(Vâ ngăn bai 4 po kô)

Tung pơla kong tô téa ó dêi rơnó tô mơdrăng, dế mê ai hên mâu rơpo\ng hngêi dế tơvâ tơvân hriăn pêi pro mâu tơdroăng tăng têa vâ tôh dêi loăng kơphế ki hiăng răng ho\n xua ôh tá ai têa vâ tôh, mê kơdrum kơphế 2ha dêi rơpo\ng pôa Nguyễn Ngọc Bích, ối a pơlê Kép, cheăm Ia Mơ Nông, tơrin C|ư\ Pưh, kong pơlê Gia Lai xuân ối ngiât le#m. Tiê ko\ng tak on tơhrik hrik têa tôh kơd^ng ăm têa lo môi tiah kong mêi tôh tơrêm xiâm loăng kơphế, pôa Bích ăm tơmối ôu têa chế hlối tơpui tơno. Pôa ăm ‘nâi, kơmăi tôh têa kơd^ng xua pôa ‘no liăn rôe sap ing hơnăm 2019. Tung pơla hlo têa rế pá ai, tơdroăng xúa kơmăi kơmok ki nếo tung pêi chiâk deăng hiăng ăm hlo tơ-[rê nhên drêng châ kơd^ng hên kơxo# liăn ‘no tung pêi pêt tôh têa:

‘’Tâng tôh béc [ă tôh râng a klo\ng rêm xiâm mê môi khế ai tôh môi hdrôh. La tôh môi tiah kố a bú dâng 20 hâi drêng hlo loăng hiăng x^ng kal têa bú tiê to ko\ng tăk ăm gá tôh xêh 1-2 chôu hiăng châ kum mơ‘rêh dêi loăng xông drêh. Nôkố têa rế xiâ, tôh têa thế ‘nâi kơd^ng ai tiah mê ‘nôi loăng plâi nếo pơxúa tơ-[rê‘’.

Tôh têa kơd^ng a Tây Nguyên dế po rơdâ [ăng tơnêi hiăng xúa dâng 80.000 ha

Xua kơmăi tôh têa kơd^ng châ ngăn cho troăng hơlâ pêi pro ki tơ-[rê vâ tơdroăng pêi chiâk deăng a Tây Nguyên kâi châ ví [ă kong tô mơdrăng. Mâu túa pêi cheăng ki tro châ po rơdâ, malối ing kơ’nâi Chin phuh pơkâ kơjo kum vâ kơdroh ki lu\p tung pêi chiâk deăng. Ing mê, kuăn pơlê, Khu mơdró drêng ‘no liăn rôe kơmăi tôh têa kơd^ng châ kơjo kum ăm mung liăn hên vâ rôe mâu kơmăi, tơmeăm [ă kơjo kum tâi tâng kơxo# liăn laih tung 2 hơnăm apoăng, 50% kơxo# liăn laih tung hơnăm má pái.

Kơnôm ing kơxo# liăn mung, tơnêi pêt loăng plâi xúa kơmăi tôh têa ‘nâi kơd^ng a Tây Nguyên tâk re\ng [ă nôkố hiăng châ 80 rơpâu ha. Pôa Đoàn Ngọc Có, Kăn pho\ng pơkuâ ngăn ‘na pêi chiâk deăng [ă mơnhông thôn pơlê kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi, kơnôm ing pêi pro tro tiô pơkâ kơjo kum, tơnêi pêt loăng plâi tôh têa ‘nâi kơd^ng tung kong pơlê hiăng luâ hơngế tơdroăng pơcháu;

‘’Tiô pơkâ troh a hơnăm 2020 ai 22.000 ha la troh nôkố hiăng châ 25.500 ha. Xúa kơmăi tôh têa ki dâi le\m, ‘nâi kơd^ng têa mê kuăn pơlê kô châ kơjo kum tiô pơkâ 68 hơnăm 2013 dêi Chin phuh ‘na kơdroh ki lu\p tung pêi chiâk deăng. Luât pơkâ mê tơtro, ôh tá xê to xúa kơmăi tôh têa kơd^ng mê ối kơjo kum rôe kơmăi kơmok, rơxế xúa pơchoh chêk. Nôkố luât pơkâ mê dế xúa tung pêi tung cheăng kâ rêh ối’’.

Pơtối ‘mâi mơnhông [ă mơdêk pêt kong tơniăn cho troăng hơlâ pêi pro vâ Tây Nguyên hbrâ ví [ă hyôh kong prâi hơ’leh, kong tô mơdrăng

Tơdrêng [ă tơdroăng xúa kơmăi kơmok ki dâi le\m tung pêi chiâk, môi tung mâu tơdroăng ki kal dêi kơvâ pêi chiâk deăng a Tây Nguyên drêng kố cho séa ngăn, pơkâ, pơtối ‘mâi pêt loăng plâi. Pôa Lê Quốc Doanh, Kăn pho\ ngăn ‘na chiâk deăng [ă mơnhông thôn pơlê tối tiah kố, tơdroăng  kuăn pơlê pêt hên môi hdroh mâu loăng plâi hiăng pro loăng plâi ki pêt mê luâ pơkâ, hên tíu ôh tá ai têa vâ tôh. Khu xiâm hnê mơhnôk ‘mâi hơ’lêh hdrê loăng plâi ăm tơtro [ă tơnêi hyôh kong prâi, kong tô:

‘’Tơdroăng ‘na rak ngăn, xúa têa mê deăng pêt loăng plâi kâ, loăng plâi pêt a Tây Nguyên kal khât la long hdoăng têa ôh tá bê têa tôh. Nôkố malối thế tí tăng ngăn nếo ki xiâm gá, tíu ki lâi hiăng ôh tá ai têa mê pôi tá pêt thế hơ’leh pêt loăng plâi ki ê. Mâu kong pơlê thế séa ngăn tơnêi tíu hơ’leh pêt hdrê loăng plâi. Malối sap ing hơnăm 2020, Khu xiâm hiăng mơjiâng tơdroăng tơkêa khu ngăn ‘na pêi chiâk xiâm tơnêi têa, khu kố pêi pro tơdroăng kum mâu kong pơlê hơ’leh hdrê pêt. Tối nhên tiah kố, vâ tâi tâng ‘mâi hơ’leh pêt loăng plâi, ngăn mê môi tiah môi tơdroăng mơhnhôk pêi, la thế riân tơmiât nhên hdrối ‘nôi vâ tơbleăng tối tro’’.

Séa ngăn, pơkâ hdró kơnho\ng têa cho troăng hơlâ hbrâ ví kong tô mơdrăng khăng khoăng ton a Tây Nguyên

Tơdrêng [ă tơdroăng hơ’leh hdrê loăng plâi, tơdroăng ‘mâi pêt, mơnhông pêt kong cho troăng hơlâ vâ Tây Nguyên hbrâ ví tơ-[rê [ă hyôh kong prâi hơ’leh. Tơdroăng pơkâ troh hơnăm 2030 tơnêi kong Tây Nguyên châ dâng 2,72 rơtuh ha, mơdêk kơxo# ki hding dêi loăng pro kong tâk troh 49,2%. Troh pêi cheăng a Tây Nguyên, pôa Trần Quốc Vượng, Ngế cheăng tung khu xiâm kal kí, Kăn hnê ngăn Đảng tối pơchân, mâu kong pơlê Tây Nguyên thế tơmâng ngăn khât troh tơdroăng cheăng kring vế, mơnhông pêt kong, mơdêk pêt kong ki hding ăm xâp pro chiâng kong a Tây Nguyên kô veăng kum kring vế nhâ loăng kuăn kiâ kong, hyôh kong prâi kô le\m rơngiâp [ă ai têa ăm tơrêm kong pơlê tối krê, tơnêi têa tối tơchoâm:

‘’Thế ngăn nhên tơmâng khât troh pêt loăng pro kong [ă rak ngăn kong. Nôkố kong ki xúa vâ mơjiâng pro tơmeăm mê hâi riân troh xua pin hâi teăm ai liăn vâ pêi, mê pin thế pêt kong ‘nôi hdrối xua vâ ai kong, nhâ loăng kuăn kiâ, kong vâ râk hyôh kong prâi le\m rơngiâp. Mâu vâi ngoh pêi akố ôh tá xê to pêi pêt ăm tơná mâu vâi ngoh mê ối ăm tá lâp tơnêi têa pin. Tâng akố ai hên kong mê kơpong Tơdế tơnêi têa kô iâ tro têa lân lu. {ă kong akố châ tơniăn mê kô tơdjâk troh hlối kơpong Tơbăng kroăng Cửu Long, kô ai hên têa tâ.

Xua mê thế mâu vâi ngoh thế tơmâng khât troh tơdroăng kố, kô cho hnoăng cheăng pêi pro, thế mơhnhôk kho\m thế pêt kong’’.

Tơdroăng ki kal tâ nếo dêi Tây Nguyên drêng kố vâ hbrâ ví [ă kong tô mơdrăng khăng khoăng cho tơdroăng séa ngăn, tối, pơkâ nếo mâu rơchôa hdoăng têa. {ă 2 rơtuh ha la bú 15% tơnêi ki ai têa tôh, rơchôa têa a Tây Nguyên châ tối ôh tá ai hên. Pôa Nguyễn Xuân Phúc, Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh hnê mơhno nhên ăm mâu kăn [o# kơvâ cheăng, kong pơlê thế ai troăng hơlâ séa ngăn, pơkâ xiâm têa vâ Tây Nguyên ai têa ki vâ hbrâ ví [ă hyôh kong prâi, tô mơdrăng khăng khoăng:

‘’ ’Na ki ton tá ah, thế séa ngăn pơkâ, mơdêk tăng têa a Tây Nguyên. Pơcháu ăm khu xiâm ngăn tơmeăm khoăng têa nhâ loăng hyôh kong prâi riân ngăn hdrối, thế hbrâ rơnáu hdrối ‘nôi. Tâng hmôu pơ lôi ton kô chiâ tơnêi khăng kho ôh ta ai têa nếo a kơpong kố. Thế tí tăng ngăn hdrối vâ pêi pro tơdroăng hyôh kong prâi hơ’leh vâ pin rơtế rêh ối tơchoâm [ă gá vâ mơnhông mơdêk ôh tá xê thế hmôu pơ lôi gá ti mê. 

Xua mê, thế hbrâ tí tăng xiâm têa a Tây Nguyên vâ tăng troăng hơlâ tơkâ luâ xahpá. Tơdroăng ki má péa nếo, cho môi tơdroăng tơkêa kâng pro rơchôa têa tơdrêng a kơpong Tây Nguyên kố, pro ti kố ti mê. Ing tuăn mơno vâ pêi mơni kô tơ-[rê, [ă kô tơniăn ton’’.

Tây Nguyên hiăng [ă dế chiâng kơpong pêi pêt loăng plâi ki tê lo liăn tơku\m hên tơdroăng kal dêi tơnêi têa. Laga, pêi chiâk deăng trâm hên tơdroăng pá pơloăng mơnúa tơdjâk ing hyôh kong prâi ta troh hyôh kong prâi hơ’leh. Chiâng tơnêi prêi khăng khoăng cho tơdroăng ki tối hdrối kô ai khât tâng pêi chiâk deăng tiô tơdroăng ki oh tá vâ tơmâng hnê tối, rak ngăn, xúa têa ôh tá ’nâi kơd^ng, têa drêng ai drêng ôh, [ă kong xuân ối tro ko ‘nhiê hên h^n môi tiah hdrối mê hía nah.

Mâu troăng hơlâ, ing tơdroăng pêi pro, Kih thuât pêi pêt, hơ’leh hdrê loăng pêt, ta troh troăng hơlâ kâng rơchôa, [ă hơngế tâ cho troăng hơlâ ‘na nhâ loăng kuăn kiâ [ă tơdroăng ‘mâi mơnhông pêt kong hiăng tơbleăng vâ Tây Nguyên hbrâ ví [ă hyôh kong prâi hơ’leh, kong tô mơdrăng. La vâ pêi pro tơdrêng [ă tơ-[rê, tơdrêng [ă kơxo# liăn kơjo kum dêi tơnêi têa, kal thế mơ-eăm dêi rêm kong pơlê, rêm khu mơdró, kuăn pơlê. Ing mê, 2 rơtuh ha chiâk deăng a kơpong ki nếo kô châ pêi tơ-[rê, tơniăn.

          Công Bắc chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng