VOV4.Sêdang - Xua sap ing chal vâi krâ nah, mơngế M’nông a kong pơlê Daknông bu chêh to inâi, ôh tá chêh kơjôi, [a\ chêh to hdrối inâi khât môi tiah Y, Điểu, K, H, Thị vâ ‘nâi cho ngế kơdrâi, lơ kơnốu. Xua mê hên mơngế M’nông ôh tá ‘nâi xiâm kối hdroâng hdrê dêi tơná. Tơdroăng ai hên ngế inâi bô bối hiăng pro pá tung pơkuâ pơ’leăng mâ mơngế, mơ-éa chêh pơ’leăng mâ mơngế, tơdroăng hriâm tâp dêi kuăn ‘ne\ng, rêh kâ ối dêi vâi krâ nho\ng o. Drêng hlo tơdroăng kố, kong pơlê Dak Nông hiăng mơjiâng tơdroăng tơkêa bro ‘’Mơnhên tiô khoa ho\k vâ chêh inâi, kơjôi M’nông’’, sap hơnăm 2010 pơxiâm pêi pro tơdroăng chêh kơjôi ăm hdroâng M’nông. {ai chêh ‘’Dak Nông ti tăng inâi kơjôi ăm mơngế M’nông’’.

          Nếo xing xoăng vâ chê 200 kơtâ hlá ph^u tí tăng êng kuăn pơlê séa mơnhên ‘na tơdroăng chêh inâi, kơjôi dêi hdroâng M’nông tiô pơkâ thế dêi Vi [an hnê ngăn kong pơlê Dak Nông, nâ H’Oanh {Krông, ối a [on U3, pơlê kân Ea Tling, tơring }ư\ Jut tối ăm ‘nâi, vâi krâ-nho\ng o tung pơlê hâk vâ ‘nâng [ă tơdroăng pơkâ thế dêi kong pơlê: Tơdroăng ki dó inâi ai kơjôi ga tơ’lêi hlâu ăm rêh ối, cheăng kâ, tơru\m dêi pó, xuân tơ’lêi ăm tơdroăng ki vâi kuăn ‘ne\ng lăm hriâm, tơ’lêi châ ‘nâi [ă ôh tá tro nhôm ngế ki kố cho ngế ki ê, pin xuân ‘nâi [ă tơ’lêi vâ mơnhên dêi hdroâng hdrê, kơtum kơto\ng. Pơtih inâi păng ‘nâng bô bối, môi tiah dêi pó, la kơjôi ga phá tơ ê, ‘nâi hdroâng hdrê ki kố ki mê, ‘nâi kuăn ‘ne\ng rơpo\ng hngêi ki mê. Môi tiah akố, kơjôi Kpơr, {uôn Krông, Ayun, Preng [ă hía hế pơrá châ re\ng ‘nâi. Chêh bro mâu túa hlá mơ-éa a cheăm xuân tơ’lêi, ôh tá pá’’.

          Troh nôkố, a pơlê kân Ea Tling hiăng ai lối 300 ngế chêh inâi, ai tá kơjôi cho hdroâng M’nông, ki hên tâ cho bro hlá khai sanh ăm vâi hdrêng, hlo ai mâu vâi ki ‘nâ (vâi xo dêi kơjôi peăng pá pâ, lơ peăng pá nôu tâng mê cho hdroâng kuăn ngo ê) vâ pâ bro kơjôi hdroâng M’nông. Pôa Lê Quang Ngọc, Kăn [o# hnê ngăn ‘na luât dêi pơlê kân Ea Tling, tơring }ư Jut tối ăm ‘nâi, ôh ti ai pá ki klâi tung tơdroăng chêh inâi kơjôi ăm mơngế M’nông a pơlê kân, xua tơdroăng pơkâ kố tơtro [ă hiâm mơno pói vâ dêi hên kuăn pơlê, vâi chêh dêi tu\m inâi [ă kơjôi: Kuăn pơlê troh akố, pơrá châ nho\ng o kăn [o# pơlê kân hnê tối tu\m. Ki má péa nếo, khu rơxông nếo nốkố vâi hriâm troh lâm kân, ai roh ki ‘nâ nôu pâ vâi ôh ti ‘nâi chư, mê vâi hiăng ai dêi kuăn ‘ne\ng kum tơpui tối vâ chêh inâi, chêh kơjôi. Tơkéa vâ tối vâi pơrá chêh tối tiô khôi hmâ dêi vâi krâ roh nah, ki hmâ hlo, vâi chêh inâi hdrối, kơjôi kơ’nâi, môi tiah Y Quang {Krông, H’An Knul [ă hía hế.

