jay ân ntrŭt đă oh kon gơih nđơr hăn nti ren gay geh nău gĭt blău, gĭt dŏng ăp nău kan uĕh, nău uĕh an săk nơm, rnăk wâl n'hanh lam rêh jêng kon nuĭh. Gâp nsing nơm ta nău rđău kan bah Đảng, đah nău way ơm tâm rnglăp bah ƀon lan lam dak n'hanh ăp dak lam ntŭr neh, tâm let năp tay, nuh srê COVID-19 mbra ngăch nking nchăng n'hanh ntrôl rŭch”.

Nuĭh rblang: Điểu Thân n'hanh H'Thi