Tâng tối ai ngế chêh hlá tơbeăng troh lăm tăng ‘nâi ‘na tơdroăng ki ôh tá xâu klâi dêi hlá mơ-éa khêi [ă tơdroăng ki mung liăn hngêi rak liăn, mâu kuăn pơlê ki pêi chiâk cho mâu ki trâm pá a pơlê Tong Ktu re\ng tăng troh, ối ‘nâi kơdrâm kơdre\ng, hâ ho a veăng tơdah tơmối dêi hngêi kăn thôn Y Sưu. Ki tung hiâm rơxá mơdrốu má môi tung kơxo# ki mê cho Y Jur. Y Jur dế tô tuăn khéa hơ’nêng dêi tơná lơ hía tâi dêi kơdrum 71m a bâ troăng klông kân, 160 mét ki xo\n ngi tung tá, troh pá ro\ng Vi [an cheăm Glar, tơring Đăk Đoa.

Y Jur ăm ‘nâi, hơnăm nah ngoh hiăng troh hâi khế pơkâ nâp 260 rơtuh liăn ăm hngêi rak liăn la oh tá ai liăn vâ nâp, tro hngêi rak liăn chêh tung inâi che\n hên ki ôh tá kâi tơvêh. Tung pơla mê, ai môi ngế kơdrâi inâi Tuất, gá hmâ [ă kuăn pơlê Tuoh Ktu troh amê, tối nâ mê gá ai ivá kâi vâ kum ngoh châ xut inâi ki chêh ki che\n hên oh tá kai tơvêh, liăn ăm nâ pro hlá mơ-éa bú 10 rơtuh liăn.

Nâ xuân kum ngoh pro ‘’phiu rak xúa tơnêi’’ ăm kơdrum ki a tơdế cheăm. Xua tơnêi kố thế ai pro hngêi mê ngoh nếo châ mung liăn. Tiô tối hdrối, klêi ai hlá mơ-éa khêi, ngoh kô châ mung  400 rơtuh liăn. Kơxo# liăn ăm pro ‘’ph^u rak xúa tơnêi’’ môi tiah mê cho 60 rơtuh liăn.

Y Jur tơmiât tung tuăn mơni ga kô kâi kơdroh ki xahpá, mê hiăng mung pơtân hdrối 330 rơtuh liăn ing ngế nâ ki ngoh tối ai hiâm tuăn le\m.

Tung pơla mê, kơxo# liăn ki châ xo râng a ko\ng bú ai 260 rơtuh liăn vâ mơdrếo ki hngêi rak liăn. 70 rơtuh liăn ki u ối hiăng riân a kơxo# liăn ki mơhá ăm nâ pro ‘’ph^u rak xúa tơnêi’’ [ă kơxo# liăn ki ăm nâ tâ tung kơtong vâ xut inâi ki che\n ôh tá kâi tơvêh mê. La ga, drêng hiăng ai ‘’ph^u rak xúa tơnêi’’ tung kơpeăng ko\ng, Y Jur nếo ‘nâi tơná xuân u ối inâi tung hlá mơ-éa ôh tá kâi tơvêh che\n, ôh tá ai tu\m ivá vâ mung liăn. Ngế nâ ki tối ai hiâm mơno le\m mê hlo nếo, [ă hlối tơpui lông Y Jur rơtế [ă rơpo\ng hngêi, thế ăm nâ chêh dêi inâi a kơdrum hngêi [ă tơnêi ki nếo hơ’leh mê, vâ kum ăm Y Jur mung kơxo# liăn hên.

Y Jur loi pro tiô, mê nôkố tơnêi ki xua ngoh ối pêi, vâ tối tiô luât cho tơnêi ki mâu ki ê, ngế kuăn pơlê ki ôh tá hlê ple\ng klâi mê hơ’muăn tối tơdroăng mê:

‘’Á chiâng loi xua ối gá ai 2 rơpo\ng nếo, môi cho rơpo\ng pôa Kul, péa cho rơpo\ng pôa A Nưng, ối a pơlê Tuoh Klah, xuân ai hlá mơ-éa tơhrâ hơ’leh inâi ăm jâ mung liăn. Hlá mơ-éa tơhrâ mê jâ ôh tá râng mơhé vâ môi kơtâ. Ôh tá ăm á mơhé vâ môi kơtâ, tá hlá mơ-éa ki chêh kơxo# liăn che\n, tâi tâng kơxo# liăn... la drêng mê, á xuân ối loi tơmiât nâ Tuât cho ngế ki tơdrăng’’.

Tơdroăng ki vâ môi tiah Y Jur xuân hlo ai há [ă ngoh A Khul, ngế rơtế tung môi pơlê Tuoh Ktu, drêng ngoh kal mung liăn, châ ngế leăm ‘’ph^u rak xúa tơnêi’’ [ă mung liăn hnê tối pro hlá mơ-éa hơ’leh ph^u rak xúa tơnêi pro chiâng tơnêi kơdrum hngêi vâ châ mung liăn hên. Bú phá tâ, tơnêi dêi A Khul gá ku\n tâ, kơxo# liăn pro hlá mơ-éa iâ tâ, 35 rơtuh liăn la kơxo# liăn ki ăm khât, 6 rơtuh liăn nếo cho liăn ki mơhá.

Tiô tơhrâ dêi péa pâ, ngoh A Khul kô ăm hlối kơxo# liăn mơhá hnoăng pro hlá mơ-éa mung liăn. La, troh nôkố A Khul hâi teăm châ mung liăn, hâi châ râng tung ko\ng ‘’ph^u rak xúa tơnêi’’ ki tơkôm ngah dêi ing nah, mê hiăng cho ngế ki leăm chêh ngoh che\n lối 100 rơtuh liăn:

‘’Drêng ai ngế ki troh lăm ngăn tơnêi tối bú châ mung 100 rơtuh liăn tê. Tiah mê, á ôh tá hêng. Klêi mê tu\m tơdroăng hmôu pơ rế hía rế hía, ta troh to lâi khế. Nếo achê kố, vâi thế mâu ki ê troh a hngêi, tơ dêi liăn rơkâ ki hên (kơxo# liăn pro ‘’hlá ph^u xuá tơnêi‘’, che\n troh hr^ng to lâi chât rơtuh liăn. La nôkố gá xuân ối râng hlá mơ-éa rak xúa tơnêi’’.

Tiô pôa Y Sưu, Kăn thôn pơlê Tuoh Ktu, a pơlê kố ai hên ngế ki môi tiah Y Jur [ă A Khur, trâm tơdroăng ki pá ing ngế ki leăm mung liăn ing ‘’hlá ph^u rak xúa tơnêi ‘’. Ai ngế ki ‘nâ hía tơnêi, ai ngế chiâng tê tâi dêi tơmeăm khoăng vâ tơvêh che\n, kơxo# ki ê đi đo tro mâu ki ‘mêi râng mơnhâu, kho\m thế tơvêh liăn rơkâ ki hên ki kơnôm ing pro hlá ph^u rak xúa tơnêi.

Tiô pôa Y Sưu, tơdroăng cho xua kuăn pơlê plong kol oh tá hlê ple\ng, hlối ai tơdroăng ki ôh tá tro ing tơdroăng rah ăm mung liăn ing peăng hngêi rak liăn. Pôa Y Sưu tối tơdroăng mê:

‘’Drêng troh lăm ngăn tơnêi, ngăn hngêi mâu tơmeăm mâu kăn [o# ki cheăng ‘na ăm mung liăn ôh tá tối ôh tá tu\m kơxo# tơnêi mê vâ ăm mung. La ôh tá ‘nâi mâu ki leăm mê lơ ai tí tăng hriăn pro ti lâi tơ-ê hía ‘lo kơ’nâi mê, tơkêa [ă mâu hngêi mê lo lăm tâk tăm po\ng ‘’lơ xo chêh inâi tơná ki xiâm, vâ pin mung ăm‘’, klêi mê tâk tăm po\ng [ă hlối hiăng hía tơnêi sap ing mê! Xuân a tơnêi ki mê drêng chêh inâi kuăn pơlê ôh tá tu\m ivá mung, la drêng hiăng hơ’leh chêh inâi ngê ki ê, khên châ mung?

Tiô khu ngăn kuăn pơlê pêi chiâk tơring Đăk Đoa, tơdroăng hên mâu ngế tung khu pêi chiâk tung mâu pơlê hdroâng kuăn ngo tro mâu ngế ki ê xúa tơdroăng kum hơ’leh ph^u rak xúa tơnêi tơru\m [ă tơdroăng ăm mung liăn dêi hngêi rak liăn vâ pơklât thế tơvêh laih hên, lơ vâ kâ kơhveăm tơmeăm khoăng tơnêi, ki mê ai khât.

Tiô pôa Y Jik, Kăn hnê ngăn khu, sap ing khế 6 hơnăm 2019, khu kố hiăng séa ngăn nếo iâ tê [ă tối tơbleăng [ă hlá mơ-éa ăm râ kơpêng [ă Khu kăn Đảng tơring Đăk Đoa xuân hiăng hnê mơhno tơleăng mơnhên. La drêng kơ-êng ‘na tơdroăng tơleăng mơnhên, pôa A Lưng, Kăn pho\ hnê ngăn khu kuăn pơlê pêi chiâk deăng Đăk Đoa, ngế ki châ pơcháu pơtối tí tăng ‘nâi mâu ngế, ăm ‘nâi tơdroăng mê nôkố ối pá hên tâ tâng vâ pơchông [ă hơnăm nah. Tơdroăng tâng vâ kring vế hnoăng ki pơxúa ăm kuăn pơlê trâm hên xahpá:

‘’Mâu ngế ki hiăng pêi cheăng [ă ngin, nôkố pá ‘nâng. Hlối ai mâu ngế ki ối dế rá mơnhâu, hngêi rak liăn xuân xâu, ôh tá khên ăm mâu ki mê mung xếo. Vâi thế á, la á xuân hmái ôh tá tiâ, xua ôh tá ai ngế ki vâ kring vế tơná, mê á ôh tá vâ pêi xếo. Tối khât gá ti mê, xua drêng pêi tơdroăng kố kô ‘nâi mâu tơdroăng gá, tiah mê Khu ngăn kuăn pơlê pêi chêk tơring hiăng tối ‘na tơdroăng mê’’.

Vâ mơnhên tơ’nôm mâu tơdroăng tơdjâk troh ‘na ngế leăm  ‘’ph^u rak xúa tơnêi’’ vâ mung liăn dế pro pá ăm hên mâu rơpo\ng kuăn pơlê a pơlê Tuoh Ktu tối krê, cheăm Glar [ă tơring Đăk Đoa tối tơchoâm, ngin hiăng troh lăm trâm Vi [an cheăm [ă Vi [an tơring, tối mâu tơdroăng êng. Vi [an tơring Đăk Đoa ăm ‘nâi, kô hnê mơhno tơdrêng ăm Ko\ng an tơring séa ngăn mơnhên [ă kô re\ng tiâ tơdroăng mê tung la ngiâ.

Đình Tuấn chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng