VOV4.M’nông: Jă kônh wa ndrel băl mpôl djăt nau ngơi Bunong, ntuh tâm nau ngơi rnoi mpôl đê| tă bah Radio Việt Nam. Ơi kônh wa, nar aơ, nar prăm, lơ 11/2/2021 (lah nar 30 tết Tân Sửu) nau vơt rhơn năm mhe Tân Sửu dôl ma geh tâm lam dak. Năm Canh Tý 2020 rlet rlau đah âk nau jer, ntul ntul rlong [on lan ăp rnoi ta Tây Nguyên ndrel [on lan lam dak mpo\ng u\ch tâm năm mhe Tât Sửu 2020, ăp nu\ih, ăp ngih ko\ geh âk nau dơi mhe, srê ji Covid-19 geh ntru\t jăng, [on lan ntop tay hun hao, nau rêh hơm răm. Nau ntuh nau ngơi Bunong bah Ban Dân tộc VOV4 nar aơ, phung he nsum hăn tât đah [on lan Tây Nguyên, uanh ăp nau nchrăp vơt tết năm mhe ndrel ăp nau kan bah ăp n’gâng kan tâm nkuăl mât chăm kơl an ân [on lan tâm Tây Nguyên gay geh du năm sa tết ueh lăng,đăp mpăn:

Rnôk dja, khuh n’gôr Tết Tân Sửu 2021 ho\ tât n’glah trong, goh t^ng mpông bah t^ng rnăk [on lan ta [on Kon Chênh xã Măng Cành, nkuâl Kon Plông, n’gor Kon Tum. Ntu\k hăn tât tâm [on saơ trong bê tông dơi kônh wa mpôih kuaih kloh ue\h. T^ng jay, t^ng nu^h ndăn [ư lôch jêh ăp nău kan hôm [a [a\ gay dơh ru kâp tât du rân huêng khlay tâm rgâl đah năm ơm n’hanh năm mhe. Bu ranh [on A Nuông n’hao êng săk an g^t, [on geh 84 rnăk đah rlău 380 nu^h. Năm 2020 bol ma rnoh khlay cà phê, bời lời ju\r thuk yơn nơm geh jăp gơih wa\ng sa, hôm g^t kơi tăm  tay tơm dak si đo\ng jêng Tết dja ăp rnăk tâm [on to\ng ăp hơm răm đo\ng. Săk bu ranh [on nơm n’hanh kônh wa tâm [on geh du\t âk nău rhơn n’hanh nsing nơm âk tâm nău ue\h lăng mbra tât năm mhe kon rpu:

“Mhe aơ nơh, rnoh khlay cà phê rnglăp ta xã Măng Cành du\t thuk, bol ma kơt nê| kônh wa ta aơ mô plơ\ ru\ch ma hôm nsrôih mât chăm tơm cà phê, mât chăm tơm ba an ue\h jêng gay mpo\ng tâm năm mhe mbra ns^t geh nău tam lơn. Năm rlău aơ, âk rnăk ho\ pơk hvi neh tăm tơm tăm cà phê gay nsan hao wa\ng sa, tâm rnôk bah năp Tết, tâm thôn Kon Chêng ri đah ăp rnăk tăm tơm cà phê, sâm đương quy, sâm rse ho\ ns^t geh tăch jât, bar jât rkeh prăk, geh rnăk mbơm oi ri ns^t geh tăch pham jât, s^n jât rkeh prăk, uănh t^ng nău dơi geh bah t^ng ntil tơm tăm. Đah nău khlay [ư tơm lah bu ranh [on, gâp dăn le\ rngôch kônh wa [on lan, ăp rnăk tâm năm mhe ân nsrôih wa\ng sa ân ns^t geh ue\h, hao geh rlău năm ơm, nău kơt nti ăp kon său ân dơi mât uănh n’hanh n’hao prêh lơn đo\ng, Dăn an le\ rngôch wa tâm năm mhe đăp mpăn, ns^t âk nău lap hao geh ndro\ng”./.

Rhơn tết, rnăk vâl Xơ đăng tâm Kon Tum ko\ do\ng âk n’hâm gay ma nchrăp ăp ntil ndơ sa ơm bah rnoi nơm. Ăp ngih ko\ geh nau nchrăp ndơ sa, ndơ têm gay ma to\ng ăp. Ndrel đah âk ntil byăp nơm geh tăm êng, kônh wa hôm jăn joi pe\ byăp chăt tâm bri, tâm nê geh byăp rtônh, djêl, ăp ntil n’ha srat…Tâm kơt ma nê, êng puăch sur, puăch ndrôk, puăch djăr geh bu tăch, ri kônh wa hôm hăn tâm bri gay ma ndơn krip nhu\p đe, jur tâm dak gir ka gay ma gâm sa. Nô A Trà, ta [on Vi Glơng, xã Hiếu, nkuăl Kon Plông nkoch nau nchrăp vơt tết bah kônh wa:

‘Nchrăp vơt năm mhe, kônh wa tâm [on vay n’gon ndrănh, du đ\ê| bu geh oi ri bu n’gon ndrănh đah phe m’êt gay ma ngêt. Ăp nar ngêt sa nê, mô dơi mô geh puăch dur puăch djăr ndrel byăp geh pe\ tâm mir, tâm bri. A[aơ, bu ranh, ăp nu\ih blau tur chi\ng gong ri bu ko\ rgum nti\m nti ân mom ndăm tur chi\ng, njroh mprơ gay ma nchrăp vơt năm mhe”./.

Rnôk khuh n’gôr Tết bêng lam ăp [on lan Tây Nguyên ntơr ue\h, kônh wa Rđe ta xã Ea  Tiêu, nkuâl Čư Kuin, n’gor Dak Lak rvăt năp tơm cảnh, nkrơ\ nhih jay ma chậu kao gay h^ng ntơr tay ndrang kao, ntu\k gu\ rêh Tết way ơm rnoi nu^h đo\ng.  Y Tuấn Niê, ta buôn Êbŭng, xã Ea  Tiêu, nkuâl Čư Kuin, n’gor Dak Lak nkoch:

  “ Năm aơ cà phê klêh nkai lơn năm e nơh, trôk nar mô dơh ue\h an nău ih pâr kro đo\ng. Yơn lah rnăk gâp nsrôih ih kro đo\ng, ndjôt tăch n’hanh nchrăp du đêt an rnăk wâl rhơn Tết tâm ban kơt ăp rnăk êng [a [a\ đo\ng. Rnăk gâp mpôih kuaih ue\h nhih jay mpông mpêr, ndrel nu^h [on lan tâm [on jik kuaih ăp gung trong n’hanh rvăt moh ndơ u\ch geh an ăp nar tết n’hanh u\ch ro\ng ăp ntil nău du\t ue\h lăng tât tâm năm mhe đo\ng”./.

            Wa Ra Lah Kneg (deh năm 1954, ta Tổ 6, Phường Sông Bờ, nkuăl têh Ayun Pa) ri mbơh, rnăk wa dôl ma nsôih [ư ân jêh nau kan lo\ mir, rep kloh ngih vâl ăp ntil gay ma vơt năm mhe. Wa Keng ko\ nchrăp âk ntil ndơ sa kah gay ma thai ân năch ndrel kônh wa tât khâl. Wa Keng nkoch:

            ‘Rnăk hên [ư lo\ bar yan ndrel ma sreh tao ơm gay ma nchrăp ăp ntil tâm rnăk vâl ân kloh ueh, trong hăn ân ueh, mô dơi dah ma ân ndo\k lă lêng tâm mpông [on, bah năp ngih. Vơt năm mhe, rnăk hên nchrăp nklâm bánh m’êt, n’gon ndrănh yăng nklăp 20 yăng. Năm mhe ho\ rlau, ăp nau mô lah mô ueh ri ân jut jăng lơi, mât ăp nau ueh lăng ngăn ndrel vơt năm mhe đah ăp nau ueh mhe, ôp brah mprơh du lơi ăp nau mhik, rep ngih vâl ân ueh, [on lan ân kloh gay ma vơt năm mhe ân ma ueh lăng”./.

Xã Kon Gang, nkuâl Đak Đoa, n’gor Gia Lai geh tât 98% lah nu^h Bahnar. Mât ue\h nuih n’hâm hăn cho\l lor, mpôl druh ndăm dôl ma nsrôih rgo\ jă nu^h [on lan do\ng khoa học kỹ thuật tâm nău kan tuch tăm, rêh ue\h, chroh ue\h, mô djăt, mô t^ng ăp nău nsu\k nsôr mplư rlăm bah mpôl mh^k djơh. Nô  Hí, Bí thư Đoàn xã Kon Gang, nkoch:

“Nchrăp wơt Tết âm lịch, đoàn xã mpôl hên jik kuaih ue\h gung trong. Lah bí thư đoàn xã, gâp rgo\ jă, rgum druh ndăm sinh hoạt n’hanh lăp mpôl kan đoàn gay ndrel tâm nchră joi trong wa\ng sa, rdâk njêng [on tơm. Tâm năm 2021, nău u\ch bah đoàn lah ndrel ăp n’gâng kan ta ntu\k rdâk njêng [on kloh ue\h lơn, rgop rdâk njêng [on lan mhe. Rgop nkre ăơ ăp nsum mpôl, rnăk wâl ntru\t đă druh ndăm jăp gơih wa\ng sa, hun hao wa\ng sa, mô tâm rlong pâl rlưn, rêh ue\h kơl rnăk wâl”.

Gay vơt du năm mhe ăp to\ng, hơm răm, đăp mpăn, ăp ntu\k kan rmôt kan ndrel n’gâng kan tâm du đê n’gor ta Tây Nguyên ho\ ndrel mât chăm kơl an ân nu\ih [on lan ach o geh mâp nau khuch yor trôk nar lơh, srê nuh gay ma vơt du năm mhe ueh lăng, đăp mpăn:

Tết bơi êp tât, ndrel đah lam dak, n’gâng kan ăp gưl tâm n’gor Gia Lai ko\ dôl nsôih [ư ăp nau kan mât chăm tết ân nu\ih [on lan. Nô Đinh Guin, Groi Kruanh UBND Xã Kbang, nkuăl Đăk Đoa, n’gor Gia Lai ân gi\t, xã ho\ kơl an ăp [on rnoi mpôl đê| đah nroh prăk 5 rkeh prăk/[on gay kônh wa vơt tết. Nkre lah, xã ko\ ntơm kơp uănh tâm ăp [on gay ma kơl an nu\ih ach o, rnăk mâp nau jer gay ma tết đah nau mi\n bah xã lah mô ân [on lan mô geh tết, mô geh nau dơi vơt tết:

‘Tết năm 2021 aơ, Đảng uỷ,uỷ ban bonh đă kônh wa tâm [on vơt tết rhơn ueh, têm nkrem ndrel đăp mpăn. Êng nau kan kơl an bah Ngih dak ri xã phung hên ko\ so\k do\ng tơm prăk bah xã gay ma rvăt ndơ ân rnăk vâl jêr jo\t lơn ri ân ma bu geh tết sa kơt ma rnăk vâl êng tâm xã. Êng nê, ăp nu\ih geh nuih n’hâm lo\ kơl an 120 rnăk nklâm ndơ, du nklâm 400 rbăn ndrel Trung đoàn 28, Quân đoàn 3 kơl an 12, du nklâm ndơ 300 rbăn gay ma rvăt ndơ ân nu\ih jêr jo\t, ndrâu. Bol ma xã nchrăp luh nê lah, ngih ngih tâm xã Kdang ko\ sa tết rhơn ueh, mô ân du rnăk vâl mô geh vơt tết”./. 

Du năm 2020 hăn rlău du\t nkah ngăn đah ăp rơh nuh srê du\t krit nji, dak bu\k phu\t sial ntô| lăp mbro tâm Miền Trung n’hanh Tây Nguyên neh dak yơn nu^h [on lan way nsing nơm n’hanh nău rđău kan bah Đảng n’hanh ngih dak tâm trong nchrăp rdâng lơh đah nuh srê n’hanh hun hao wa\ng sa. Ndrel đah lam dak wơt du năm mhe đah ăp nău mpo\ng ue\h lăng, nu^h [on lan ta xã Ea Tul, nkuâl Cư Mgar, n’gor Dak Lak rhơn nđơr, mô gu\ rlu wơt Tết nguyên đán Tân Sửu 2021. Wa H’Mak Niê ( Aduôn Sion), buôn Pơr, xã Ea Tul, nkuâl Čư Mgar, n’gor Dak Lak an g^t:

“ Bol ma năm rlău aơ wăng sa geh tât khuch du đêt tă bah nuh srê lơh, trôk nar lơh ăp nu^h [on lan tâm [on hôm geh âk nău mpo\ng wơt Tết đo\ng, mpo\ng du năm mhe geh âk nău lap lơn. Nchrăp wơt tết tâm ban kơt ăp rnoi nu^h oh nô êng [a [a\ đo\ng, mpôl hên rvăt bánh kẹo, nklâm bánh tết n’hanh nkrơ\ ue\h nhih jay mpông mpêr gay ndrel wơt oh nô băl mpôl tât khâl tâm ăp nar Tết.”

Đam Rông lah nkuăl jêr jo\t ngăn bah n’gor Lâm Đồng. Nkuăl geh rlau 55 rbăn nu\ih, rnoh nu\ih rnoi mpôl đê| nklăp 73%, đah 23 nu\ih rnoi mpôl đê| ndrel gu\ rêh. Lam nkuăl geh 387 rnăk geh n’hâm đah cách mạng. UBND nkuăl Đam Rông n’gor Lâm Đồng ân gi\t: Nkuăl ho\ ntru\nh âk nau nchrăp kan hăn khâl ndrel pă nklâm ndơ tết ân ăp nu\ih geh kơl an, ngăn lah nu\ih geh n’hâm đah cách mạng, nu\i ach o đăp mpăn ân ăp nu\ih geh vơt tết răm rhơn, ueh lăng. Wa Lơ Mu Ha Poh, Kruanh UBND xã Dạ Long, nkuăl Đam Rông, ân gi\t:

‘Ti\ng nau rđau bah n’gâng kan ba lơ, rơh tết tât gưl uỷ, n’gâng kan phung hên uănh khlay tât ăp nau ntru\nh, nau kơl an ân nu\ih geh n’hâm đah cách mạng, nu\ih ach o…Ngăn lah, n’gâng kan ăp nkuăl ân đăp mpăn du nklâm ndơ, kơp ân ăp nu\ih geh kơl an gay mô ân geh nu\ih geh nchlơi. Kônh wa nơm ăp nu\ih ko\ geh ndơn ndơ gay ma nsum rhơn m’ak ma ăp nu\ih”.

Wa K’Lip, Groi Bí thư Đảng uỷ xã Phi Liêng, nkuăl Đam Rông ân gi\t, gay pơk nau ân ueh rhơn di rnôk tết tât, nkuăl ko\ [ư âk nau kan ngăn:

‘Ăp năm, di rnôk năm mhe, Đảng ndrel n’gâng kan bah nkuăl vay [ư nau kan njroh mprơ gay ma rhơn Đảng-rhơn năm mhe. Ngăn lah [ư nau kan tâm rlong nchuăt, tâm rlong pah play, kônh wa [on lan râng âk ngăn. Bah nau [ư ăp nau kan, nkuăl nkoch mbơh ân kônh wa nau vơt tết năm mhe gay ma rhơn Đảng, rhơn năm mhe, nkoch trêng nau ntru\nh bah Đảng, nau ntru\nh pháp luật bah ngih dak ri kônh wa geh nau kơl an âk ngăn”./.

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân n’hanh H’Thi