Jâ H’Nớt {ya\ ngế Rơđế ối a [uôn Ako\ Đung, cho ngế ki mung liăn mơdrếo liăn tơkâ hên ó a cheăm Ea ~uôl, tơring {uôn Đôn, kong pơlê Dak Lak. Jâ H’ Nớt {yă hơ’muăn: hơnăm 2015 on veăng jâ mung hngêi arak liăn 200 rơtuh liăn vâ mơ’no pro kơdroăng păn 20 to chu, rôe 500 trăng vâ pêt kơxái tiu. Chu pơrea\ng hlâ tâi, kơdrum tiu pơrea\ng xuân hlâ. Hơnăm 2017 hiăng troh hâi chêl liăn che\#n hngêi arak liăn plâ hơnăm mê jâ mung pakong 250 rơtuh liăn vâ mơdrếo liăn rơkâ.

Hmôu pô tiah mê, jâ H’Nớt mung utâi utá [a\ liăn rơkâ 15%/khế. Khế 9 hơnăm 2019, kơxo# liăn che\n ki xiâm [a\ liăn tơkâ hiăng tâk troh 3 rơtal liăn. On veăng jâ H’Nớt pơcháu 2 [a\ng kơphế, tiu [a\ [a\ng 1,5 ha vâ mơdrếo liăn che\n.

‘’Ôh tá kâi chêl liăn che\n mê thế tơbleăng [a\ Ko\ng an kong pơlê, ko\ng an tơring ‘nâi. Ôh tá kâi mơdrếo liăn che\n, mê ôh tá ‘nâi pro ti lâi mê lôi vâi xo 2 [a\ng deăng kơphế, tiu’’.

Cheăm Ea ~uôl ai 17 thôn, [a\ lối 3 rơpâu rơpo\ng, tung mê lối tơdế cho hdroâng kuăn ngo. Tung mâu hơnăm 2018, 2019 tơdroăng ăm mung liăn xo liăn tơkâ hên pơxiâm ai [a\ ai a lâp lu. Tơdroăng ăm mung liăn xo liăn tơkâ hên u ối xua drêng ngế ki lâi kal, vâi kô ăm tơdrêng mê, [a\ ôh tá kal kok ki klâi, bu mơ-éa chêh [a\ ko\ng, chêh kơxo# liăn mung.

Hên rơpo\ng tung cheăm xua kal re\ng kơxo# liăn to lâi chât rơtuh liăn, hiăng mung liăn tíu ki xo liăn tơkâ hên, [a\ bu tung môi hơnăm kơxo# liăn thế chêl hiăng châ péa xôh kơxo# liăn mung. Vâi thế tê tơnêi, tê kơpôu ro, tê chiâk deăng vâ chêl che\n. Bu to mâu ngế ki ôh tá ai ki klâi vâ tê, nếo tơbleăng ăm khu râ kăn pơkuâ.

Ôh tá xê to a tơring {uôn Đôn, tơdroăng mung liăn a tíu ki xo liăn tơkâ hên xuân hlo hên a hên tơring ki ê. Vâ mơdât tơdroăng kố, mâu khu râ kăn pơkuâ dêi kong pơlê Dak Lak hiăng hnê mơhno mâu kơvâ cheăng ti tăng rup mâu ngế ki ăm mung liăn xo liăn tơkâ hên, tơdrêng amê pơtâng tối ăm vâi krâ. Pôa Lê Thăng Long, Kăn hnê ngăn Vi [an tơring Ea H’Leo tối ăm ‘nâi.

‘’Tung tơring Ea H’Leo ai hên ngế ăm mung liăn xo liăn tơkâ hên. Ngin hiăng hnê mơhno ăm nho\ng o ko\ng an mơjiâng mâu troăng vâ tăng rup mâu ngế ki ăm mung liăn xo liăn tơkâ hên kố. Klêi kơ’nâi séa ngăn mê mâu khu ăm mung liăn xo liăn tơkâ hên cho mâu ngế a tíu ki ê troh [a\ mung hngêi ối pơtân, mung mâu tíu tê mơdró, ối paro\ng mâu tơdroăng ăm mung liăn xo liăn tơkâ hên.

Hên vâi krâ pin hiăng tro lu lêa, tro toi djâ tung tơdroăng mung liăn a tíu xo liăn tơkâ hên. Xuân ai mâu ngế râng ko tơdroăng ăm mung liăn xo liăn tơkâ hên kố troh pâ liăn che\n pro ôh tá tơniăn tung pơlê, cheăm. Ngin hiăng hnê mơhno kơtăng kơvâ pơkuâ tơnêi têa mê cho pôu râng hnoăng cheăng cho khu ko\ng an dêi khu séa ngăn, hngêi tơleăng, mâu tơdroăng ki pêi pro luât, kum khu râ kăn pơkuâ cheăng Đảng tơring, Vi [an ai hnê mơhno kơtăng [a\ đi đo lăm séa ngăn’’.

Tung pơla kố nah, tơdroăng ăm mung liăn xo liăn tơkâ hên kâi toi djâ kuăn pơlê mung xua tơdroăng kal vâ liăn dêi kuăn pơlê, tơdroăng vâ mung liăn a hngêi arak liăn pá xua pro mơ-éa hên, hên kuăn pơlê ôh tá hlê ple\ng tro lu lêa xua hlo pro mơ-éa tơ’lêi xua mê chiâng ai tơdroăng châ mung liăn a tíu ki xo liăn tơkâ hên.

Tiô pôa Lê Văn Quyết, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Ea ~uôl, tơring {uôn Đôn vâ teăm tơdrêng mơdât tơdroăng ăm mung liăn xo liăn tơkâ hên ‘’mot ‘nhê’’ mâu pơlê, khu râ kăn pơkuâ mâu khu râ hiăng hnê mơhno kơtăng mơ-eăm tơplâ mơdât khu ki tê mơdró tơdroăng ăm mung liăn xo liăn tơkâ hên, tơdrêng amê tơru\m [a\ mâu khu pú hên [a\ hngêi arak liăn tah lôi tơdroăng pro hlá mơ-éa lối hên vâ kuăn pơlê tơ’lêi châ mung liăn kum vâi krâ kuăn pơlê pêi chiâk deăng ai liăn vâ mơnhông tung pêi kâ, tê mơdró châ mơnhên cho troăng prôk ki châ tơ-[rê.

‘’Khu ko\ng an tơru\m krá tơniăn [a\ Măt tra#n Tơnêi têa [a\ mâu khu râ chu tơku\m po pơtâng tối tung loa [a\ pơtâng tối ăm kuăn pơlê, [a\ mơhno mâu ngế ki hiăng tro lu lêa a ngiâ vâi krâ vâ vâi krâ ‘nâi mâu tơdroăng ki mung liăn xo a tíu ki xo liăn rơkâ hên. Cheăm xuân hiăng po rơdâ tơru\m krá tơniăn [a\ hngêi arak liăn kum rêh ối pơlê pơla hiăng tơku\m ăm mung [a\ mâu rơpo\ng kơtiê, vâ chê kơtiê, mâu rơpo\ng hluăn ing kơtiê.

Troh nôkố tâi tâng mâu troăng ăm mung liăn hiăng po rơdâ pêi pro, mê kơxo# liăn kuăn pơlê che\n cho 50 rơtal liăn. Khu râ kăn pơkuâ cheăng Đảng, khu râ kăn pơkuâ đi đo pơchân tối vâi krâ drêng lăm mung, pro hô sơ cho ôh tá chiâng ai ngế ki djâ, thế lăm kơ-êng a kăn [o# cheăm kô hnê mơhno klêi mê tơru\m [a\ kăn [o# ăm mung liăn ngân hnê mơhno vâi krâ pro mơ-éa mung re\ng, tơ’lêi má môi’’.

Xua ing tơdroăng ki ai khât a tíu pêi cheăng, pôa Nguyễn Tử Ân, Kăn pơkuâ Hngêi arak liăn kum rêh ối pơlê pơla Dak Lak tối pêi pro tơdroăng ăm mung liăn ki pơxúa, môi tiah ăm rơxế hngêi arak liăn troh mâu kơpong hơngế hơngo, kơpong hdroâng kuăn ngo, tơru\m [a\ khu râ kăn pơkuâ [a\ mâu khu cheăng séa ngăn tơdroăng pro hlá mơ-éa vâ kuăn pơlê châ mung liăn teăm tơdrêng tro mơngế, cho troăng pêi ki châ tơ-[rê má môi.

Krê hngêi arak liăn kum rêh ối pơlê pơla kong pơlê Dak Lak hiăng ai 183 tíu ăm mung liăn troh kơpong hơngế hơngo, [a\ lối 190 rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê châ mung vâ mơ’no liăn pêi kâ, mơjiâng pro hngêi ối lơ păn rak kuăn hriâm đăi hok.

‘’Pêi pro hnê mơhno dêi kăn xiâm pơkuâ hngêi arak liăn tơnêi têa xuân môi tiah kơvâ ‘na thăm pơtroh kơxo# liăn a mâu tơring cheăm, ki rơhêng vâ tối kơpong hơngế hơngo mê cho hnoăng cheăng dêi hngêi arak liăn vâ kơdroh tơdroăng ki mung liăn a tíu ki xo liăn tơkâ hên. Kơnôm kơxo# liăn mung dêi hngêi arak liăn mê hiăng kơdroh tơdroăng mung liăn a tíu ki xo liăn rơkâ hên’’.

Kô hlo nhên mâu troăng pêi kơtăng dêi mâu khu râ kăn pơkuâ, tơdroăng tơdjuôm ivá dêi mâu khu ăm mung liăn [a\ hnê arak liăn tung tơdroăng ai liăn ăm mung hiăng kum vâi krâ ai liăn vâ pêi kâ, tê mơdró mơnhông mơdêk cheăng kâ, kơdroh tơdroăng mung liăn a tíu ki xo liăn tơkâ hên, kum tơniăn tơdroăng rêh ối [a\ pro kro mơdro\ng ăm vâi krâ pêi chiâk deăng a tơnêi pơlê xiâm.

Lê Xuân Lãm chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng