Tsưx phưv truôx tuk jêx jok nhoz thax tsav tsôngv box Hmôngz

Hli 5/2011, ntơưv jok Huổi Khon (huyện Mường Nhé kuz), nhiv no zos xã Nậm Kè, tỉnh Điện Biên, zuôr xar 05 cxênhz lênhx nênhs tưz siz zâuv tuôx trâu pêv har jôngr đhâu trâus chor nênhs fêv nziêk đas cxiv tsa têz qơưk Hmôngz. Liv zôngv iz cxiê lênhx pêx xênhv thax tsav tox siêz đêz đrôngs tsi yuô muôx txux chi, tsưr ziv jênhv pâuz, chor nênhs fêv tưz muk txos trâu jêx jok, chuôs njiz, hâuz zâuv tsôngv pêx xênhv đros uô vax tsưr, uô iz cxiê hâux lưv tsi trơưk chei têz qơưk, uô tsi truôx tuk thax tsav qơư nhoz.

Tưz đhâu 15 shông, taz sik têx pâuz tâu uô tsi trơưk chei txix Huổi Khon cux tsênhv muôx grik trâu têx lênhx nênhs lês uô luôs hâux lưv tsưx phưv truôx tuk nhoz thax tsav tsôngv box Hmôngz. Zơưv Phua Xênhv Hơưx, nhoz jok Huổi Ping, xã Mường Toong, tỉnh Điện Biên, lênhx tưz muôx jiês njiz trâus têx hnuz cuz nxor li heik sâuv thâuv ntu co heik ndo njôngr li no:

“Chor nênhs fêv lơưr yax kriê cov cxiv tsa têz qơưk Hmôngz thiêz kriê uô vax tsưr, ntơư zos kriê uô cxâuv chei têz qơưk. Zuk nhoz luz têz qơưk tưs mak tsuv uô trơưk têx hâu nov têz qơưk co chox nox chox kriê, uô iz tus nênhs jông, tsiv txiêx trâu têz qơưk ntơư, zuk zos nênhs Việt Nam, tsuv uô trơưk chei têz qơưk Việt Nam. Taz sik viv thâuv ntêx tsi pâuz tsênhz thiêx njênhs thiêz mnôngs trơưk chor nênhs fêv heik, nhiv no pêz pâuz mênhx lơưv, co zos têx uô cxâuv chei têz qơưk xưz”.

Têx cuz nxor muôx yưv ntơưv huyện Mường Nhé  shông 2011 lok sik têx tsưr tsix, lênhx nênhs fêv yax kriê, nziêk đas uô têx nuv tsi trơưk chei li: “Bà cô Dợ”.....hâur têx shông đhâu co tso pov, chor nênhs fêv thâuv tưs tưz xar njôngr,  tuôr tsưr ziv nziêk đas tsôngv lax pêx xênhv njênhs thiêz mnôngs trơưk chiê uô tsi truôx tuk thax tsav, têz qơưk. 

Zos thâuv ntêx têx nênhs fêv ntơư lơưr buôk ti muk yênhx jêx jok chuôs njiz, yax kriê, hâuz nziêk pêx xênhv mak nhiv no, đros trâu têz qơưk cêr huôv tsar, muôx mạng xã hội, internet, chor nênhs fêv tsuôk uô Facebook, Zalo, Messenger lok sik têx mạng xã hội txơưr đuô xa mông, tso đuôz heik têx tsi muôx tsênhz, nziêk đas luôs lưv tus cxaz chuôz têx tsưr tsix, đros uô vax tsưr, hâux lưv tsi trơưk chei txos yênhx jêx jok, lênhx nênhs thax tsav tox siêz đêz đrôngs, thax tsav tsôngv box heir nênhs tsơưs. Thiếu tá Vax  Xênhv Lâux, Phưv Tsar phòng Cảnh sát qênhz yuôx nênhs zuôr muôs, uô luôv zax zênhz tsi trơưk chei, Công an tỉnh Điện Biên heik.

“Chor nênhs fêv, nênhs uô cxâuv chei hâur thax tsav tỉnh Điện Biên cux tsênhv lok six phiv liv cơưk, têx lênhx nênhs hâur thax tsav cux li saz đrâuv 2 chas têz qơưk siz tuôr hâur, tsưr ziv uô. Chor nênhs fêv co phênhv ntâu lơưr liv zôngv mạng xã hội li: Facebook, Zalo, Messenger chiê tso đuôz, xa mông nziêk đas luôs lưv tus njênhs thiêz mnôngs trơưk. Đhâu ntơư, liv zôngv têx cêr lus muk lol đhâu đriv têz chiê uô têx nuv tsi trơưk chei. Chênhr viv li, chiê phax tir thêir tâu têx li heik ntơư, tsuv hux jos truôx đros chor lưv lươngv muôx vax huôv, tiv zix zos cxuô taz viv cấp xã nhoz thax tsav ntus đriv”.

Trơưk li cxuô cơ quan muôx vax huôv thôngz sâu, shông 2025, têx trâus uô ruôr hiêv tiv nênhs fêv nziêk đas đhâu mạng xã hội njuôk xav tas muôx 6 cxênhz tỷ đeiv ntâu. Nzênh trâu shông 2026, têx nênhs fêv li heik sâuv cux muôx yưv phiv liv, ziv hnuz ziv txơưx nziêk đas, hâur ntơư lar heik zos zôngv têx faz tsưr ziv nziêk đas tiêk: Zos Cơ quan muôx vax huôv, sir zôngv trí tuệ nhân tạo AI, mạng xã hội...chiê nziêk đas, hâuz zâuv đros uô têx hâux lưv tsi trơưk chei.

Txix têx li heik co tso pov, đros trâu sơưr tơưv txênhz, xưv bluô txos qơư têx uô cxâuv, cux tsuv bax jông, gra siêz txux chi, tsưr ziv jênhv pâuz trâu pêx xênhv lok nênhs fêv têx xor mông chuôr, tsi jông, tsi muôx tsênhz sâuv mạng xã hội, lar heik zos tsôngv box Hmôngz nhoz thax tsav tox siêz đêz đrôngs zos têx lênhx zuôr trâus txos.

Trung tá Nguyễn Thị Lan Phương, Canr bôv Phongx txiv ngaz mạng thiêz phax tar têx nênhs fêv sir zôngv công nghệ siêz heik pâuz: Công an tỉnh Điện Biên sir zôngv 72 ntâu têx mông điện tử, mạng xã hội tso mông, yax xa ntâu jax sâu, têx đuôz phưx vưv luôs hâux lưv yax kriê chiê gra siêz pêx xênhv txux chi, tsưr ziv jênhv pâuz, chênhr phax lok nênhs fêv tsưr ziv nziêk đas sâuv mạng xã hội.

“Pêz xar cov Công an tỉnh Điện Biên thiêz Phongx txiv ngaz mạng phax tar têx nênhs fêv công nghệ siêz li trang Fanpage zuôr zos têx qơư xa mông zov chênhr, txâuk njênhs chiê shux xênhz, shux xênhz niêv txir thiêz tsôngv pêx xênhv hâur thax tsav tsi so sox seiz, pâuz tâu têx xor mông thiêz bax txux chi, tsưr ziv phax tir thêir têx tsi jông trâu zuk. Thiêz cux zos qơư chiê pêx xênhv heik kriê zênhx max têx tâu xav tiêk uô cxâuv thâuv qênhz pov chiê tir thêir tâu sei”.

Tsi tiêk phax tar chor nênhs fêv, nênhs uô cxâuv chei têz qơưk sâuv mạng xã hội, Công an tỉnh Điện Biên tsênhv xav tinhv yax kriê, gra siêz tsưr ziv jênhv pâuz trâu pêx xênhv zos zov chênhr. Txix têx jêx jok tox siêz muôx chôngz tsôngv box Hmôngz uô nênhx nhoz, canr bôv Công an tsi so hux jos đros hâu nov ntơưv qơư, tổ txiv ngaz thiêz chor txir ndâux txir luk muk yênhx chuôz zis, têx jiês cơưv jêx jok chiê yax kriê chei têz qơưk, heik trâu sơưr đơưk pâuz tsênhz lok nênhs fêv têx tsưr ziv nziêk đas, iz chas ntơư kriê pêx xênhv sơưr đơưk tsuv chênhr phax thâuv sir zôngv meir hu xor tôngx thiêz mạng xã hội. Têx tsưr ziv, hâux lưv uô paz pêx xênhv tsênhv jux juk gra siêz tsưr ziv jênhv pâuz uô trơưk chei têz qơưk, paz cxiv tsa, tsưx phưv truôx jêx jok, thax tsav qơư nhoz. Zơưv Ziêk Xênhv Shôngx, nhoz jok Phì Nhừ B, xã Xaz Zôngz heik.

“Pêz tsôngv pêx xênhv tâu công an xã cux li tổ txiv ngaz têx jok tuôx yax kriê, vênhv tôngv lok tsưx phưv truôx qơư nhoz, lar heik zos têx hnuz tsiêz. Tiv iz, yax kriê lok tsưx phưv truôx thax tsav qơư, truôx tuk zoz thôngz. Thâuv tâu công an xã yax kriê tsênhz mênhx li ntơư, pêz pêx xênhv tưz to tâuz thiêz mnôngs trơưk”.

Xưv bluô têx uô cxâuv sâuv không gian mạng

Têx kror uô cxâuv sâuv không gian mạng zuôr trâus xưv bluô trơưk Nghị định 174/2026/NĐ-CP (tâu uô trơưk txix hnuz 1/7/2026). Bluô nhiêx txix oz pêz tsov đêiv txos yênhx puô tsov đêiv lơưr têx kror uô cxâuv. Trơưk têx kror uô cxâuv, nênhs uô cxâuv zuôr trâus bluô nhiêx txiêx lok sik trâus tik cêr cxâuv hình sự.

Têx phênhv xưv bluô tâu cui tênhv li đrav kaz:

- Uô cxâuv lok tso, phêiz kênh têx xor mông sâuv mạng:

Bluô nhiêx txix 20 tsov đêiv txos 30 tsov đêiv: Bluô trâu chor nênhs liv zôngv mạng xar hôiv chiê tso tơưv, phêiz kênh xor mông chuôr, tsik zos li kror tsênhz, hêik tsik jông, tsik zos, uô phiv liv txos cơ quan, tsưr tsix thiêz lênhx tiz nênhs li têx côngz bê. Phênhv bluô nhiêx zuôr ndê txos 50 tsov đêiv trâu têx kror uô cxâuv zov chênhr.

Tsưr ziv đơưk kho: Zuôv cov yêv têx xor mông tsik zos co por tsês.

- Uô cxâuv lok ngaz tuk mạng thiêz công nghệ siêz:

Têx kror uô cxâuv li thêir tar, ruôr hiêv txos thôngz xor mông, viễn thông trâus bluô nhiêx lok six siêz:

Bluô nhiêx txix 30-50 tsov đêiv: Zos tso tơưv têx mã uô hiêv txos thôngz xor mông.

Bluô nhiêx txix 50-70 tsov đêiv: Zos kriz tsik zos chêi sêiz têx xor mông.

Bluô nhiêx txix 80-100 tsov đêiv: Zos đas muôz chor nênhs txơưr têx xor mông chiê đặng cir thuê bao (Lok zos sôr điện thoại).

Bluô nhiêx txix 100-140 tsov đêiv: Zos uô ruôr hiêv txos mạng mêir tinhr./.