Tro tâ trếo ‘mêi dioxine rong tung châ lối 80%, maluâ xiâm vâ chê 40 hơnăm la nâ Dương Thị Bình, ối a thôn 5, cheăm Tân Lập, tơring Krông {uk xuân ối plong kôk môi tiah vâi hdrêng, tu\m tơdroăng vâ kâ ối xuân kơnôm mơngế tung rơpo\ng. Nâ Dương Thị Lan, nâ kơ nâ Bình hơ’muăn tối: Klêi kơ’nâi nôu pâ hiăng hlâ nah, tơmiât troh dêi o ki ối xêh môi ngế, ôh tá chiâng rak ngăn dêi châ chăn, mê nâ Lan ôh tá vâ xo mâi, rêh ối xêh tiah mê vâ rak ngăn dêi o. Tơdroăng rêh kâ ối dêi prế nâ o bu kơnôm to [ăng tơnêi chiâk deăng dêi nôu pâ hiăng ‘măn ăm, tơdroăng rêh ối xahpá ó khât.

Mơngế tro tâ trếo ‘mêi dioxine châ bruô rơxế kró

‘Nâi klê tơdroăng ki pá puât tiah mê, Khu ngăn ‘na mơngế ki tro tâ trếo ‘mêi dioxine tơring Krông {uk hiăng tơru\m [ă {ơrô ngăn ‘na cheăng pêi-mô đo#i rong [ă pơlê pơla tơring veăng kum ăm nâ Bình mơjiâng ăm ga hngêi ối, kơnâ châ 40 rơtuh liăn. Troh a hơnăm 2018, Khu kố ối pơtối mơhnhôk mâu khu ki ai tuăn hơ-ui veăng kum prế nâ o Bình môi to ro kơdrâi, kơnâ châ 15 rơtuh liăn vâ ai tơmeăm rêh ối. Ing tơdroăng to\ng kum mê, tơdroăng rêh ối dêi nâ Bình prế nâ Lan hiăng chía tơniăn. Chôu phut kố, nâ Lan hiăng hmiân tuăn ăm tơdroăng rêh ối dêi rơpo\ng hngêi tơná.

‘’Hiăng ai hngêi xuân chía tơiăn vâ hding tô hding mêi. Hdrối nah, hngêi trăng tơ’nhê tơ’nhe\ng, lăm ulâi athế tăng kơxô, kơthung pê têa, nốkố hiăng ai hngêi trăng tơniăn. Tơring ối kum ăm 1 hlá ph^u rak kơd^ng liăn ai 4 rơtuh nếo achê pơla kố tơring hiăng kum ăm păn 1 to ro kơdrâi, dế nôkố ro hiăng xiu. Tơkôm tơngah ga ai kuăn, kuăn ga kân ah nếo tơngah vâ châ huăn ing xahpá vâ kum ăm dêi o chía kơdroh tơdroăng châi tamo’’.

Khu ngăn mơngế tâ trếo ‘mêi tơring Krông {uk diâp tơmeăm ăm mơngế xahpá

Hiăng pêi tơdroăng cheăng pơtroh kơthô tung chal tơplâ xâ nah a Quảng Ngãi, tro khu xâ rup kroăng, tá troh to lâi chât hơnăm kơ’nâi mê, jâ Nguyễn Thị Chính, ối a thôn 10, cheăm Pơng Drang nếo ‘nâi dêi tơná tro tâ trếo ‘mêi dioxine, rong tung châ ai 61%. Nôkố hiăng luâ 60 hơnăm, ivá pêi cheăng dêi jâ Chính rế hía rế pá hro, tơdroăng rêh ối pá puât. La kơnôm ai Khu ngăn ‘na mơngế tro tâ trếo ‘mêi dioxine tơring đi đo troh mơhnhôk, to\ng kum, [ă mơhnhôk thế mâu khu râ, mâu ngế ki ê veăng tơrá châ lối 58 rơtuh liăn vâ mơjiâng môi toăng hngêi hiăng  kum ăm tuăn hiâm jâ thăm rế chía hmiân tâ, pơtối kơdo mơ-eăm pêi cheăng. Jâ Chính ai tối tiah kố:

‘’Nôkố kơnôm ai hngêi ki kố mê hiăng chía hmiân tuăn, kơxo# liăn ki châ kâ kơnôm ai tơdroăng veăng kum dêi tơnêi têa kum rêm khế, klêi mê, ai pêi tơ’nôm nếo pêi châ iâ po măm. Á mơnê Khu to\ng kum hiăng mơjiâng ăm á hngêi trăng ki kố, tơtô ‘nâng, tơdroăng rêh ối á cho ngế hiăng krâ, á hlo tiah mê ‘ló phiu niu ‘nâng’’.

