Lối môi măng t^ng têa kân lân lu a cheăm tơkăng kong Ea {ung, tơring Ea Sup, kong pơlê Dak Lak hên kuăn pơlê tíu kố xuân hâi kâi tâi ki xâu kơdrâ. Kơmăng lơ 6/8, drêng rêm ngế dế pơxiâm vâ koi kơdrâ ai têa rơlêa, lân lu lâp mâu thôn pơlê. Tâi tâng mâu hngêi, loăng, báu prá alâi, mâu tơmeăm tro têa lu tâi tâng.

Têa lu hiăng mơhiu mâu tơmeăm khoăng ki kơnâ, môi tiah kơpôu, ro, chu, í, báu dêi kuăn pơlê; ‘nhiê hên mâu kông, rơchôa hno têa, hngêi trung hriâm, tíu pêi cheăng [ă hên mâu tơmeăm ki ê.

Tung kơmăng kong mêi têa lu, mâu mô đo#i a mâu đông tơkăng kong dêi Khu xiâm pơkuâ ngăn lêng tơkăng kong dêi kong pơlê Dak Lak hiăng ôh tá xâu mơ-eăm tơkâ luâ kong vâ troh a tíu têa lu kum kuăn pơlê hbrâ ví [ă kong prâi pro ôh tá tơniăn. Kong hlối mê há, khu mố đo#i lêng tơkăng kong rơtế [ă mâu khu râ pơkuâ cheăng djâ mâu hiăng krâ, vâi ‘ne\ng lo ing kơpong tro têa lu, tơdrêng amê, khu râ pơkuâ cheăng djâ mâu tơmeăm khoăng dêi kuăn pơlê lăm troh a tíu tơniăn.

Kơ’nâi têa lân lu, mâu kăn [o#, mâu lêng đông tơkăng kong Dak Lak veăng mơgrúa kum kuăn pơlê klêi kơ’nâi têa lu

Pôa Nguyễn Văn Đảng, 61 hơnăm, cho ngế ki oh tá xáu hlo mâ, hngêi ối a thôn 8, cheăm Ea Bung, kơpong ki xiâm têa rơlêa, rơrêk tung hiâm mơno tối:

‘’Têa lân lu khu mố đo#i kring gak tơkăng kong troh pôu, hlối kơtâu xâu têa lu, drêng têa hiăng xiâ vâi djâ ngin vêh a hngêi. A mâ tá xáu hlo ki klâi, mâu mô đo#i hiăng kum a kơpuih văng hngêi trăng, klêi mê, ối ăm kế kâ tung pơla têa lu. Troh nôkố tơdroăng rêh ối hiăng tơniăn. Tâng ôh tá ai mô đo#i veăng kum mê têa lu kô hiăng mơhiu a’’.

Kum mâu hiăng krâ lăm ối a tíu tơniăn

Xuân tro pá xua têa lân lu ki ó pơla kố nah, pôa Hà Văn Phê ối a thôn 10 cheăm Ea {ung ăm ‘nâi, kong mêi têa lân lu hiăng mơhiu hên tơmeăm khoăng kơnâ dêi rơpo\ng hngêi. La mơhúa ki ai mâ mê hiăng teăm kum mâu khu râ pơkuâ cheăng, tung mê ai Mô đo#i kring gak tơkăng kong, hiăng kum rơpo\ng hngêi kơdroh ki tro lu\p. Pôa Phê tối:

‘’Rôh kong mêi têa lu ó má môi châ mâu mô đo#i kring gak tơkăng kong troh kum kuăn pơlê djâ tơmeăm khoăng. Drêng têa lu, hngêi a ai 1,2 ha klâng báu hiăng tum hiăng châ mâu vâi pú ki mê pôa báu djâ vêh a hngêi xuân hiăng vâ klêi. Drêng rôh têa lu ai lối 20 ngế kăn [o# mâu lêng troh veăng kum rơpo\ng hngêi á. Drêng têa lu tâng ôh tá ai mâu khu râ pơkuâ cheăng veăng kum, mê kô hlâ mơngế [ă tro lu\p tơmeăm hên tâ’’.

… [ă vâi hdrêng

Troăng tơkăng kong dêi kong pơlê Dak Lak achê [ă kong pơlê Mondulkiri, kong têa Kul ai troăng xo\n 73km. Akố ai 4 to cheăm tíu tơkăng kong mê: Ia Rvê, Ia Lôp, Ea {ung dêi tơring Ea Sup, [ă Krông Na dêi tơring Buôn Đôn. Tâi tâng kơpong mê ai 11 rơpâu rơpo\ng [ă lối 25 rơpâu pơ’leăng mâ mơngế, dêi 30 hdroâng kuăn ngo nho\ng o rêh ối. Mê cho kơpong ki trâm tơdroăng xía vâ.

Pôa Phan Thanh Pha, Kăn hnê ngăn Đảng cheăm Ea {ung, tơring Ea Sup ăm ‘nâi, khế 4.2018, cheăm kố hiăng trâm pá ó rôh kong mêi kân, pro lối 240 toăng hngêi tro tơ’nhiê, hên tơmeăm khoăng tro tơ’nhiê.

Pôe báu kum kuăn pơlê kơ’nâi têa lu

Tung rôh têa lân lu a hâi lơ 9/10 kố nah ai mâu thôn tung cheăm tro têa lu, dâng 200 toăng hngêi tro têa lu, hên tơnêi pêt prá alâi hía tâi. Rêm hdrôh kong mêi kân têa rơlêa, mâu lêng mô đo#i gak tơkăng kong re\ng troh a tíu mê kơjo kum mâu kuăn pơlê hbrâ ví xía vâ xua kong prâi oh tá tơniăn.

‘’Kơ’nâi rôh kong mêi têa lu, mâu lêng môi tiah tíu tơkăng kong, ko\ng an, mâu lêng tung kuăn pơlê hiăng troh veăng kum kuăn pơlê ‘mâi rơnêu rơchôa, kông, cho troăng mơ’no têa, hngêi, klêi mê djâ kuăn pơlê vêh a pơlê pơtối pêi chiâk pêi klâng vâ tơniăn tung rêh ối. Tâng ôh tá ai mâu lêng kố, tung mê cho mô đo#i gak tơkăng kong mơdêk hnoăng cheăng a cheăm Ea {ung, mê kuăn pơlê [ă mâu kăn ôh tá teăm vâ hbrâ ví [ă rôh têa kân lân lu kố nah’’.

Tiô riân ngăn ăm hlo, bú tung rôh kong mêi khía plong têi a khế 4 hơnăm 2018 [ă rôh kong mêi têa lân luô kố nah a 4 to cheăm tơkăng kong dêi péa tơring {uôn Đôn [ă Ea Sup dêi kong pơlê Dak Lak, hiăng ai lối 240 toăng hngêi tro tơtêa kuâ, lối 900 toăng hngêi kuăn pơlê tro têa lu, rơpâu to kơpôu ro, chu í pêap tro têa mơhiu; lối 6.000 ha prá alâi kuăn pơlê tro têa lu.

Tiô Đăi tă Phạm Hữu Chiến, Kăn hnê ngăn Đảng pơkuâ lêng Mố đo#i gak tơkăng kong Dak Lak tối, tung pơla kong prâi pro ôh tá tơniăn, mâu kăn [o# mâu lêng dêi mâu đông tơkăng kong rơtế [ă mâu ngế ing khu xiâm pơkuâ lêng đi đo teăm troh a tíu mê, tơtru\m [ă mâu kơ koan khu râ pơkuâ cheăng tơku\m djâ kuăn pơlê [ă tơmeăm khoăng lo ing kơpong tro têa lu ó. 

Đăi tă Phạm Hữu Chiến ăm ‘nâi, klêi to\ng kum mâu kuăn pơlê lo ing kơpong têa lân lu tung mâu hâi hiăng luâ, nôkố tíu pêi cheăng hiăng mơhnhôk tâi tâng mâu lêng khu tơru\m to\ng tơnêi, mơgrúa hngêi trăng, hyôh kong prâi, ‘mâi rơnêu mâu tơmeăm khoăng kum kuăn pơlê re\ng tơniăn tung rêh ối; Pak^ng mê, kum kế kâ, liăn ngân ăm mâu rơpo\ng kuăn pơlê ki tro lu\p tơmeăm khoăng ‘mâi mơnhông pêi chiâk tơniăn tung rêh ối.

‘’Kong prâi pro ôh tá tơniăn, ngin mơjiâng môi khu pêi cheăng tơdrêng xua Kăn pho\ pơkuâ pro ngế xiâm pơkuâ, tơru\m [ă mâu khu râ, mâu đông mơhnhôk tá mâu kăn [o#, mâu lêng ki dế pêi hnoăng cheăng a cheăm. Ngin mơhnhôk 136 ngế kăn [o#, lêng pêi cheăng tung hên hâi, troh nôkô  mâu mô đo#i gak tơkăng kong xuân pơtối kum kuăn pơlê tơkâ luâ xahpá a pơlê cheăm vâ re\ng tơniăn tung rêh ối’’.

"Ôh tá xâu pá puât’’, mâu hơnăm hiăng luâ, mô đo#i gak tơkăng kong dêi kong pơlê Dak Lak đi đo rơtế [ă tơdroăng kojo kum kuăn pơlê mâu kuăn ngo a kơpong tơkăng kong, malối rêm hdroh ai kong prâi pro têa lân lu. Ing mâu tơdroăng to\ng kum pơxúa khât, rêm hơnăm rơpo\ng kuăn pơlê a tíu tơkăng kong hiăng tơkâ luâ xahpá ‘’Ôh tá ai hơkoâ pơkhom, koi a tơnêi’’, rak vế ivá xuân môi tiah tơmeăm khoăng ki kơnía git drêng troh kong prâi pro.

Ing mê, rế mơjiâng krá kâk tơdroăng môi tuăn [ă kuăn pơlê, kum kuăn pơlê hmiân tuăn rêh ối a kơpong tíu tơkăng kong, rơtế [ă dêi rơpó tơru\m kring vế hnoăng pơkuâ topniăn tơkăng kong tơnêi têa peăng mâ hâi lu Tây Nguyên.

Tuấn Long chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng