Pơlê Đăk Vanh 1, cheăm Văn Xuôi,  tơring Tu Mrong ai 52 rơpo\ng mơngế Rơteăng [ă 154 pơ’leăng mâ mơngế. Tâi tâng to mâu rơpo\ng tung pơlê xuân châ veăng rak ngăn kong mê rêm hơnăm xuân châ xo liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong. Ai tơ’nôm kơxo# liăn pêi lo ăm rơpo\ng hngêi kuăn pơlê hâk phiu [ă xuân châ púi vâ tơ’nôm tơnêi kong vâ rak ngăn, malối mâu rơpo\ng kơtiê [ă rơpo\ng hơnăm ối nếo ki nếo klâ lo ối krê.

Ngoh A Hrưa, môi ngế kuăn pơlê ối tung pơlê mê ăm ‘nâi:

‘’Vâi krâ nho\ng o vâ xo rak ngăn ăm rơpo\ng kơtiê, rơpo\ng ki nếo klâ ôi krê rak ngăn kong vâ kuăn pơlê châ xúa. Vâi krâ nho\ng o rak ngăn kong hlối xúa kong pêt sâm pá kơdâm kong. Klêi mê vâi krâ nho\ng o ‘nâi xúa kong vâ rak ngăn krâu ôh tá ăm mâu ki ‘mêi châ ko kong’’

Cho môi tung mâu tíu pêi cheăng pơkuâ ngăn kong a tơring Tu Mrong, Khu rak ngăn kong rak kơnho\ng têa Tu Mrong nôkố dế rak ngăn lối 16 rơpâu ha kong ki chiâng xêh, kong ki pêt [ă tơnêi ki hâi teăm ai kong a 7 to cheăm dêi tơring Tu Mrong. Ki hên tơnêi kong dêi mâu tíu châ rak ngăn tiô pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong [ă châ pơcháu ăm kuăn pơlê rak ngăn. Tiô pôa Trần Văn Tuất, Ngế pơkuâ rak ngăn kong rak kơnho\ng têa Tu Mrong, ki pơxúa dêi luât pơkâ hnoăng rak ngăn kong cho vâ mơhnhôk kân pro ăm kuăn pơlê púi vâ châ pơcháu rak ngăn kong:

‘’Kuăn pơlê cho púi vâ châ xo tơ’nôm kong vâ rak ngăn. Kơnôm tơnêi têa ăm rak ngăn [ă châ xo tơ’nôm liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong vâ ‘mâi hơ’leh tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê xuân môi tiah mơdêk tung tơdroăng rak ngăn kong châ krâu tâ’’.

Kơ’nâi 9 hơnăm pêi pro tiô pơkâ kơxo# 99, hâi lơ 24/9/2010 dêi Chin phuh ‘na luât pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong, troh nôkố a kong pơlê Kon Tum hiăng ai lối 5 rơpâu rơpo\ng, 567 khu rơpo\ng, kuăn pơlê [ă tơku\m tung kong pơlê xo rak ngăn lối 200 rơpâu 900 ha kong. Rêm hơnăm tâng riân môi rơpo\ng xo rak ngăn 13 rơtuh liăn, kuăn pơlê 160 rơtuh liăn [ă mâu khu tơru\m cheăng lối 500 rơtuh liăn.

Ing kơxo# liăn mê kuăn pơlê [ă mâu khu kuăn pơlê xúa vâ ‘mâi mơnhông tơdroăng rêh ối dêi mơngế ki rak ngăn kong vâ rế ton rế phâi tơtô. Xuân ing tơdroăng ki pơxúa ing pêi pro ’na mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong, kuăn pơlê hiăng hlê ple\ng ‘na ki pơxúa dêi kong [ă tơdroăng ki rơtế veăng rak ngăn kong krâu khât tâ.

Môi tiah hiăng tơbleăng apoăng, nôkố pó vâi krâ nho\ng o [a\ pú hmâ rơtế tơmâng roh tơpui tơno dêi ngế chêh hlá tơbeăng tơpui tơno [a\ péa ngế ki ngin krếo troh cho pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum [a\ pôa Đào Xuân Thủy, Kăn pơkuâ Kơdrum ilâng kong tơnêi têa }ư\ Mang Mrai ‘na tơdroăng xúa ki châ tơ-[rê kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong.

-Ahdrối, koh mơnê pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ râng kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum [a\ pôa Đào Xuân Thủy, Kăn pơkuâ Kơdrum kong tơnêi têa }ư\ Mang Mrai hiăng tối vâ veăng roh tơpui tơno kố. Ô pôa Hồ Thanh Hoàng, tung tơdroăng pêi pro troăng hơlâ mơhá liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong, tơdroăng xúa châ tơ-[rê kơxo# liăn châ ing tơdroăng mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong châ tơ-[rê, môi tiah lâi?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Tơdroăng xúa châ tơ-[rê kơxo# liăn ing tơdroăng mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi mâu rơpo\ng, pơlê pơla [a\ mâu khu pơkuâ rak ngăn kong cho tơdroăng ki kal tung pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong tung kong pơlê, ki nhên:

Mâu khu pơkuâ kong, khu râ kăn pơkuâ hiăng hbrâ ‘na kơxo# liăn rêm hơnăm vâ pêi pro mâu tơdroăng rak ngăn kong châ tơ-[rê, kum tơniăn [a\ng deăng kong ki ai nôkố tá kơxo# loăng kong, ki dâi loăng kong [a\ pêt kong nếo; hbrâ kơxo# liăn vâ mơ’no liăn ăm tơdroăng pơkuâ, rak ngăn kong [a\ mâu tơdroăng kum tung pơkuâ rak ngăn kong.

Châ tơ-[rê xúa châ tơ-[rê kơxo# liăn ôh tá xê to chôa ‘lâng hơ’leh tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê, mơdêk ki ple\ng ‘nâi pôu râng hnoăng cheăng dêi khu pơkuâ kong, mơdêk kơxo# rơpo\ng, pơlê pơla thôn pơlê châ tơdah rak ngăn kong mê ối mơhnhôk hên khu ngế tung tơdroăng lăm séa ngăn, gak ngăn kong đi đo.

Ing mê, thăm mơnhông tơdroăng pơlê pơla veăng rak ngăn kong, kum kơdroh kơxo# rơpo\ng kơtiê, tơniăn kum tơdroăng rêh ối pơlê pơla, rak kring cheăng kal kí [a\ rak tơniăn pơlê pơla châ tơniăn a mâu tíu kuăn pơlê rêh ối, ki má lối cho a kơpong hơngế hơngo dêi kong pơlê.

Tơdroăng pơkuâ, rak ngăn kong tung kong pơlê châ mâu râ, kơvâ cheăng, mâu tơring, mâu tíu pơkuâ kong pêi pro kơtăng [a\ hên troăng hơlâ, kơnôm mê hiăng kơdroh [a\ kơdroh tơdroăng ko ‘nhê kong, chếo kong, hdi xo tơnêi kong, kếo xo loăng ôh tá tro luât; kong chôa ‘lâng châ rak ngăn, thăm hbrâ mơdât mơngế tong kếo loăng, [a\ pơtối rak kơnho\ng têa kum tung pêi chiâk deăng tối tơdjuôm [a\ mơjiâng pro kế tơmeăm dêi mâu tíu ki veăng tung tơdroăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong tối krê.

-Ô pôa Đào Xuân Thủy, Kăn pơkuâ Kơdrum ilâng kong }ư\ Mang Mrai, a tíu pêi cheăng dêi pôa mê vâ kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong châ xúa châ tơ-[rê pó hiăng ai troăng pêi ti lâi?

Pôa Đào Xuân Thủy: Má môi, tíu pêi cheăng tơku\m pơcháu [a\ng deăng kong ăm mâu pơlê pơla môi [a\ng tung deăng kong ki ăm rak ngăn. Ngin po rơdâ mâu tơdroăng má môi cho rơtế kuăn pơlê tơku\m séa ngăn rak ngăn kong. Má péa vâ tơniăn ăm kuăn pơlê xúa kơxo# liăn tơdah châ tơ-[rê mê ngin tơku\m po pơtâng tối, séa ngăn kuăn pơlê sap ing chêl ăm kơxo# liăn kố. Pơtâng tối ăm kuăn pơlê xúa tro tiô pơkâ, ôh tá mơ’nhê tê kơtê [a\ tơku\m po to\ng kum ăm mơnhông pêi kâ xuân môi tiah tơniăn tơdroăng rêh ối rêm hâi dêi pơlê pơla.

-Ô pôa Đào Xuân Thủy, ki hên pơlê pơla tơdah pơkuâ rak ngăn kong vâ tơdah kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong dêi tíu cheăng pôa cho vâi krâ hdroâng kuăn ngo. Pó hiăng pro ti lâi vâ kum vâi krâ xúa châ tơ-[rê kơxo# liăn ki ai rêm hơnăm ing tơdroăng mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong?

Pôa Đào Xuân Thủy: Ki hên ngin tơku\m ăm pơtâng tối, hnê mơhno vâi krâ cho hnê mơhno vâi krâ apoăng. Xua nhên khât hnoăng ki vâ mơhrê liăn cho xua pơlê pơla pơkâ laga pin ai troăng tơmiât vâ pơlê pơla tơku\m mơ’no liăn ăm mâu kơvâ cheăng, pơtih môi tiah mơnhông pêi kâ xuân môi tiah kum tơdroăng rêh ối rêm hâi dêi pơlê pơla vâ ví tơdroăng ki xúa kơxo# liăn mơ’nhê tê kơtê [a\ ôh tá châ tơ-[rê’’.