          Tơdroăng chêh inâi, kơjôi ăm hdroâng M’nông hiăng châ kong pơlê Dak Nông pơkâ pêi pro tung lâp lu sap ing hơnăm 2010 nah. Hdrối mê, kong pơlê xuân hiăng tí tăng hriăn ple\ng ‘’Mơnhên tiô khoa hok vâ chêh tối ‘na inâi kơjôi dêi hdroâng M’nông’’. Tiah mê, hdroâng M’nông ai tâi tâng troh dâng 40 hdroâng hdrê. Rêm hdroâng hdrê pơrá ai tá mâu tơdroăng hơ’muăn tối, tơdroăng rơngê rơngối, ai tơdroăng ki chêh ‘măn sap ing roh vâi krâ nah, châ krếo khe\n tiô kơ tơdroăng ki ai khât tung kong kế, ngo ngối, lơ inâi mâu kuăn mơnăn, loăng nhâ, inâi ngo, têa kroăng, inâi pơlê cheăm [ă hía hế. Jâ Hà Thị Hạnh, Kăn hnê mơhno hdroâng kuăn ngo kong pơlê Dak Nông tối ăm ‘nâi: Ing tơdroăng ki ai păng ‘nâng, ki má môi cho vâ kuăn pơlê tơbâ vế dêi inâi xiâm dêi tơná. Ki má péa cho tơdroăng ki vâ ăm kuăn ‘ne\ng lăm hriâm tơ’lêi hlâu. Ki má pái tơdroăng pơkuâ ngăn ph^u inâi rơpo\ng hngêi, mê ga ai hên inâi ki bô bối dêi pó, thăm nếo ai hên tơdroăng ki ê ai tơdjâk troh mơhno túa le\m tro, xua mê, Khu hnê mơhno hdroâng kuăn ngo hiăng tối pơtâng [ă mơjiâng &Tơdroăng ki chêh inâi kơjôi ăm hdroâng mơngế M’nông kố. Klêi kơ’nâi séa mơnhên ngăn mâu tơdroăng mê vâ ‘nâi cheăng ki hiăng chiâng pêi pro tơtro, xuân môi tiah vâ ‘nâi nhên drăng tíu ki tá hâi teăm tơtro, ngin kô tơru\m [ă mâu khu râ, kơvâ cheăng ki ai tơdjâk, tơru\m [ă Khu hnê ngăn ‘na luât dêi kong pơlê pơtối pêi pro tơdroăng cheăng ki kố i trâu, i rơdâ tâ, kum ăm kuăn pơlê hlê ple\ng, ‘nâi nhên ki ai pơxúa dêi tơdroăng rak vế khôi túa, vêa vong dêi hdroâng kuăn ngo tơná, [ă tơdroăng ki kal cho chêh tối tu\m têk dêi inâi păng ‘nâng, inâi kơjôi tơná.

          Tiô tơdroăng séa ngăn tá hâi teăm tu\m, troh nôkố hiăng ai lối 1 rơpâu ngế M’nông a kong pơlê Dak Nông hiăng chêh tối tu\m dêi inâi tá kơjôi. Ma luâ tiah mê, mơngế ki lăm chêh tối dêi inâi ki hên cho khu vâi hdrêng [ă mâu hok tro ki tro hơnăm lăm hriâm a hngêi trung. {ă mơngế ki hiăng kân, xua tơdroăng ki hơ’lêh dêi kơjôi ga ai tơdjâk troh mâu túa hlá mơ-éa ki ê, xua mê, kơxo# mơngế ki rak vế, pêi pro tro tu\m têk ‘na tơdroăng kố bú iâ tê, tung pơla mê, maluâ ai hên ngế pói rơhêng vâ chêh tối tu\m dêi inâi, kơjôi tơná. Pôa Điểu Kré, ối a [on Bu Bia, cheăm Quảng Tín, tơring Dak Rlâp tối: Mâu kuăn dêi pôa pơrá hiăng chêh tối tu\m têk inâi, kơjôi. La tơná pôa [ă vâi krâ-nho\ng o hdroâng M’nông akố tá hâi chêh tối tu\m inâi, kơjôi i tơtro, xua tơdroăng chêh bro hlá mơ-éa lối hên, ton hâi [ă tâi liăn ngân. Pôa Điểu Kré tơbleăng tối: A hlá mơ-éa mê hdroâng kuăn ngo ki ê pơrá ai kơjôi, la [ă hdroâng kuăn ngo M’nông ngin ôh tá chêh tối dêi kơjôi, xua hdrối nah ôh tá ‘nâi. Á kơnôm Đảng, tơnêi têa kum vâi krâ ngin ki hiăng hên hơnăm kố chêh tối tu\m têk dêi inâi, kơjôi, xua drêng bro ga tơdjâk hên hlá mơ-éa ki kố ki mê.

          Dế nôkố, Vi [an hnê ngăn kong pơlê Dak Nông dế tí tăng lăm êng mơnhên, xo rơkong mơnhên tối dêi vâi krâ-nho\ng o a mâu pơlê cheăm tung lâp kong pơlê vâ chêh tối i tu\m inâi, kơjôi dêi hdroâng mơngế M’nông, vâ ai troăng hơlâ ki chêh tối i tơtro, i nhên tung la ngiâ. Khu kăn kong pơlê mơnhên tối, tơdroăng chêh tối tu\m inâi, kơjôi dêi hdroâng M’nông xuân cho môi tung mâu túa cheăng ki vâ pơtối rak vế, ‘mâi rơnêu [ă mơdêk khôi túa le\m tro dêi hdroâng kuăn ngo akố, tơdrêng amê, hnối rak vế, kring tơniăn tơdroăng rêh kâ ối dêi hdroâng M’nông tro tiô pơkâ dêi Luât xiâm tơnêi têa.

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng