Tung pơla ối rêh, sap ing rôh pơxiâm tăng troăng to\ng xo tơnêi têa, tơleăng le\m hdroâng mơngế, pôa Hồ Chí Minh, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa ki apoăng đi đo tơmiât troh môi pơlê pơla ki nếo, a mê kuăn mơngế ai tơdroăng rêh ối phâi tơtô, tơniăn krê, hơniâp ro. ‘Nâi nhên ki hên kuăn pơlê pơrá rêh ối a thôn pơlê [ă pêi chiâk deăng. Xua mê, tung mâu troăng hơlâ hnê mơhno dêi tơná pôa đi đo tơmâng ngăn troh pêi chiâk deăng, kuăn pơlê pêi chiâk deăng, thôn pơlê.

Tung hlá mơ-éa chêh rơkong hnê pơchân tâi tâng Đảng hdrối vâ prôk hngế, pôa Hồ Chí Minh hiăng pơtối khôi hmâ hnê pơchân ngế pơtáu ki rơkê, tơdrăng tung tơdroăng cheăng roh ton nah dêi hdroâng mơngế. Pôa tơmiât troh tơdroăng ki klêi kơ’nâi tơplâ athế ai tuăn hiâm tơdâng tơ’mô, mơnê troh hnoăng cheăng rak ngăn mâu ngế ki veăng kum ăm kăch măng.

Pôa ‘nâi nhên mâu kuăn pơlê ki pêi chiâk pêi deăng cho mâu ngế ki xơpá, tơbrêi tơbrêh má môi mê hiăng pơkâ thế Đảng klêi kơ’nâi hâi tơplâ châ tơ-[rê pôi tá nâp hnoăng liăn mơhá pêi chiâk deăng 1 hơnăm ăm kuăn pơlê vâ mơdêk pêi cheăng kâ.

Tiên sih Lưu Trần Luân, kăn cheăng tung Ho#i đong rah chêh hneăng hdrối, Ngế ki chêh mơ’no tơdroăng kal kí Tơnêi têa-Păng ‘nâng tối tiah kố:

‘’Hơnăm 1989 tung tơdroăng ki hơ’lêh nếo, Khu xiâm pơkuâ tơdroăng kal kí xua pôa Nguyễn Văn Linh pro kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng pơkâ ‘na hlá mơ-éa chêh tối rơkong hnê pơchân dêi pôa [ă tơbleăng hâi ki pôa prôk lêk a hâi lơ 2 khế 9. Ai 1 tơdroăng ki nếo tung hlá mơ-éa chêh rơkong hnê pơchân dêi pôa, môi tiah: pôa pơchân pôi tá nâp hnoăng liăn mơhá tung pêi chiâk deăng tung 1 hơnăm, mê Khu xiâm pơkuâ tơdroăng kal kí athế ai pơkâ, klêi mê Kuo#k ho#i pơkâ, kơ’nâi mê maluâ tơdroăng cheăng kâ ối xơpá la Khu xiâm pơkuâ tơdroăng kal kí xiâm pêi pro tơdrêng ăm vâi krâ nho\ng o tung 1 hơnăm ôh tá nâp hnoăng liăn mơhá’’.

Tiô Tie#n sih Chu Đức Tính, kăn pơkuâ tíu ‘măn rak kế tơmeăm Hồ Chí Minh hneăng hdrối nah tơdroăng ki ôh tá êa nâp hnoăng liăn mơhá pêi chiâk deăng tung 1 hơnăm mơhno tối tơdroăng ki tơmâng ngăn ai pơxúa khât dêi Pôa. Pêi pro tơdroăng ki rơkê vâ dêi Pôa, hâi lơ 26/12/1989 Kuo#k ho#i pơkâ ‘na tơdroăng ki ôh tá nâp hnoăng liăn mơhá tung pêi chiâk deăng. Tiah mê, ‘’Ôh tá nâp hnoăng liăn mơhá pêi chiâk deăng môi hơnăm ăm mâu khu ki pêi cheăng tơru\m, grup pêi cheăng kâ [ă mâu rơpo\ng kuăn pơlê ki pêi chiâk deăng, pêi pro tung 2 hơnăm, hơnăm 1990 [ă 1991, rêm hơnăm ôh tá êa nâp 50% kơxo# liăn nâp hnoăng mơhá’’.

Tie#n sih Chu Đức Tính tối: drêng mê nah, tơdroăng ki ôh tá nâp hnoăng liăn mơhá ăm kuăn pơlê ki pêi chiâk pêi deăng châ pêi pro 2 rơnó, tung 2 hơnăm vâ ví tơdroăng ki ôh tá nâp liăn ngân tơnêi têa:

‘’Drêng rôh ki mê nah cheăng kâ liăn ngân pin pá khât, pôa Nguyễn Văn Linh, kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng athế pâ pôi tá nâp hnoăng liăn mơhá 1 hơnăm la klâ pro 2 rôh tung 2 hơnăm. Troh nôkố [ă tơdroăng ki mơdêk cheăng kâ pơlê pơla ki pin hiăng ăm kuăn pơlê châ pơxúa hên hnoăng pơxúa ki tơngah tiah kố Pôa ‘nâi kô hơniâp ro. ‘Na on tơhrik, troăng prôk, hngêi pơkeăng cheăm pro ngiâ méa nếo tâi tâng ăm thôn pơlê. ‘Na kơvâ nâp hnoăng mơhá tung pêi chiâk deăng hên hơnăm kố Chin phuh pin hiăng ôh tá thế nâp xếo ‘na pêi chiâk deăng, ôh tá xo liăn tung klâng ki pin pêi.

Pak^ng mê, a mâu kong pơlê ‘na cheăng kâ mơnhông mơdêk hiăng ôh tá nâp xếo hnoăng liăn rơchoâ, hno têa ăm kuăn pơlê. Tiah mê, krê xêh ‘na tơdroăng ki rak ngăn ăm kuăn pơlê ki pêi chiâk deăng á hlo tiah kố Đảng pin hiăng pêi tơkâ luâ tá tơdroăng pơkâ thế dêi pôa Hồ Chí Minh, kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa ki apoăng.

Pêi pro tiô rơkong hnê pơchân dêi pôa Hồ Chí Minh, drêng tơnêi têa hiăng châ tơleăng le\m tâi tâng, Đảng pin hiăng tơku\m ivá [ă tuăn ngoâ pơkuâ kuăn pơlê pin prôk tiô troăng ki Pôa hiăng rah xo.

Hâi lơ 5/4/1988, Khu xiâm pơkuâ tơdroăng kal kí hiăng pơkâ tơdroăng 10 ‘na hơ’lêh tơdroăng pơkâ rak ngăn pêi chiâk deăng. Tơdroăng pơkâ hiăng po troăng ăm tơdroăng ki mơnhông mơdêk ó dêi pêi chiâk deăng, thôn pơlê têa rôh hơ’lêh nếo, vâ pêi pro troh tơdroăng ki hơ’lêh xúa kơmăi kơmok rơxông nếo.

Klêi kơ’nâi 50 hơnăm kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa prôk lêk, 10 hơnăm pêi pro tiô pơkâ mơjiâng tơnêi têa tung chal vâ pêi pro tiô troăng chuh ngiah xah ho#i ‘Mot tơ’nôm, mơnhông mơdêk hơnăm 2011, tơdroăng cheăng kâ tơnêi têa pin tối tơdjuôm, kơvâ pêi chiâk deăng tối krê, hiăng pêi châ hên tơdroăng ki tơ-[rê, tơdroăng ki mơnhông mơdêk hlo hơ’lêh.

Sap ing môi tơnêi têa ki hmâ trâm to kơklêa xơpá, rêm hơnăm athế roê ‘mot lối rơtuh ta#n kế kâ dêi kong têa ê, Việt Nam chiâng môi tung mâu tơnêi têa ki tê phái ngi kong têa ê hên má môi. Pêi chiâk deăng hiăng veăng kum kal khât tung tơdroăng ki kơdroh tah hrâ mơnguâ kơtiê, rak tơniăn tung rêh ối cheăng kâ thôn pơlê [ă tung lâp tơnêi têa.

Ki rơhêng vâ tối hơnăm nah, kơvâ pêi chiâk deăng hiăng tê kế tơmeăm [ă tâi tâng kơnâ châ lối  40 rơtal dollars Mih. Tie#n sih Hà Phúc Mịch, kăn hnê ngăn Khu tơru\m Pêi chiâk deăng hưh cơ Việt Nam mơnhên tối:

‘’10 hơnăm hiăng luâ, tung kơvâ pêi chiâk deăng kuăn pơlê pêi chiâk deăng, thôn pơlê pin ai pơkâ Tơnêi têa 7, kơtăn kố 10 hơnăm ai tơdjâk kân troh pêi chiâk deăng, kuăn pơlê pêi chiâk deăng, thôn pơlê Việt Nam. Malối tơdroăng ki hơ’lêh kân tung rêh ối dêi kuăn pơlê ki pêi chiâk deăng a kơpong pơlê, [ă mâu kơpong tung lâp tơnêi têa, mơdêk tơdroăng rêh ối kuăn pơlê. Kơxo# kơklêa chu kơdroh hên châ Khu lâp kong têa mơnhên [ă kơdroh kơklêa dêi tơnêi têa Việt Nam’’.

Hlá mơ-éa chêh rơkong hnê pơchân dêi pôa Hồ Chí Minh cho tơdroăng ki loi tơngah tung [lêi trâng má mơ’nui [ă mơhno tối túa pơkâ dêi Pôa ‘na hnoăng cheăng ki kal dêi pêi chiâk deăng, kuăn pơlê pêi chiâk deăng [ă tơdroăng cheăng kâ tơnêi têa. {ă tơdroăng ki pơkâ thế ôh tá nâp hnoăng liăn mơhá dêi pêi chiâk deăng môi hơnăm ăm mâu khu pêi cheăng tơru\m pêi chiâk deăng vâ mơdêk cheăng, 50 hơnăm hiăng tơkâ luâ mơhno tối Đảng pêi pro tro tơdroăng ki rơhêng vâ dêi Pôa.

Rak ngăn mơdêk pêi chiâk deăng, kuăn pơlê pêi chiâk deăng, thôn pơlê, hiăng kum kal khât tung rôh tơplâ mơdât hrâ mơnguâ kơdroh kơtiê, rak tơniăn tơdroăng rêh ối kal kí pơlê pơla thôn pơlê [ă tung lâp tơnêi têa.

Lại Hoa chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng