Ntênhk txi côngv Bàn Vương-paz sik côngv jông côngv thôngx Cho liêz

         Ntênhk txi côngv Bàn Vương tsik so tâu tsưr tsix trâu chor ntu zov chênhr hâur shông thâuv côngv thôngx, chuôz xênhv, chuôz zis muôx xor xưv lox (txix hnuz 15/10-30/12 hli ntux). Lơưr Mênhx cxưx Cho liêz, Bàn Vương zos nênhs muôx côngz xênhz tơưv 12 chuôz xênhv mênhx cxưx Cho, chox car chor mênhx cxưx Cho hla đhâu têx phiv liv, yênhx lix jêx jok, kriê txux chi uô nênhx, uô nox thiêz tuôr tsês têx phongx cxưx. Viv li, ntênhk txix côngv Bàn Vương tâu tsưr tsix lok six jông, hêik tơưv ndo txiêx pâux njis, ndo txos pox côngz zơưv côngz, thor Bàn Vương paz trâu têx tuz nhuôs, sơưr đơưk muôx đas jos, tsik muôx moz gênhl, uô nênhx shir phaz.

          Zơưv Triệu Đức Thanh, kuz Chủ tịch Ủy ban tỉnh Hà Giang (kuz), lênhx nênhs nhênhz chơưv vênhx huôv Cho xar Hồ Thầu, tỉnh Tuyên Quang puz pâuz: Khov lơưr yênhx zav Cho mak six hơưv tsưr tsix Ntênhk txi côngv zuôr sik txơưr, taz sik Ntênhk txi côngv Bàn Vương mak tâu tsưr tsix jông iz zav. Mênhx cxưx Cho Liêz mak 5 shông tsưr tsix iz jiês, taz sik muôx têx chuôz xênhv mênhx cxưx Cho liêz mak 9 shông mav txi côngv iz jiês, muôx chuôz xênhv mak 12 shông mak txi côngv iz jiês: 

“Ntênhk txi côngv Bàn Vương zos hêik txos mênhx cxưx Cho li kror chax chês, hêik ndo txos 12 chuôz xênhv mênhx cxưx Cho pox côngz zơưv côngz. Ntênhk txi côngv Bàn Vương chiê thor cov muôx ntux paz, têx kôngz lôngk jông, têx tuz nhuôs mênhx cxưx Cho luz nênhx tsâu sor, shir phaz. Zos jiês chiê cxuô lênhx nênhs siz njiz, xênhz huôx côngv thôngx paz muôx sik côngv siêz jông, đros co zos chiê kruôz kriê lok chax chês trâu cxênhx hluôk, kriê trâu chor hluôk pâuz txos têx phongx cxưx, tsưr ziv tsưr tsix ntênhk”.

          Chiê tsưr tsix ntênhk txi côngv Bàn Vương, tsuv bax iz tuk buô; iz tuk kêiz; 12 gơưv nduôr blêx; 1 poz cxur xuôk ntâuk đơưz krưr; ntơưr chêr; 2 huz chơưr.

Qơư txi côngv Bàn Vương mak tsik so tâu xêir tsov tsưr tsix ntơưv qơư tiêx đar hâur jok zôngx ziv trâu sơưr đơưk muk lok. Uô ntêx tsưr tsix ntênhk, tuk txir nênhz choz zok hâux lưv trâu iz cxiê lênhx txir nênhx Cho muk hâur har jôngr txiêr chor shôngz lox, ndax lok uô qơư trâu cxuô zav chiê txi côngv. Sâuv qơư txi côngv no tâu lo têx ntơưr liêz njuôz, đuôz txi côngv, ntâu chuôz zênhx txơưr tâu uô txix têx shôngz… Hâur co tsuv muôx đuôz txi côngv Bàn Vương thiêz chor nênhs tsuv txi côngv txơưr. Đuôz Bàn Vương chiê txi côngv tâu đêi ciês hâur luz đraz qơư txi côngv. Ntênhk txi côngv muôx ntâu kror tsuv uô li hêik trâu pox côngz zơưv côngz pâuz, muôz cxuô zav chiê txi côngv, thor pox côngz zơưv côngz paz, txos thor ntux paz, kôngz lôngk jông thiêz sâu tau ntâu, jêx jok tssâu sor, sơưr đơưk muôx đas jos, tsik muôx moz gênhx, cơưv ntâuz ntơưr tâu trơưk li siêz xar. Zơưv Triệu Tiến Quyên, nhoz xar Hồ Thầu, tỉnh Tuyên Quang puz pâuz tsênhv njiêz txi côngv ntênhk Bàn Vương: 

“Hnuz no zos hnuz jông, muôx txưv têx tuz nhuôs 12 zav mênhx cxưx Cho lok ntơưv no txi côngv ndo txos Bàn Vương, thor ho lok txêik jênhv chor tuz nhuôs li têx txi côngv, thor Bàn Vương por hưv trâu pox nhuôs jêx jok Cho truôx tuk, uô tâu nox tâu hnar, nhux tưv, kêiz buô pur guôx, têx kôngz lôngk jông thiêz sâu tâu ntâu”.

          Đhâu txi côngv Bàn Vương, pox côngz, zơưv côngz, chor nênhs tsuv txi côngv thiêz 12 chuôz xênhv Cho, chor txir nênhz zuôr hlơưr têx shaz ntơưr, zax khâuv chênhz khâuv thiêz hêik jax xa Bàn Vương, pox côngz zơưv côngz tror muk. Txuôk lơưr zos đhiê pax vuôs li: đhiê pax vuôs cxov huôz cik, đhiê pax vuôs tsưz. Lơưr co, 6 lênhx txir nênhz zuôr jux juk tror đhiê chor pax vuôs cxôngx nzor, zos iz kror tsuv muôx hâur ntênhk txi côngv Bàn Vương. Ntênhk hôiv muôx tas nro chor nênhs lâul, hluôk nênhs, pox niêv thiêz nhuôv zâu đros cxaz chuôz. Đhâu co, paz trâu chor hluôk nênhs pâuz tâu txos zuk mênhx cxưx chax chês. No cux zos tsưr ziv kruôz kriê trâu têx tuz nhuôs pâuz ndo txos zuk pox côngz zơưv côngz. Tix lâus Lý Chòi Chán, jok Phìn Hồ Thầu, xar Thông Nguyên, tỉnh Tuyên Quang hêik: 

“Đhâu ntênhk txix côngv Bàn Vương paz trâu têx tuz nhuôs mênhx cxưx Cho pâuz nzir lok zuk pox côngz zơưv côngz, uô tsâus pox côngz zơư côngz tưz xênhz tơưv 12 xênhv Cho. Zos cxênhx hluôk mak pêz sơưr đơưk tsuv pâuz tuôr tsês, phuôx huiz mênhx cxưx têx tsiv gri jông, paz muôx nzir vênhx huôv trâu cxuô mênhx cxưx Việt Nam têx vênhx huôv jông”.

         Tsôngv box Cho liêz li tênhk txi côngv Bàn Vương muôx ntâu tsiv gri li co viv li tâu tsôngv box tuôr tsês jông. Thiêz shông 2022, kror ntênhk no tưz tâu Bôv Vênhx huôv, Thể thao thiêz Du lịch tso trâu hâur bê ntơưr di sản vênhx huôv phi vật thể têz qơưk./.

Thiều Nghiệp-Lik Thox cxêik nhênhv

Sơn La: Cheix têx txir ntông nhoz tox siêz Mộc Châu siêr

Sơưr sâuv trôngz siêz seiz njiê thax tsav chos siv 250 ntâu tsoz kiwi, zơưv Nguyễn Văn Quang, seiz car kỹ thuật vax Hương Yên, phường Thảo Nguyên, Sơn La, shir phaz heik kriê têx uô tâu yênhx côngz đhâu 03 shông sir jos chos thiêz tu yênhx tâur txir lox jông gâux, siz luôs shơư têx blôngx njuôz, no zos iz cheix zuôr sâu đê tâu nju. Iz txưv zos tsoz chos nhoz tox siêz, tsoz kiwi jông chos trâu thax tsav qơư txiêk chiê tơưs tâuk pax hâur cheix ntux no. Đhâu 3 shông chos ntơưv tox siêz Thảo Nguyên, tsoz kiwi tưz hloz lox jông tâu trơưk li tsưr ziv.

“Đhâu 3 shông chos siv, cur pov tsoz kiwi jông chos trâu tox siêz Mộc Châu, chos ntơưv no hloz lox lok six jông, tu cux zôngx ziv xưz, tsuôk zôngv têx qir hữu cơ thiêz yuôx tsuôs tuô lov têx caz hmoz iz kro mê njik, tsi yuô uô ruôr hiêv txos lênhx nênhs đas jos. Shông no nhiv kruôr txi txir, taz sik txi lok six ndư cơưk, chor txir cux lox siz luôs thiêz jông gâux. Luôs hâux lưv no xuz thơưx tưz uô tâu yênhx côngz, hâur ntu zuôr txos pêz zuôr uô zuz ntâu chiê tsôngv niêv txir lax pêx xênhv krêz đar liêx têz chos, cxaz nzir phênhv sâu tâu trâu pêx xênhv”.

Cux đhâu 3 shông chos siv, Công ty yuôx zêx Cờ Đỏ 1,5 ntâu ha ar têz chos txir kiêr Hàn Quốc cux tưz txos cheix jông sâu đê. Tâu gra suôz bê zos zav txir muôx grik, viv tsoz chos no civ thiêz phiv liv tu, tsuv muôx txux chi tsưr ziv txơưx tu thiêx hloz lox jông...., zơưv Khúc Minh Điệp shir phaz heik pâuz: Têx txir kiêr txi tâu ndư, tưz thiêz tsênhv gra lok cêr jông siêz, zuôr muôs tâu gri:

“Shông uô ntêx, vax txir kiêr tưz tâu sâu đê muôx 2 tênhr ntâu, shông no njuôk xav sâu đê  tâu txix 15-20 tênhr. Zav tsoz chos no zos Hàn Quốc li, chênhr viv li tsuv xor thêir, uô qơư ntov chos. Thâuv tu, pêz cux moz siêz qênhz shuôs tsi so seiz pok muôx caz tho nox chiê tsuôs yuôx tuô lov tâu sei, hok thâuv tơưs pax, txi txir mak tsuv txiêr yiz thiêz krưr jông trâu. Đhâu zuôr xar 3 shông chos siv, cur pov zav tsoz chos no cux huv đros thax tsav qơư no. Pêz cux tưz krêz đar nzir 5 cxênhz xưv phaz liêx têz chos thiêz nhiv no tsênhv hloz lox lok six jông”.

Cxơưz cxiz huôv tsar uô kôngz lơưr tsưr ziv uô ntâu chiê muôs, tỉnh Sơn La xav tinhv zuôr têx tsoz chos nox txir uô têx hax huv chênhr, paz hlôngr pâur tsưr ziv huôv tsar uô nox, cxaz nzir phênhv sâu tâu thiêz gra siêz luz nênhx trâu pêx xênhv. Iz chas co, tỉnh Sơn La cxơưz cxiz pêx xênhv, têx lênhx nênhs huôv tsar uô kôngz, doanh nghiệp hlôngr zuz nôngz tsoz chos, muôz zuz nôngz kôngz yiêz lok chos siv. Tsôngv pêx xênhv tâu kriê tsưr ziv chos thiêz tu têx tsoz chos yiêz. Niêv lâul Lò Thị Toán, nhoz jok Nà Chá, xã Tô Múa, tỉnh Sơn La heik:

“Thâuv ntêx cur tsuôk uô liêx têz thiêz chos yuôx zêx, đhâu thâuv tâu xeir tuôx uô hâux lưv hâur công ty tu têx tsoz chos yiêz no mak cux muôx nzir phênhv sâu tâu, nhiêx hli zos 8 tsov đeiv iz hlik, hâux lưv uô cux truôx tuk”.

Ntu 2026-2035, tỉnh Sơn La zuôr sir jos gra siêz tsơưr lươngv huôv tsar uô nox, sik côngv, sik hux jos đros 2 chas thax tsav, doanh nghiệp chiê uô tâu ntâu kôngz muôs trâu 2 chas thax tsav, têz qơưk đrâuv. Sơn La tso tơưv hâux lưv txos shông 2030 cov muôx 90 cxênhz ha tsoz chos nox txir, sâu đê tâu 750 cxênhz txos 800 cxênhz tênhr, hâur co, tsơưs tsơưs 25% liêx têz uô tâu trơưk cui tinhv VietGAP, GlobalGAP..... Yênhx thiêz huôv tsar tâu iz cxiê thax tsav chos ntâu tsoz chos nox txir, huv đros yênhx thax tsav, suôv qơư, txi txir jông, muôs tâu gri li: Txir mo môngk, txir lưv tsiz sôngz, txir tsơưz, pur lux têz, txir lưk hmaz, thanh long, dâu tây thiêz iz cxiê zav tsoz chos nox txir txơưr đuô li: Txir khơưz, txir đuôx, txir juôx....yênhx qơư huôv tsar chos thiêz tsiv uô ntâu têx jâuz tâuv, txir ntông đuô hur si hâur thax tsav Tây Bắc./.

   Lê Hạnh-Riê Lâux cxeik, nhênhv