Têx tsưr ziv pâuz tâu txix Mường Than-Thâuv phax tir thêir nas chuô zos hâux lưv

zov chênhr

Thâuv zuôr xar 8 six tas cik hnuz 17/7.... Ar, poz jêz pêv trôngz Hoàng Liên Sơn tưz trâus tu xưz, ntưk lok cxuz jok Chít, xã Mường Than, tỉnh Lai Châu. Tus đêx kuz mak trâus tox xưz poz cxuz tas nro, yênhx hlo iz tus njưs tar đêx huôv hloz thiêz trâus tơưs, cuôr yôngz têx ar, poz jêz, shôngz ntông vâu lor txix cxuô faz tox, hâur trôngz lok cxuz thax tsav tsôngv pêx xênhv nhoz. Tsuôk iz njêik muôs, 24 luz tsêr tưz trâus ar, poz jêz cxuz tas hur si. 9 lênhx nênhs trâus tuôs. Têx trâus ruôr hiêv ntơưv thax tsav Mường Than trâus đêx nas cuôr yôngz zos tas 250 tỷ đeiv.

Iz kro jông trâu thâuv co zos zênhx max hu sơưr đơưk khiêr đreiv đêx nas cuôr yôngz. Txix cấp ủy, hâu nov ntơưv qơư chox kriê, iz cxênhz ntâu lênhx nênhs, uô ntêx nyuôs zos tuz lênhv công an, bộ đội tưz fuô uô hâux lưv “sox sêiz njôngr ntơưv qơư” đros yêik txar tâu 1.600 ntâu lênhx pêx xênhv muk nhoz qơư truôx tuk.

Txơưv li ntơư, taz sik cêr pôngz siêz, trâus ruôr hiêv lox tâu Phưv Thủ tướng Hồ Quốc Dũng heik ciês ntơưv qơư trâus đêx nas cuôr yôngz li no: Viv li chas, đêx nas cuôr yôngz thâuv 8 six tas cik mak cux muôx lênhx nênhs trâus tuôs? Pok zos tsênhv muôx iz cxiê lênhx tso siêz, tsi yuô xar yêik txar. Trơưk li cơ quan phax tar ntux uô ruôr hiêv, Lai Châu zos thax tsav tox siêz, muôx ntâu cưx đês cưx ha, cxiê qơư tsi yuô khor truôx, zôngx ziv trâus tu xưz, đêx nas cuôr yôngz. Thâuv cxuô qơư, kror tưs cux cxênhv đêx tas đhâu ntâu hnuz lok nas, tsuôk muôx nzir iz coz nas lox xưz, tox zuôr trâus tu xưz poz thâuv tưs cux tsik pâuz, txơưv co zos har jôngr nzôngr tox trôngz câuv har.

Heik mênhx txos têx chei yiêz thiêz chor nênhs uô ntêx nyuôs têx sir jos paz, Phưv Thủ tướng Hồ Quốc Dũng heik, hâux lưv phax tar nas chuô mak tsuv tso tsês hlo tsưr ziv xar: Lav hu heik sơưr đơưk xưz, hlôngr trâu co zos tsuv tik cêr cxâuv txos qơư trơưk li tuz lênhv cui tinhv:

“Tsuv chox kriê têx lênhx Ban seiz car tuz lênhv thax tsav thiêz Ban seiz car tuz lênhv hâur xã qênhz shuôs đuô têx qơư, thax tsav zôngx ziv trâus xưz poz. Lok nas lox txos tưs, thax qơư tưs tsi truôx tuk mak yêik txar txos co, hâur ntu zuôr txos tsuv qênhz shuôs jông têx li heik no. Tuz lênhv tsuv uô ntêx nyuôs xưk li thâuv tir ntâuk tros châuz, tsuv muôx tsưr ziv jông. Thâuv muôx yưv tsi jông mak tsuv xar hlo tsưr ziv yêik txar pêx xênhv muk nhoz qơư truôx tuk, chuôz zis tưs, lênhx nênhs tưs tsi yêik txar mak tsuv zuôv ntiês, sir jos uô li ntơư thiêx truôx tuk trâu cxuô lênhx cxuô tus sơưr đơưk”.

Iz chas sir jos yêik txar sei đrơưv pêx xênhv muk nhoz qơư truôx tuk, luôs hâux lưv tsuv uô zênhx max nhiv no zos cxiv uô đuô vax tsêr trâu pêx xênhv nhoz. Tỉnh Lai Châu tưz quyết định muôz thax ar zuôr zôngv chiê muôs ntơư cxiv uô vax tsêr trâu 24 chuôz zis pêx xênhv muôx vax tsêr trâus đêx nas cuôr yôngz, puôk tsuôx tas nhoz. Đros thiêz tsưr ziv “uô hâux lưv viv pêx xênhv”, chor tuz lênhv tưz lênhk nhav paz cxiv uô vax tsêr nhoz trâu têx chuôz zis pêx xênhv heik sâuv. Trung tướng Lê Quang Đạo, Phưv Tổng Tham mưu trưởng tuz lênhv Việt Nam khav tinhv chos luk trâu Chính phủ li no:

“Pêz chor tuz lênhv chos luk, zuôr đros ntơưv qơư cxiv uô 24 luz tsêr trâu pêx xênhv nhoz, sir jos uô cov tiêr lok hnuz 20/8. Ciês tix lâus Hải chuôz zis muôx 03 lênhx nênhs trâus tuôs zos: Pox niêv thiêz 2 tus mê nhuôv mak pêz zuôr bax muôx cxix cxuô txax pư, pav, vix tsav, lâux câuz, tưx têik, tuv txiêk....hur si”.

Vax tsêr 1, 2 hnuz muôx têx tror cxiv uô tâu lok nhoz, taz sik luz nênhx, cêr huôv tsar uô nox mak tsi zôngx ziv li ntơư. Thax tsav tox siêz Lai Châu tsưr ziv hâur ntâu shông đhâu zos, uô li chas chiê pêx xênhv muôx luz nênhx truôx tuk, tso siêz huôv tsar uô nox, tsi tror njiz trâus phiv liv, cêr txov. Lok sâuv tsưr ziv đơưk uô tâu truôx têx li heik co, zơưv Lê Minh Ngân, Bí thư Tỉnh ủy Lai Châu heik pâuz:

“Hâur ntu zuôr txos, pêz zuôr qênhz shuôs hur si 40 luz jok hâur tas nro thax tsav tỉnh, tsês ntâu nhiêx txiêx ntơưv qơư bax tâu chiê jux juk cxiv tsa têx qơư tsôngv pêx xênhv nhoz. Hok lok sâuv pêx xênhv cêr huôv tsar uô nox, chor thax tsav muôx 400 ntâu ha liêx têz trâus xưz poz, ar cxuz, đêx nas cuôr yôngz mak tsuv xar tsưr ziv kriê pêx xênhv hlôngr uô đuô lưv zav hâux lưv, tsoz chos huv đros chiê sơưr đơưk muôx ar uô nox, jux juk truôx tuk luz nênhx”.

Đros thiêz iz thax tsav, T.Ư tsuv paz txos 70% ntâu nhiêx txiêx, Lai Châu lok six zuôr trâus tas nro têz qơưk sik đros paz max. Ciês hâur hâur têx hnuz phiv liv, njiz trâus cêr txov li no no, Thủ tướng  Chính phủ tưz quyết định muôz 50 tỷ đeiv txix têx nhiêx txiêx bax tsês chiê paz tỉnh đơưk phiv liv, cxiv kho têx trâus ruôr hiêv tiv đêx nas cuôr yôngz. Txix têx ntâuk grê trâus ruôr hiêv, Bộ Nhiêx txiêx cux tsênhv thôngz đhâu trâu Chính phủ muôz nzir txix 200-300 tỷ đeiv, chiê paz Lai Châu cxiv kho têx côngz trênhx trâus puôk tsuôx thiêz qênhz njuôk shuôs đuô têx qơư zôngx ziv trâus xưz poz.

Đros trâu têz qơưk cêr paz, yênhx châuv tỷ đeiv tsôngv niêv txir cưr nênhx tsa sơưr đơưk nhoz cxuô thax tsav hâur têz qơưk paz cux tsênhv taz tov xa tuôx trâu Mường Than, cxơưz paz pêx xênhv zuôr têx chuôz zênhx uz no phưx vưv xênhz huôx. Iz chas co, hâur thax tsav  qơư, ngênhx zoz thôngz cux tsênhv trơưr ntơưv qơư hâur yênhx hnuz hmo, sir jos uô luôs hâux lưv tơư kriê cêr trâu cxuô luz yêz muk lol đhâu cêr lox 32 thiêz 279.

Coz nas lox cuôr yôngz ntơưv Mường Than uô ruôr hiêv tas ntâu tsar ntâu zav, taz sik đhâu têx phiv liv, cêr txov ntơư, sơưr đơưk cux pâuz tsênhz đuô txos têx tsi jông, riêz nênhs. Ntơư zos têx mông heik pâuz thiêz yêik txar zênhx max muk nhoz qơư truôx tuk zos zôngx ziv muôx yưv tsi jông; njuôk hov qơư nhoz tsuv truôx khor, huv đros tsênhv tsênhz thiêz zov chênhr đuô zos tsuv sik thôngx siêz, siz hluz siz paz”./.

VOVTB-Riê Lâux cxeik, nhênhv

NGHỊ QUYẾT 57-NQ/TW ZOS BÔV CHINHR TRIV QƠƯ TSOV TXOS LOK PHUÔV TSAR KHOA HỌC, CÔNG NGHỆ, HLÔNGR YIÊZ XAR TƠƯV THIÊZ HLÔNGR YIÊZ SÔR

Txos shông 2030

-Têx muôx jông, pâuz khoa học, công nghệ thiêz hlôngr yiêz xar tơưv tax phênhv jông nhoz ntâu vênhv thix coaz tsôngv, sơưr thơưx hâur têz qơưk lok phênhv sâu chungz fênhx siêz; yênhx tưv, pênhr xưv công nghệ, doanh nghiệp li hlôngr yiêz xar tơưv tax ntiêx têz li phênhv chungz fênhx; iz cxiê vênhv thix KHCN tax yênhx tưv ntiêx têz. Việt Nam nhoz hâur 3 luz têz qơưk sơưr thơưx Đông Nam Á, 50 luz têz qơưk sơưr thơưx sâuv ntiêx têz lok pênhr xưv tơưv txênhz sôr thiêz chỉ số huôv tsar Chính phủ điện tử; 3 luz têz qơưk sơưr thơưx thax tsav Đông Nam Á lok nhênhz chơưv thiêz huôv tsar trí tuệ nhân tạo, tsênhv qơư huôv tsar iz cxiê nganhx, vênhv thix công nghiệp công nghệ sôr mak Việt Nam uô tâu jông. Tsơưs tiv zix muôx 5 doanh nghiệp công nghệ sôr jông li chor têz qơưk huôv tsar.

 -Chỉ số heik tơưv chuôz tsar kinh têr (TFP) li gôngr côngv trâu chuôz tsar kinh têr nhoz phênhv siêz đuô 55%; phênhv muôs tơưv hax huv công nghệ siêz sâuv tas nro tsiv gri hax huv muôs tơưv tax tsơưs tiv zix 50%. Chuôz tsar kinh têr sôr tax tsơưs tiv zix 30% GDP. Tsôngv box thiêz doanh nghiệp li phênhv sir zôngv dịch vụ công trực tuyến tax 80% ntâu; muôv muôs tsi zôngv nhiêx txiêx tax 80%. Phênhv doanh nghiệp muôx huôx tôngv hlôngr yiêz xar tơưv tax 40% ntâu hâur tas nro chor doanh nghiệp. Khoa học, công nghệ thiêz hlôngr yiêz xar tơưv gôngr phênhv coaz tsôngv cxiv tsa, huôv tsar tsiv grê vênhx huôv, xar hôiv, lênhx nênhs Việt Nam, gôngr phênhv trâu chỉ số huôv tsar lênhx nênhs (HDI) tuôr truôx siêz đuô 0,7.

 - Nhiêx txiêx muôz trâu nhênhz chơưv huôv tsar (R&D) tax 2% GDP, hâur co nhiêx txiêx txix xã hôiv tsav 60% ntâu; tsês tsơưs tiv zix 3% tas nro nhiêx txiêx yênhx shông trâu huôv tsar khoa học, công nghệ, hlôngr yiêz xar tơưv, hlôngr yiêz sôr têz qơưk thiêz chuôz ndê jux juk lơưr zoz qơưx huôv tsar. Têx tsưr tsix khoa học, công nghệ, hlôngr yiêz xar tơưv tâu kho đuô taz por muôx chêx cuk, sik côngv jông hâur nhênhz chơưv - sir zôngv - thox cxov. Lênhx nênhs nhênhz chơưv khoa học, huôv tsar công nghệ, hlôngr yiêz xar tơưv tax 12 lênhx nênhs sâuv iz vạn lênhx nênhs; muôx txix 40 - 50 tsưr tsix khoa học thiêz công nghệ tâu sơưr bê thax tsav thiêz sâuv ntiêx têz; chor ntâuz ntơưr tso tơưv khoa học ntiêx têz chuôz ndê fênhx pheiz 10%/shông; chor ntâuz ntơưr đăngk cir xar tơưv, ntâuz ntơưr por vêv xar tơưv chuôz ndê fênhx pheiz 16 - 18%/shông, phênhv sir zôngv muôv muôs tax 8 - 10%.

 - Hạ tầng công nghệ số jông, yiêz; jux juk uô tsưr iz cxiê công nghệ tsênhv, công nghệ số li: Trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lox, thông tin di động 5G, 6G, thông tin vệ tinh thiêz iz cxiê công nghệ yiêz.... Tso sóng 5G sâuv tas nro têz qơưk. Uô tiêr hâux lưv cxiv tsa niêv đrôngs yiêz jông đros têx niêv đrôngs nhoz Trung ương thiêz iz cxiê tỉnh, thành phố muôx txâuk theox chênhv. Zaz zâuv nzir tsơưs tiv zix 3 tsưr tsix, doanh nghiệp công nghệ sơưr thơưx sâuv ntiêx têz tso qơư uô hâux lưv, yưv pênhr nhênhz chơưv, tsiv uô ntơưv Việt Nam.

- Seiz car têz qơưk txix Trung ương txos tiv phaz sâuv tênhx qơư sôr, sik côngv thiêz uô tâu truôx jông nhoz têx chiz coaz hâur cxix luôs chính trị. Uô tiêr hâux lưv cxiv tsa, sik côngv, pheiz kênh cơ sở dữ liệu têz qơưk, cơ sở dữ liệu têx nganhx; krêz uô thiêz sir zôngv muôx chêx cuk tài nguyên sôr, dữ liệu sôr, yênhx lix sàn muôv muôs dữ liệu. Huôv tsar Chính phủ sôr, kinh têr sôr, xar hôiv sôr, lênhx nênhs sôr, công nghiệp vênhx huôv sôr tax ntiêx têz li phênhv siêz. Việt Nam nhoz hâur chor têz qơưk sơưr thơưx lok taz por txiv ngaz không gian mạng, txiv ngaz dữ liệu thiêz por vêv dữ liệu.

 Ndar txos shông 2045:

Khoa học, công nghệ, hlôngr yiêz xar tơưv thiêz hlôngr yiêz sôr huôv tsar truôx, gôngr phênhv chox Việt Nam yênhx têz qơưk huôv tsar, muôx phênhv sâu siêz. Việt Nam muôx kinh têr sôr tax tsơưs tiv zix 50% GDP; zos iz hâur têx tsênhv qơư công nghiệp công nghệ sôr nhoz thax tsav thiêz sâuv ntiêx têz; nhoz hâur 30 luz têz qơưk sơưr thơưx sâuv ntiêx têz lok hlôngr yiêz xar tơưv, hlôngr yiêz sôr. Têx doanh nghiệp công nghệ sôr jông li têx têz qơưk huôv tsar; tsơưs tiv zix muôx 10 doanh nghiệp công nghệ sôr jông li têx têz qơưk huôv tsar. Zaz zâuv nzir tsơưs tiv zix 5 tsưr tsix, doanh nghiệp công nghệ sơưr thơưx sâuv ntiêx têz tso qơư, yưv pênhr nhênhz chơưv, tsiv uô ntơưv Việt Nam./.

Bích Thủy- Txâur Vax cxeik, nhênhv