VOV4.M'nông: Rgâl trôk nar đah âk nău rlơ\ le\ [ư khuch du\t têh tât nkra njêng tuch tăm ta nkual Tây Nguyên: năm e duh phang hô n’gul yan mih; năm aơ lo\ mih n’hach jo\ n’gul yan wai. Nău rgâl trôk nar ndal aơ le\ [ư khuch hô đah nău kan nkra njêng tuch tăm. [on lan tăm ăp ntil tơm cà phê, tiêu, bơ, sầu riêng… kơt dôl pâl rlơ\ đah trôk. Mir tiêu, sầu riêng dôl ue\h nđir tât ndal geh bu tuh n’hanh kh^t ru\ng; le\ rngôch ăp mir bơ, điều mhe dang nkao le\ mâp mih hô jêng mô kơn play.

            Trôk nar rgâl ndal le\ ntoh ntơm bah bôk năm aơ, đah ăp tơ\ mih njâr n’gul khay wai Tây Nguyên. Mih le\ lơh khuch khat âk neh tăm tơm kơt: cà phê, tiêu, điều, bơ, sầu riêng n’hanh le\ rngôch ăp ntil tơm tăm glêh nar êng [a [a\ geh tât khuch đo\ng. Nău mpơl du\t kloh lah hang rbăn ha tiêu ta ăp nkuâl mpeh bah dâng n’gor Dak Lak geh kh^t. Ta năp mir tiêu 700 tơm dôl tâm rnôk klêh play ru\ng lôn le\ rngôch, nô Đào Xuân Hùng ta thôn 2A, xã Ea Ô, nkuâl Ea Kar, n’huach n’hoai lah:

            “Tiêu le\ kh^t rlău 500 tơm hôm. A[aơ, trôk nar hao duh ri păng lơn ma kh^t âk. Hvi neh tăm hôm [a [a\ dôl tâm rnôk êr lha, ma tiêu ho\ lăn êr lha ri păng mbra kh^t. Ntơm bah rnôk geh mih sial, geh bu tuh, rnăk hên le\ puh âk ntil dak si gay kơl rêh neh tăm hôm [a [a\ yơn mô dơi”

            Hôm rnăk yuh Nguyễn Thị Tâm ta thôn 1, xã Ea Lai, nkuâl M’Đrăk ri khuch khat le\ ma rmen prăk yor tiêu tiêu geh kh^t ru\ng lôch rơh mih n’gu\t, rlơ\ khay.

            “Tă bah mih âk jêng ho\ kh^t le\ hôm. Roh huach prăk ntuh kơl le\ ma rmen prăk hôm, lah jêh aơ tay manh tay prăk [ư tăm tay, rnăk hên mbra mô hôm tăm tiêu đo\ng ôh, nklăp mbra tăm bơ, sầu riêng mô lah ăp ntil tơm sa play êng [a [a\”.

            Yuh Tâm nchrăp rgâl tăm tơm sa play. Yơn yuh mô g^t lah, ăp nu^h tăm tơm sa play ta Tây Nguyên geh roh huach đo\ng yor ăp mih rlơ\ khay dja lơh. Nt^t kơt mir bơ 3 ha bah rnăk wa Bành Việt Tùng ta thôn 4, xã Ea Kpam, nkuâl Chư M’gar, n’gor Dak Lak, ăp năm rnoh âk geh 15 tấn, tăch rlău 1 rmen prăk, yơn năm aơ mô geh play klêh:

            “Kơt năm e nơh ri trôk nar duh phang, năm aơ ri mih ơm bôk năm, ma bơ booth ri mô dơi ât nău rgâl ndal duh nđik trôk nar. Dôl luh dang kao ma mâp mih ri ru\ng le\. Lam ăp nkuâl geh tât mih bôk năm da dê ri kônh wa năm aơ kơt lah mô geh sa bah tơm bơ”.

            Mô dơn tơm bơ ma bơi 500 ha sầu riêng ta nkuâl Krông Pách, n’gor Dak Lak geh tât khuch bah rơh mih rlơ\ khay đo\ng, tâm nê geh rlău 150 ha le\ kh^t. Rlău 30 năm tăm sầu riêng, aơ lah lor bôk năp saơ nău mha êng dja, wa Hoàng Viết Hiển ta thị trấn Phước An rvê:

            “Bôk năp lah păng nhop huănh lha nse ta chông, lôch nê ju\r đê| ju\r đê| mbrơi mbrơi tât le\ ma tơm, geh hô lah ru\ng le\ ma lha. Bar pe tơ\ đă kỹ sư to\ dak si ta tơm, puh ta lha ma mô saơ bah đo\ng. uănh nsum lah geh khuch khat du\t hô. Mir dja geh 76 tơm, năm e nơh klêh geh rlău 40 tấn, prăk ri geh rlău du rmen”

            Điều lah tơm dơh bên đah rgâl ndal duh nđik trôk nar, yơn năm aơ lam nkual Tây Nguyên n’hanh Đông Nam bộ mô ju\r geh play da dê. N’gor Dak Nông geh rlău 1.500 ha điều, yơn săk geh dah 1/3 rđ^l đah năm bah năp nơh dơm. Nkô| tâm khay wai, tơm điều dôl luh kao ri mâp mih, [ư rnoh âk kơn play đêt. Ta 3 nkuâl mpeh bah dâng n’gor Lâm Đồng, bu jôp, bu tuh nđôch lơh, [ư hang rbăn ha điều geh kro, roh huach nklăp 850 rmen prăk. Uănh mir điều 3 ha lôn le\ tơm lha, wa Lê Thị Kim Lan ta thị trấn Ma-đa-gui, nkuâl Đạ Huoai lah:

            “Nkre ntuh kơl nkre mât chăm kuaih kloh ue\h, uănh nsum lah [ư du\t đăp mpăn an bah ir tu ndru\ng chuh sa. He [ư kơt nê| hôm ma mô g^t ndơ lơh g^t tă bah trôk nar lơh lah tă bah bu  tuh ntoh luh mô g^t đo\ng. a[aơ ri n’ging kro, tơm kh^t”

            Ta nkual [on têh Đà Lạt nơm, ntu\k trôk nar du\t ue\h gay tăm ăp ntil biăp, play, kao, bum, ăp năm aơ geh mbro trôk nar mih nar êng t^ng ntu\k. Lư lah bri nđik, rngêt ue\h wa\r năm, yơn Đà Lạt a[aơ hao duh ndal tât 27 độ C. Mih tu\p pler, dak bu\k n’hanh âk bu tuh ta tơm tăm ntoh luh. Wa Lê Quốc Dũng ta phường 7, nkual [on têh Đà Lạt an g^t:

            “Gâp gu\ ta Đà Lạt rlău 40 năm, saơ nău rgâl duh nđik trôk nar du\t kloh n’hanh păng khuch tât ăp nu^h kan tuch tăm mât rong. Rnôk mih ri mih du\t âk n’hanh duh ri du\t duh. Khay 6 dja, Đà Lạt duh tâm ban ma ntu\k bri duh đo\ng, jêng rnăk hên ân do\ng rvoah sial. Geh ăp rnôk tâm năm ri ân joi t^ng ntruh dak gay kơl tơm biăp, yơn rnôk kơl dơi ri mâp mih têh, mih tu\p pler ri păng bôr ndâp le\ rngôch. Lôch nê ntoh ăp ntu\k bu sa du\t mha êng, hôm ntoh ăp ntil mbr^ng sêt tuh đo\ng. ăp nu^h khoa học mbơh aơ lah tă bah rgâl ndal duh nđik trôk nar./.

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân