VOV4.Sêdang - Ƀă tơdroăng ki púi rơhêng vâ hbrâ rơnáu mâu tơdroăng tung klê têa ƀă túa ki pơkâ tơleăng drêng tro klâk têa ăm vâi hdrêng a mâu thôn, pơlê kơpong hngế hngo, rêm râ kăn ƀô̆ Đoân droh rơtăm a kong pơlê Dak Lak hiăng tơbleăng hên tơdroăng, po lâm hnê klê têa tê kơtê ăm vâi hdrêng. Tung mê, túa ki pro rơkê dêi khu pơkuâ ngăn Đoân droh rơtăm tơring Čư̆ Mgar cho djâ “kế ki klêa têa ki chiâng djâ lăm troh ukố umê” a mâu thôn pơlê, kum hên ăm vâi hdrêng a kơpong xơpá châ hriâm klê têa.

Drêng toh chôu a kơxo má ahdrối vâ lăm pêi cheăng, nâ Đinh Thị Yên, ối a thôn Hiệp Hòa, cheăm Quảng Hiệp, tơring Čư̆ Mgar, kong pơlê Dak Lak pơto kuăn kơdrâi 7 hơnăm troh lâm hnê klê têa nếo châ po achê hngêi. Nâ Yên tối, nôkố dế rơnó pơtê hriâm dêi mâu kuăn ‘nĕng, on veăng nâ pơrá lăm pêi cheăng xua mê thế pơtroh kuăn ‘nĕng ăm jâ pôa rak ngăn. Mơhé pơchân tối kuăn bu xah hêi tung hngêi tê laga nâ xuân ối tô tuăn xua achê kố, hlá tơbeăng đi đo chêh tối ‘na mâu roh klâk têa ƀă trâm xía vâ.

Kơpong nâ rêh ối pơtối ai hên klôh têa xua kuăn pơlê vâi chiâ xêh. Xua mê, drêng tâng tơdroăng ai lâm hnê klê têa tê kơtê ăm vâi hdrêng châ po achê hngêi, nâ hiăng kĭ ƀă mơdoh chôu vâ djâ kuăn lăm hriâm.

“Pơla kố nah, nhŏng o tung kơtâu tơbleăng tối nếo ‘nâi tíu kố ai tíu klê têa mê a troh amê kĭ hriâm. Ăm vâi hdrêng lăm klê têa mê xo ah hmôi vâi hdrêng chiâng ví tơdroăng trâm xía vâ môi tiah hlâ klâk têa xua nôkố hên roh hlâ klâk têa, á xâu ‘nâng, xua mê, xuân kĭ ăm kuăn lăm hriâm. Á hlo mâu lâm klê têa tê kơtê môi tiah kố cho pơxúa ăm kuăn pơlê, xua má môi cho ôh tá tâi liăn, má péa cho mâu kuăn ‘nĕng châ lăm hriâm ki hên cho kuăn cháu tung cheăm, kô châ trâm dêi pó hriâm a dêi pó’’.

Cô hnê mơhno klê têa ăm rêm ngế vâi o

Lâm hnê klê têa tê kơtê xua Kâu lăk ƀô̆ xua vâi o nhuô̆m pâ (ôí tung Hô̆i đong đô̆i tơring Čư Mgar) tơrŭm ƀă Đoân droh rơtăm cheăm Quảng Hiệp tơkŭm po a cheăm. Veăng hriâm ai 90 ngế vâi hdrêng hơnăm sap ing 7 troh 15 hơnăm, châ klâ 6 roh hriâm. Rêm roh hriâm tung pơla 1 chôu, kô ai 2 ngế thái pơkuâ ƀă hnê mơhno a tíu klê têa. Rơtế amê ối ai sap ing 1 troh 2 ngế đoân viên droh rơtăm tŏng kum pơkuâ lâm, hnê mơhno mâu vâi o tung tơdroăng pơxiâm klê têa, mơgrúa châ chăn ahdrối vâ mot tung tíu klê têa.

Tung dâng tơdế khế, mâu ngế hriâm kô châ hnê mâu tơdroăng klêa ki xiâm; tơbleăng ăm tơdroăng ‘na hbrâ ví klâk têa, troăng tŏng kum drêng trâm ngế klâk têa. Pơkâ mơ’no cho tâi tâng mâu vâi o hriâm thế chiâng klê têa klêi kơ’nâi mơgêi hneăng hriâm.

Thái Mai Văn Chuyền, pơkuâ Kâu lăk ƀô̆ xua vâi o nhuô̆m pâ, thái hnê klê têa a lâm hriâm tối ăm ‘nâi, vâ po lâm, kâu lăk ƀô̆ hiăng mơhnhôk tơlo kơxô̆ liăn vâ chê 50 rơtuh liăn vâ rôe kế tơmeăm khoăng, kơbông krếo mâu thái cô hnê ‘na pơtâp ivá a mâu hngêi trung tung cheăm pleăng hnoăng cheăng hnê klê têa. Tíu klê tâ ki pro kân rơdâ 5,1, xŏn 15,6 met ƀă trâu 1,2 met châ pro a plông pa ngiâ hngêi dêi kuăn pơlê, xua têa klôh ki pong hrik mơ’no têa ing mâu hngêi kuăn pơlê tung kơpong ƀă kơtăn 2 hâi mê pơtối châ mơgrúa văng têa môi xôh.

Lâm hriâm hiăng châ kuăn pơlê ƀă khu râ kăn pơkuâ vâ môi tuăn. Vi ƀan cheăm Quảng Hiệp ối tŏng kum pro ki tât tô ƀă hlâm vâ tât kong tô ăm lâm hriâm:

“Rêm hơnăm hdrối mê Kâu lăk ƀô̆ xuân môi tiah Đoân droh rơtăm cheăm Ea Mdroh mê ai tơkŭm po tung tíu klê têa dêi hngêi trung râ má péa Ngô Mây. Laga xua tơmeăm khoăng a hngêi trung xua mê vâ troh rơdâ mâu pơlê, thăm nếo troh mâ thôn cho pá puât. Xua mê ai môi tíu klê tiah môi tiah kố mê tơdroăng troh mâu thôn pơlê, mâu tíu ki tô tuăn ‘nâng mê thăm tơ’lêi hlâu tâ.

Ƀă xiâm kối dêi mâu tíu klê têa akố mê xuân kô troh mâu thôn pơlê, pơtâng tối ăm mâu vâi o mâu tơdroăng ki klê, tơdroăng ki vâ rak tơniăn dêi châ tơná drêng ối tung têa, troăng vâ tŏng xo mâu ngế klâk têa, hbrâ ăm mâu vâi o tơdroăng klê têa, tơdroăng ki vâ chêh drêng ối tung têa’’.

Ôh tá xê to mâu vâi o, mê mâu nôu pâ vâi o xuân hâk vâ ƀă mâu roh hriâm

Tiô Võ Thị Mỹ Trinh, Kăn phŏ pơkuâ hnê ngăn cheăng Đoân droh rơtăm tơring, Kăn hnê ngăn Hô̆i đong đô̆i tơring Čư Mgar, tơdroăng hnê klê têa tê kơtê kố ối tung tơdroăng pêi Reăng phươ̆ng khêi, cho môi tơdroăng pêi tung tơdroăng droh rơtăm pleăng hnoăng cheăng rơnó pơtê hriâm hơnăm kố dêi rơxông ối nếo tơring Čư Mgar tơmiât troh mâu vâi hdrêng.

Kố cho mâu troăng pêi ki rơkê xua mâu tíu klê têa ki pro kố klêi kơ’nâi xúa kô chiâng mơ’no têa, ‘măn lơlĕm ƀă kô chiâng troh troh a mâu tíu ki ê tơ’lêi hlâu. Kơnôm ti mê kô po rơdâ kơpong hnê klê têa ăm mâu vâi o a mâu cheăm kơpong hơngế hơngo, kơpong ôh tá ai liăn ngân vâ châ hriâm klê têa. Troăng pêi kố xuân tơ’lêi hlâu po rơdâ ƀă pơcháu ăm mâu cheăm:

“A ngiâ ngin kô mơnúa pro apoăng a cheăm Quảng Hiệp, kơ’nâi mê troh a cheăm Ea Mdroh ƀă cheăm Čư Mgar. Ki châ tơƀrê mê djâ a mâu thôn pơlê mê kô châ tơƀrê hên tâ. Amê kô po ăm tơdroăng pêi kố. Klêi kơ’nâi mâu kâu lăk ƀô̆ xua vâi o nhuô̆m pâ mê pêi pro châ tơƀrê mê ngin kô po rơdâ troh mâu cheăm kơpong hơngế hơngo, kô ai troăng pêi ƀă tơring vâ pêi pro po rơdâ tơdroăng po mâu tíu klêa têa vâ hnê vâi hdrêng klê têa a mâu cheăm”.

Tiô xêo ngăn dêi Khu pơkuâ cheăng pêi, Mô đô̆i rong ƀă pơlê pơla kong pơlê Dak Lak, sap apoăng hơnăm troh nôkố a kong pơlê hiăng ai 31 roh klâk têa pro 39 ngế vâi hdrêng hlâ, hên châ péa xôh tâng pơchông ƀă roh kố hơnăm nah. Xua mê, tung tơdroăng droh rơtăm pleăng hnoăng cheăng rơnó pơtê hriâm hơnăm kố, rơxông ối nếo kong pơlê Dak Lak hiăng châ tơdroăng xiâm gak kring ƀă rak ngăn vâi hdrêng kum tung tơdroăng pêi cheăng ƀă tơdroăng mơ’no hrê dêi tơdroăng pêi kố.

Ngoh Trần Doãn Tới, Kăn phŏ pơkuâ hnê ngăn cheăng Đoân kong pơlê, Kăn hnê ngăn Hô̆i đong đô̆i kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi:

“Tung la ngiâ mê Khu pơkuâ cheăng Đoân droh rơtăm kong pơlê kô pơcháu ăm Tíu xiâm hnê mơhno dêi Khu pơkuâ cheăng Đoân kong pơlê, kô krếo mâu ngế rơkê ‘na klê têa tung lâp kong pơlê tơkŭm po mâu lâm hnê tơdroăng xiâm ăm khu pơkuâ tơdroăng pêi cheăng tung lâp kong pơlê klêi mê mâu khu ki mê kô lăm a mâu cheăm, thôn, pơlê hnê mơhno ăm mâu vâi o. Tung la ngiâ xuân pơkâ môn hriâm pakong chô hriâm a hngêi trung mê cho hnê klê têa ăm mâu vâi o hok tro tung hngêi trung râ má môi ƀă râ má péa’’.

Ƀă tơdroăng mơ-eăm dêi mâu khu pơkuâ cheăng Đoân droh rơtăm vâ kum hnê mơhno ‘na tơdroăng klê têa ƀă tơdroăng hbrâ mơdât klâk têa ăm vâi hdrêng, pói tơngah mâu vâi o kô ‘nâi hên tơdroăng klê têa vâ rak vế dêi châ tơná. Kơnôm mê kum kơdroh mâu tơdroăng trâm xía vâ, vâ mâu vâi o ai môi rơnó pơtê hriâm cho pơxúa khât ƀă tơniăn lĕm.