Nâ Lan rak ngăn dêi ro, cho tơmeăm ki vâ kum mơ’drêh rơpo\ng hngêi xua Khu ngăn mơngế tro tâ trếo ‘mêi bruô kum mơngế ki tâ trếo ‘mêi dioxine

Khu ngăn mơngế tro tâ trếo ‘mêi dioxine tơrring Krông {uk dế kố ai 236 ngế, kơxo# mơngế ki hliăng tiâ dế châ tơnêi têa kum ai 45 ngế. {ă hnoăng cheăng ‘’Tơru\m-nho\ng o-pôu hnoăng-xua vâ kum mơngế ki tro tâ trếo ‘mêi dioxine’’, mê Khu ngăn ‘na mơngế tro tâ trếo ‘mêi dioxine dêi tơring Krông {uk hiăng đi đo veăng kum, ngăn khât [ă veăng kum tro tơdroăng rêh kâ ối, hiâm mơno ăm mâu ngế ki ôh tá mơhúa.

Riân sap ing hâi mơjiâng, a hơnăm 2010 nah troh nôkố, Khu ngăn mơngế tro tâ trếo ‘mêi dioxine hiăng mơhnhôk hên khu râ, kơvâ cheăng veăng tơlo vâ chê 1 rơtal liăn vâ lăm pôu, bruô kế tơmeăm ăm mơngế xahpá mê a mâu roh hâi leh Têt, drêng châi tamo; veăng kum mơjiâng, ‘mâi rơnêu 11 toăng hngêi ăm mơngế ki ối tung khu vâ vâi chía tơkâ luâ xahpá;diâp 12 ph^u kơd^ng liăn, bruô rơxế kró, kum ro kơdrâi vâ veăng mơngế ki xahpá chía ai tơdroăng rêh ối tơniăn tâ iâ. Kơnôm ing tơdroăng veăng kum mê, mâu ngế ki tro tâ trếo ‘mêi dioxine tung tơring hiăng chía ai hiâm mơno tơtô iâ vâ mơnhông dêi tơdroăng rêh kâ ối. Tơdroăng rêh kâ ối vâi chôa ‘lâng hiăng chía tơniăn, hên ngế hiăng kơhnâ khât tung tơdroăng veăng pêi hnoăng cheăng dêi khu [ă mâu tơdroăng cheăng a pơlê cheăm.

Pôa Ngô Hồng Phái, Kăn hnê ngăn Khu pơkuâ mơngế tro tâ trếo ‘mêi dioxine tơring Krông {uk tối ăm ‘nâi: Tung la ngiâ kố ah, Khu kố pơtối pêi pro tro le\m tơdroăng cheăng rak ngăn, veăng kum mơngế ki tro tâ trếo ‘mêi dioxine, vâ rơpo\ng hngêi vâi ki xahpá mê chía ai tơdroăng ki niân iâ vâ tơkâ luâ ki xahpá. Pak^ng mê nếo, pơtối séa mơnhên ngăn inâi vâ pơtroh ăm rêm râ ki ai hnoăng cheăng vâ mơnhên [ă hnối kum liăn ngân ăm mâu ngế ki xahpá, xuân môi tiah tơdroăng pơtối ai tơdroăng cheăng vâ rak ngăn mâu ngế ki hliăng tiâ, ing mê, veăng kum kơdroh iâ tơdroăng ki châi heăng dêi mơngế tro tâ trếo ‘mêi [ă rơpo\ng hngêi vâi ki dế tro trâm.

‘’Khu pơkuâ ngăn mơngế tro tâ trếo ‘mêi pơtối tơru\m cheăng [ă mâu khu râ, mâu khu mơdró vâ to\ng kum hên tâ nếo [ă mơngế ki xahpá hliăng tiâ mê. Tung hơnăm 2019 kố, pin kô châ vêh séa ngăn nhên tâi tâng mơngế ki tro tâ trếo ‘mêi la tá hâi teăm ai tơdroăng to\ng kum dêi tơnêi têa vâ chêh xo inâi, tối tơbleăng ăm khu râ kơpêng vâ thâ re\ng to\ng kum. Tung hơnăm 2019, Khu ngăn mơngế tro tâ trếo ‘mêi xuân hiăng chêh pro mâu hlá mơ-éa krếo thế rêm hơnăm rêm ngế kăn [o# veăng kum 50 rơpâu liăn vâ bê kơxo# liăn kum mâu khu râ pêi cheăng đi đo tâ nếo tung hnoăng kum mâu ngế xahpá a mâu hâi leh, hâi Têt vâ vâi ai kế tơmeăm ki kơnâ tâ nếo’’.

{ă mâu tơdroăng cheăng ki pêi pro nhên, châ tơ-[rê, Khu ngăn mơngế tro tâ trếo ‘mêi dioxine tơring Krông {uk, kong pơlê Dak Lak hiăng chiâng tíu ki loi tơngah khât vâ mâu ngế ki ôh tá mơhúa, pơtối ai hiâm tuăn kâi chân vâ kơdo mơ-eăm, tơkâ luâ tơdroăng châi heăng, kho\m [lê trâng dêi tơdroăng chái tamo, mơhnhôk dêi pó kho\m mơ-eăm prôk tơkâ luâ xáhpá vâ ai tơdroăng rêh ối phâi tơtô, hơniâp ro tiah nho\ng o ki ê há.

Nam Trang chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng