Tsôngv box Lào Cai uô trơưk hloz Hôx têx luk hêik kriê chiê cxiv tsa luz nênhx tsâu sor

Thâuv ntêx, zơưv Thiều Hữu Ngọc ziv chuôz zis nhoz jok 1 Vàn, xar Phúc Lợi, tỉnh Lào Cai luz nênhx lok six txov nhêv. Txơưv tưz uô ntâu kror hâux lưv, chos ntâu zav tsoz chos, tu zus ntâu zav tsiêx taz sik phênhv sâu cux tsik tâu ntâu, tsuôk txâuk nox xưz. Shông 1998, đhâu muk cơưv shâuv tsưr ziv chos cêv fix uô bluô nux ntơưv qơư chos cêv fix Văn yên (Yên Bái kuz), zoưv Ngọc tưz sêiz lax đros pox niêv hlôngr tas nro chuôz zis 11 héc ta ar têz chiê chos chor cêv fix no.

Txos nhiv no, ziv Ngọc ziv chuôz zis tưz muôx 11 héc ta ntâu cêv fix txix 5 txos 12 shông. Khov chor cêv fix paz sâu tâu muôx yênhx tiv đêiv mak cxuô kror hâux lưv hâur chuôz zis cux tưz tâu txoz cxơưx cxix cxuô hur si. Zơưv Ngọc hêik pâuz:“Cêv fix paz muôx tâu phênhv sâu siêz đuô chor zav tsoz chos txơưr. Thâuv ntêx chuôz zis chos poz cưk tsuôk txâuk nox xưz, txix thâuv muôz cêv fix lok chos tưz paz trâu chuôz zis tơưv đhâu yêiz pluôs, uô ntâu ntâu kror li vax tsêr, zuôr têx chuôz zênhx uz no”.

Cux ntơưv xar Phúc Lợi, tỉnh Lào Cai, tix lâus Vi Văn Mụ ziv chuôz zis nhoz jok Làng Đát tsik chos cêv fix taz sik cux muôx tâu luz nênhx jông đuô txix chos chor tsoz chos zuôr ntông. Nhiv no tix lâus chuôz zis muôx 4 héc ta ar jôngr nuv, iz héc ta chos bồ đề zuôr paz sâu tâu muôx 100 triệu đêiv iz fâuv. Txix chos jôngr, tix lâus chuôz zis tưz uô tâu vax tsêr lox jông tsiv gri muôx 700 triệu đêiv thiêz txoz cxơưx trâu têx tuz nhuôs cơưv ntơưr cxix xcuô:“Uô liêx mak tsuôk txâuk nox xưz, , huôv tsar tsik tâu đaz tsi hlo. Đhâu chor jôngr mak chuôz zis tưz uô tâu vax tsêr lox jông nhoz thiêz txoz cxơưx trâu têx tuz nhuôs cơưv ntơưr tâu jông đuô”.

Nhiv no, pêx xênhv tox siêz Lào Cai tưz tsik zos uô bluô nux txix chos jôngr, tu zus tsiêx cxu, mak tsênhv pâuz huôv tsar du lịch khov trâu têx đrox tsuôs chiv xênhz thiêz têx vênhx huôv jông ntơưv thax tsav qơư. Tix lâus Jêz Xênhv Zax thiêz niêv tix Lỳ Xênhv Vax oz niêv txir nhoz La Pán Tẩn, xar Púng Luông, tỉnh Lào Cai tưz sir jos uô tsưr ziv du lịch côngv thôngx muôx bê “Hello Mù Cang Chải” nhoz jê ntơưv chor liêx ntêir jông jav tâu chôngz lênhx kruô hâur thiêz đrâuv têz qơưk pâuz txos, tưz tsik zos paz muôx tâu phênhv sâu truôx mak tsênhv paz tuôr tsês, piêr pâuz txos tsôngv box Hmôngz nhoz ntơưv no têx vênhx huôv jông.Tix lâus Jêz Xênhv Zax hêik pâuz: sir jos hla đhâu têx phiv liv, oz niêv txir cux tsik tâu muôx thâuv tưs xar tiêk zuôr tso tsês hlo:“Chuôz zis, jêx jok cux tsik đros paz. Lơưr hêik tiêk ntơưv no txix thâuv ntêx lok tsik tâu muôx nênhs uô tâu hlo, nhiv no uô lok cux zênhx zuôr uô tsik tâu. Sir jos piz uô txix kror zâu tiv zix, đơưk kho jux juk, txos nhiv no mak zuk cux uô tâu chiê phưx vưv trâu chor kruô jông đuô lơưv”.

Iz chas huôv tsar kinh têr, tsôngv box cxuô mênhx cxưx nhoz Lào Cai cux sir jos cxiv tsa luz nênhx cov hlôngr yiêz, tuôr tsês têx di sản thiêz phuôx huiz têx tsiv gri vênhx huôv jông.

Khắp Coọi zos tsôngv box Tàu nhoz Lục yên, tỉnh Yên Bái kuz chor suôz gâux jông. Hâux lưv tuôr tsês, huôv tsar zav vênhx huôv, vênhx nghệ no tâu chor nênhs lâul sir jos kriz uô, mak tsuv hêik txos zos nghệ nhân ưu tú Hoàng Quang Nhạn- nênhs tuôr tsês têx vênhx huôv dân gian nhoz xar Mường Lai, tỉnh Lào Cai. Zơưv tưz tsês xar tas siv nênhx chiê tuôr tsês chor suôz Khắp Coọi, uô jông sâu tsês chiê tuôr tsês tâu jông muôx 200 jax gâux lâul – zos iz kror tsiv gri lox:“Thâuv ntêx tsuôk zos kriê tsês, tuôr tsês txix luk hêik xưz, tsik muôx ntâuz ntơưr tưs viv li zuk xar tiêk zuôr trâus pôngz plox, cux muôx chôngz nênhs lâul, chor nênhs pâuz hêik gâux tưz tas siv nênhx lơưv. Viv li zuk xar tuôr tsês, sâu tsês trâu cxênhx nênhs zuôr txos no cov tsik trâus pôngz plox”.

Tưz đhâu iz six cxiv, Đảng bôv tỉnh yân Bái thâuv ntêx no thiêz nhiv no zos tỉnh Lào cai đhâu chiê oz luz tỉnh lok uô cê, puôr lênhx sir jos uô cov pêx xênhv muôx tâu luz nênhx shir phaz, txix co cxiv tsa tỉnh zos yênhx “Tỉnh shir phaz” hâur ntu huôv tsar yiêz./.

                                                                                                                     Đinh Tuấn-Lik Thox cxêik nhênhv

Lênhx nênhs tâu tsôngv px La Hủ nhoz jos pha Bu njênhs njôngr

Hâur luz tsêr xênhz huôx côngv thôngx nhoz jok Pha Bu, xã Pa Ủ, tỉnh Lai Châu, jiês yax kriê ziv shir phaz đuô pir li cxiê hnuz. Txix sơưr đơưk moz siêz mnôngs têx luk kriê, lâul jok Ly Xạ Pu tưz tơư têk trâu têx har jôngr, shôngz ntông phênhz kriê trâu tsôngv pêx xênhv pâuz, viv li chas ho muôz têx ar liêx chos tsi jông kôngz hlôngr chos txir suôz câur-zav tsoz chos yuôx đrox njuôz tsênhv krêz hâu cêr, paz tsôngv box tox siêz huôv tsar uô nox, hla đhâu cêr pluôs.

Phênhv ntâu hêir nênhs La Hủ huôv tsar cêr uô nênhx nhoz ntơưv hâur đêx Đas, huyện mường Tè kuz, tỉnh Lai Châu, muôx 10 cxênhz ntâu lênhx nênhs. Thâuv ntêx, lơưr tsênhv tâu hu uô “nênhs nhoz tsi truôx qơư”, viv khênhr khiêr muk trâu uz trâu no, têx vax tsêr nhiv kruôr cxiv uô tâu tsi tâu ntêr tưz siz zâuv muk nhoz lưv kror qơư. Chênhr zos li co, cêr txov nhêv, yeiz pluôs đros trơưr hâur luz nênhx.

Thâuv tâu canr bôv thiêz tuz lênhv pênhz phax tuôx kriê cov sơưr đơưk nhoz truôx têz truôx qơư, krêz uô liêx đêx, tu zus tsiêx cxu, luz nênhx thiêx hlôngr yiêz jux juk. Thiêz hâur ntu co, lâul jok Ly Xạ Pu zos iz hâur têx lênhx uô ntêx nyuôs hâur cxuô luôs hâux lưv, txơưv zuôr yar ntux lok nas, đruôz hnuz hmo ntux zơưv cux muk iz chuôz zis jux juk vênhv tôngv tsôngv box tso tsês têx cêr nênhx pôngz kaz, tsưx phưv truôx jêx jok, sir jos khưr huôv tsar, por hưv ntus đriv, ndêx cxok kuôk cêv đriv tez:“Tsuv sir jos vênhv tôngv chiê pêx xênhv pâuz tsênhz, kror tưs tâu uô, kror tưs tsi tâu uô. Chiê pêx xênhv luz nênhx jux juk tsâu sor, vav mênhx, cur tsuôk pâuz sir jos heik kriê sơưr đơưk huôv tsar uô nox uô hnar chiê luz nênhx jux juk hlôngr yiêz, tsi trâus txov. Cur cux tsuôk kriê trâu pêx xênhv cov sơưr đơưk sir jos khưr huôv tsar cêr uô nox đuô xưz”.

Txix shông 2020 txos nhiv no, lâul jok Ly Xạ Pu tưz cxaz chuôz yênhx puô jiês yax kriê ntơưv têx jêx jok tox siêz ntus đriv. Têx lul heik mak zôngx ziv li ntơư, taz sik zơưv tưz moz siêz đros yax kriê, hlôngr yiêz tsôngv box La Hủ txux chi tsưr ziv jênhv pâuz.

Nhiv no, nhoz cxuô jêx jok li: Pa Bu, Nhú Ma, Vạ Pù lok sik Tân Biên....., ntâu chuôz zis pêx xênhv tưz pâuz chos blêx liêx, tu zus tsiêx cxu, chos yuôx đrox njuôz, sir zôngv meir xor tôngx jông chiê zuôr muôs hax huv. Chor tuz nhuôs tâu muk cơưv ntâuz ntơưr, heik lul Choz Tsiz. Chiê pêx xênhv njênhs thiêz uô trơưk, zơưv Pu chuôz zis thâuv tưs tưz uô ntêx nyuôs hâur huôv tsar uô nox uô hnar, tu zus tsiêx cxu, chos txir hơưk, txir suôz câur hâur xuz jôngr.

Tưz muôx jiês zos chuôz zis pluôs hâur jok, tix lâus Phàn Lê Sa chuôz zis thâuv ntêx tsuôk pâuz tok njôngr trâu mê njik têx liêx têz uô blêx iz chiv. Mnôngs trơưk lâul jok Ly Xạ Pu heik, tix lâus sir jos hlôngr pâur tsưr ziv chos ciêv fix, txir suôz câur. Đhâu  2, 3 shông sir jos khưr uô nox, 3 ha ntâu têz ciêv fix, txir suôz câur tưz gra lok phênhv sâu tâu, paz tix lâus chuôz zis hla đhâu cêr pluôs:“Txir hloz Pu zos lênhx moz siêz txos pêz tsôngv lax pêx xênhv, thâuv tưs tưz muk yênhx chuôz zis, yênhx jok chiê kriê cêr uô nênhx, paz sơưr đơưk txix hâux lưv zâu txos hâux lưv lox, phiv liv. Txir hloz moz siêz kriê trâu pêx xênhv têx jông thiêz tsi so heik sơưr đơưk uô nênhx sik thôngx siêz, siz hluz siz paz, uô trơưk têz qơưk chei fuô kriê. Vav thiêz chiê siêz hâur ntu zuôr txos, txir hloz muôx jông đas jos, tror tuôx kriê pêz tsôngv niêv txir lax pêx xênhv cêr uô nênhx, khưr huôv tsar uô nox uô hnar”.

Đhâu muôz iz cxiê thax tsav qơư lok uô cê, lês uô cxuô luôs hâux lưv lơưr 2 cấp, xã Pa Ủ nhiv no muôx 17 jok, zuôr xar 1.400 chuôz zis pêx xênhv, 5.800 ntâu lênhx nênhs, hâur co nênhs La Hủ tsav 90% ntâu. Khov cấp ủy, hâu nov ntơưv qơư thiêz chor txir ndâux txir luk li lâul jok Ly Xạ Pu têx sir jos paz, chor ziv chuôz zis pluôs, txov nhêv hâur xã tưz txo grêk yuôr zuôr xar 64%; ntơưv qơư cux uô tâu 7 hâur 19 hâux lưv tso tơưv lok cxiv tsa jêx jok yiêz. Tsi tiêk txir ndâux txir luk hâur côngv thôngx, zơưv Ly Xạ Pu tsênhv zos qơư yax xa cấp ủy, hâu nov ntơưv qơư têx tsưr ziv, chei kriê txos trâu pêx xênhv, đros chor tuz lênhv pênhz phax tsưx phưv truôx tuk ntus đriv têz qơưk. Zơưv Đao Văn Thức, Phưv Chủ tịch Hôiv đôngx xã Pa Ủ, tỉnh Lai Châu heik pâuz:“Zơưv Ly Xạ Pu zos iz tus uô ntêx nyuôs vênhv tôngv tsôngv box huôv tsar uô nox, truôx tuk luz nênhx; kriê sơưr đơưk qêz suô, tu đu lus têx jêx jok, qơư nhoz. Zơưv chuôz zis zos iz chuôz zis uô ntêx nyuôs hâur cxuô luôs hâux lưv, huôv tsar tu zus tsiêx cxu. Nhiv no zơưv Pu tsênhv tror vênhv tôngv tsôngv niêv txir lax pêx xênhv hlôngr yiêz tsưr ziv uô nox, txix muôz têx liêx uô tsi jông blêx hlôngr chos tsoz chos muôx grik kinh tế siêz chiê  cxơưz luz nênhx tsâu sor, vav mênhx”.

Nhoz hnuz nhôngs 70 ntâu shông, txơưv đas jos tưz ntâus, taz sik lâul jok Ly Xạ Pu cux tsênhv niêx hnuz muk trâu yênhx jêx jok, heik tsôngv niêv txir cưr tix nênhx tsa uô trươk têz qơưk têx chei fuô kriê; heik sơưr đơưk sir jos khưr huôv tsar cêr uô nox, tsưx phưv jôngr ntông, jêx jok, ntus đriv têz qơưk truôx tuk./.

                                                                                                                     Khắc Kiên-Riê Lâux cxeik, nhênhv