-Ô pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ râng kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum, vâ kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong châ xúa tro pơkâ xiâm, mơnhông ki châ tơ-[rê tung pơkuâ, rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong ing peăng Khu pơkuâ râng kơxo# liăn pó hiăng ai troăng pêi ki klâi?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Khu pơkuâ râng kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong kong pơlê pơkâ thế Vi [an mâu tơring, pơlê kong kơdrâm thăm hnê mơhno, séa ngăn krá tơniăn tơdroăng pơkuâ, xúa kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong râ cheăm, Vi [an mâu cheăm, pơlê kân; séa ngăn, mơhnhôk tơdroăng chêl mơhá kơxo# liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi mâu khu pơkuâ kong cho tơku\m po ăm mâu rơpo\ng, ngế krê, pơlê pơla a thôn tơdah gâk ngăn tu\m, teăm tơdrêng’’.

Hnê mơhno Vi [an râ cheăm, mâu [ơrô ki tơdjâk râ tơring [a\ mâu kơ koan ki tơdjâk pêi pro pơkuâ [a\ xúa kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong tro tiô pơkâ a Hnê mơhno kơxo# 01 hâi lơ 06/06/2019 dêi Kơvâ cheăng: Khu pơkuâ ngăn ‘na pêi chiâk deăng [a\ Mơnhông mơdêk thôn pơlê, Khu pơkuâ liăn ngân, Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê ‘na Pơkuâ [a\ xúa kơxo# liăn mơhá rak ngăn kong [a\ Vi [an kuăn pơlê râ cheăm, khu cheăng ki ê châ Tơnêi têa pơcháu hnoăng pơkuâ kong tung kong pơlê Kon Tum.

Pơkâ thế mâu khu pơkuâ kong cho khu pú hên, Vi [an mâu cheăm, pơlê kân pêi pro tơdroăng pơkuâ, xúa kơxo# liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong tiô tro pơkâ a Pơkâ pêi tiô kơxo# 156 hâi lơ 16/11/2018 dêi Chin phuh pơkâ nhên pêi pro mâu troăng dêi luât rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong [a\ mâu pơkâ nôkố ki ê ai tơdjâk’’.

-{a\ khu râ kăn pơkuâ kong pơlê [a\ mâu khu pơkuâ kong mê kal ai hnoăng môi tiah lâi tung tơdroăng hnê mơhno, to\ng kum kuăn pơlê xúa châ tơ-[rê kơxo# liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong, ô pôa Hồ Thanh Hoàng?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Khu kăn pơkuâ kong, mâu tíu pơkuâ kong kal pêi pro tro mâu troăng kơ’nâi kố:

Khu râ kăn pơkuâ kong pơlê [a\ mâu khu pơkuâ kong kal thăm séa ngăn, hnê mơhno mâu rơpo\ng, ngế krê xúa châ tơ-[rê kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong châ chêl ăm châ tơ-[rê má môi, ing mê xăm kơklêa, kơdroh kơtiê mơdêk pêi lo liăn ăm kuăn pơlê; đi đo pơtâng tối ăm mâu rơpo\ng, ngế krê, pơlê pơla a thôn pơlê ‘na ki châ tơ-[rê ing troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong, mơdêk hnoăng cheăng tung pơkuâ, gak ngăn kong.

Mâu khu pơkuâ kong cho khu tơru\m cheăng mơnhên mơhá kơxo# liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong ăm mâu rơpo\ng, ngế krê, khu rơpo\ng, kuăn pơlê a thôn tơdah pơkuâ rak ngăn kong tu\m, teăm tơdrêng tro tiô pơkâ, klêi kơ’nâi tơdah xo hdrối lơ chêl liăn ing Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong.

Mâu tíu cheăng tung tơring, cheăm pêi pro tơdroăng mơhá liăn hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong ăm mâu rơpo\ng, ngế krê tung thôn pơlê ing tai khoăn hngêi arak liăn lơ mơhá liăn pơtroh troăng kơmăi đie#n tưh.

Mơnê pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum [a\ pôa Đào Xuân Thủy, Kăn pơkuâ kơdrum ilâng kong tơnêi têa }ư\ Mang Mrai hiăng mơdoh chôu ăm roh tơpui kố!

Pó vâi krâ nho\ng o [a\ pú hmâ nếo klêi tâng tơdroăng Pơlê pơla gâk ngăn [a\ mơnhông pêt kong. Tơdroăng kố xua Kơ koan teăng mâ Rơ’jíu Việt Nam a kơpong Tây Nguyên tơru\m [a\ Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ Mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum rah chêh. Pâ koh pơlang [a\ kô trâm pó vâi krâ tung mâu tơdroăng a roh kơ’nâi ah nếo!

Khoa Điềm chêh

Gương – A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng