Bri mât gưl neh dak Côn Đảo, ta đặc khu Côn Đảo, Nkual ƀon têh Hồ Chí Minh, rlău 13 năm dơi kơp dơn lah nkual Ramsar, lĕ rngôch neh bri, dak lêng n’hanh neh băm dak ta aơ dơi mât ndray hôm uĕh kơt ơm. Wa Nguyễn Khắc Pho, Giám đốc Bri mât gưl neh dak Côn Đảo an gĭt, tâm rnôk hun hao aƀaơ ăp n’gâng kan ta ntŭk ân đăp mpăn hun hao wăng sa tâm ban, tâm di đah ntŭk gŭ rêh bri dak. Tâm nê, dăp rgum dŏng neh jêng rƀŏng tât jŏ jong, bah ir nuĭh ƀon lan rŭn in neh bri ƀư jay gŭ, ntŭk tăch rgâl…

Gay nkra bah nău mpet jâk bah hao âk rnoh nuĭh n’hanh rŭn in neh bri, Bri mât gưl neh dak Côn Đảo hŏ lor nchrăp an ƀư Đề án an manh ntŭk gŭ rêh bri gay hun hao pâl nđaih bri dak nkre đah mât ndray bri dak. Hŏ geh 20 ntŭk dơi dăp rgum, tâm nê 3 nkual hŏ geh nuĭh ntuh kơl ký ton manh bri đah tơm prăk nklăp 615 rmen prăk. Wa Nguyễn Khắc Pho an gĭt tay, nhih pah kan tĭng ƀư ăp bôk nău kan si gle, jao mât njrăng 5.123 ha bri gay nta joi trong rêh nâp dăng an nuĭh ƀon lan ta ntŭk:

Bah meng dơh soih ri aƀaơ ăp nkual ramsar geh ăp ntul rlong đŏng, lơn lah nău leo ƀư, mât dŏng ăp dăp rgum tơm neh ntu, bri dak, neh băm dak tâm ăp nkual Ramsar gay hun hao wăng sa. Ân mhâm ƀư nkre hun hao wăng sa yơn ân rlai lăp tâm ban, tâm di n’hanh ân tĭng ƀư di rnoh tât jŏ jong bah Đảng lah hun hao wăng sa – rêh jêng kon nuĭh ân nâp dăng tâm rơh hun hao mhe).

Bri mât gưl neh dak Cát Tiên, nkual ƀon têh Đồng Nai, ngoăy tâm ăp nkual rnă ntêm n’hâm sial lam ntŭr neh ta Việt Nam, aƀaơ lah "jay nsum" bah 300 ntil sĭm, âk bơi 50% rnoh âk ntil sĭm n’hanh rlău 450 ntil kônh kim âk rlău 50% rnoh ntil ta Việt Nam. Ta aơ hôm geh ntŭk gŭ kơl dôk kuănh geh ma nău hêng ndal Đảo Tiên ndrel âk ntil mpô mpa bri mpêt khlay kơt: Dôk nđôch bom guh, kuănh kông, chà vá jâng nđôch, dôk gle hăn mbrơi… 

Wa Phạm Ngọc Dương, Bri mât gưl neh dak Cát Tiên an gĭt, tâm Bri mât geh nkual Ramsar Bàu Sấu lah ngoăy tâm ăp nkual neh băm dak khlay geh têh hvi dah dak bah dih:

Mpôl hên ntrôl dăng ăp nău kan groi nđôi âk ntil ndơ gŭ rêh tâm bri, gay uănh năl rgoh n’gơ bah ăp mpô mpa bri n’hanh khuch bah ntŭk gŭ rêh bri dak gay n’gluh ăp nău n’glêh an mpeh mât ndray, hun hao nkual Ramsar Cát Tiên).

Ramsar lah ăp nkual dơi kơp dơn lah nkual neh băm dak geh nău khlay tât dak bah dih. Aƀaơ ta Việt Nam geh rlău 10 rkeh ha neh băm dak, tâm nê geh nklăp 300 nkual neh băm dak geh nău khlay mha êng an hun hao wăng sa- rêh jêng kon nuĭh.

Wa Nguyễn Xuân Dũng, Cục Mât ndray bri dak n’hanh âk ntil ndơ gŭ rêh, Bộ Nông nghiệp n’hanh Môi trường an gĭt, đah 9 nkual Ramsar hŏ dơi kơp dơn, aƀaơ Việt Nam hŏ geh ăp nău ton dăng tâm mât ndray, dŏng jŏ jong ăp nkual neh băm dak. Yơn lah, I ngăn mât ăp nkual dja dôl mâp âk mpêr n’gar nking kol kơt: Mô tŏng tơm nuĭh kan way blău kan, ntŭk mât prăp nău lư n’hanh trong groi nđôi jŏ jong hôm geh chrai. Dŭt njrăng uănh khlay lơn, nô nău ŭnh sa bri tât krit nji, mpet jâk pâl nđaih … dơh jêng tât hêng bri dak, n’huk djơh ntŭk gŭ rêh… 

Wa Dũng an lah, ân kơp dơn tay ăp nkual Ramsar ta ăp nkual neh băm dak hôm ƀa ƀă gay nău mât ndray n’hanh hun hao dơi nâp dăng lơn.

Tâm let năp tay, mbra geh tay du đêt nkual Ramsar đŏng dơi kơp dơn. N’hanh nău kơp dơn ăp nkual Ramsar mbra rgop an nău mât ndray, dŏng jŏ jong n’hanh lơn lah hun hao, nău rgop an hun hao wăng sa rêh jêng kon nuĭh uĕh lơn tâm let năp tay).

Bôk nău kan mât ndray ăp bri dak bah dak ngăn bah Mpôl Mât ndray mpô mpa bri dak bah dih (WWF) dôl nsrôih ntop kơl sĭt jêng tay bri dak ntĭt êng bah ăp nkual n’hanh rdâk njêng ntŭk mât prăp nău lư mpeh âk ntil mpô mpa bri dak an ăp nkual Ramsar ta Việt Nam tĭng di rnoh lam ntŭr neh. Na nê̆, WWF hŏ an ƀư ta 3 nkual Ramsar lah Láng Sen, U Minh Thượng n’hanh Mũi Cà Mau, rƀŏng tât tâm pă nău lư dja an ăp nkual hôm ƀa ƀă gay n’glăp ta ntŭk pơk uănh nsum.

Wa Hoàng Việt, Giám đốc Bôk nău kan Mât ndray ăp mpô mpa bri dak ngăn bah WWF - Việt Nam nkoch, WWF mbra n’hao dăng ntĭm nti tơm nuĭh kan an ăp Bri mât gưl neh dak, Nkual mât ndray mpô mpa bri, lơn lah ăp nkual Ramsar mpeh: groi nđôi âk ntil ndơ gŭ rêh, sĭt jêng tay ăp nkual neh băm dak, mât njrăng n’hanh mât ăp tơm ndơ sa an ăp ntil sĭm, tui ka... tâm di gay njêng luh ndơ sa ăp tŏng, kơl rơ̆ jêng tay ndơ gŭ rêh tâm ăp nkual:

Đah nău tâm boh dja, mpôl hên ŭch rŏng rdâk njêng dơi du trong ntêng lêng tât lĕ rngôch ăp nkual neh băm dak ta Việt Nam, lĕ ma ăp nkual Ramsar n’hanh ăp nkual neh êng dôl tâm ăp rnôk rdâk njêng ăp trong mât njrăng, mât ndray, ndrel njêng du trong tâm ntêng lêng dăng. Lah geh du trong tâm ntêng lêng dăng đah ăp nkual Ramsar n’hanh ăp nkual neh băm dak, ri mbra n’hao dơi ntŭk gŭ kan têh khlay bah Việt Nam ta bản đồ mpeh mât ndray lam ntŭr neh).

Tĭng ăp nuĭh khoa học, ntuh kơl mât ndray ăp nkual neh băm dak lah ntuh kơl an nău rêh let năp tay, njêng lha nking nchăng mât njrăng an du Việt Nam nđĭr uĕh bah năp ăp ntul rlong bah rơh mhe. Gay nău mât ndray geh nău dơi, mô dơi lah mô geh nău ndrel hăn bah n’gâng kan ta ntŭk n’hanh lam ƀon lan. Nuĭh gŭ rêh tâm n’hanh wăr ăp nkual neh băm dak mô dơn lah nuĭh dŏng ndơ mpêt khlay, ma ân jêng tơm mpôl bah mât ndray, ân dŏng geh bah ăp trong rêh nâp dăng n’hanh jŏ jong.