Troăng veăn kơtôu mâ cho râ hveăn tung tâ tá kơtôu mâ, gá pro châ ngăn hlo ki bâ eăng ƀă mơhno djâ tơdroăng ‘na um méa troh a ngoâ. Kố xuân cho tíu tơkŭm hbo mâu troăng mơheăm mâ ki kŭn, mâu tơdroăng ki kố gá tơ’lêi tro ƀă tơdroăng ki pơhlêh dêi troăng mơheăm. Drêng xik tung mơheăm to ton, mâu troăng mơheăm ki kŭn kố tơ’lêi tro tro rong, kơdrâ pơhlêh a kơtôu mâ. Tơdroăng kố tâng ôh tá châ hbrâ mơdât kô pro kơdroh ‘na ki xáu hlo a mâ, thăm nếo chiâng tơdjâk troh pơ’leăng mâ chiâng ôh tá xáu hlo xếo. Tơdroăng ki rơ-iêo dêi ngế ki tro pơreăng cho ôh tá ăm ‘nâi nhên. A hneăng ki apoăng, ngế tro pơreăng ôh tá tâ châi lơ tiah lâi ôh.

Tiô riân ngăn dêi Hngêi pơkeăng pơlât mâ Dak Lak, rêm hơnăm ai sap ing 2.000 troh 3.000 ngế tro pơreăng nŭm nheăn lăm khăm mâu túa pơreăng ‘na mâ. Tung mê, dâng 400 troh 700 ngế châ ‘nâi dêi mâ tro êi kơtôu xua ing tro pơreăng nŭm nheăn. Laga, mâu ƀok thái pơkeăng ăm ‘nâi ki hên mâu ngế ki tro pơreăng bu lăm khăm drêng mâ ôh tá xáu hlo xếo. Tơdroăng kố pro trâm pá tung pơlât, thăm nếo ai mâu ngế ki ‘nâ ôh tá prêi lĕm môi tiah apoăng xếo. Ki khât gá ăm hlo, ki hlê plĕng dêi ngế ki tro pơreăng ‘na chiâng rế râ a mâ xuân ối iâ, tung pơla kố cho môi tung mâu tơdroăng tamo châi ki pơhlêh chiâng rơ-iêo gá rĕng châ ‘nâi tâng lăm khăm rêm khế.

Jâ Lê Thị Thịnh (63 hơnăm) a cheăm Krông Ƀúk, kong pơlê Dak Lak hiăng lối 10 hơnăm rêh ối tơdjuôm ƀă pơreăng nŭm nheăn. Pakĭng mê, jâ ối tro hên mâu tơdroăng châi tamo ki ê môi tiah châi ‘na plâi nuih, kơtêi kơtâu têi, rô̆i loăn rơmâ tung mơheăm ƀă hên ki ê. Mâu túa pơreăng kố hiăng pro tơdjâk troh troăng mơheăm tung châ ƀă chiâng tơdjâk troh mâ. Jâ Lê Thị Thịnh tối:

“Á tro pơreăng nŭm nheăn hiăng lối 12 hơnăm kố. Troh hơnăm 2025, drêng lăm khăm mê ƀok thái pơkeăng hlo pơreăng êi tung kơtôu mâ ƀă pơkâ thế séa ngăn, pơlât tiô rêm hneăng 6 khế môi xôh. Mê kuăn ngé tung mâ hiăng rế hía rế ôh tá xáu hlo xếo. Ƀok thái pơkeăng xuân ăm ‘nâi tâng ôh tá teăm pơlât tơdrêng mê mơni mâ kô chiâng plôm, tung pơla tơdroăng ki pâ mâ gá ôh tá tơ’lêi hlâu. Hdrối mê á xuân hmâ tro kăng kơbrĕn chêng kŏng. Nôkố, pơreăng châi tamo tơdjâk kân troh rêh kâ ối rêm hâi”.

Tiô Ƀok thái pơkeăng Chuyên khoa I Nguyễn Thị Minh Hải – Phŏ kơbong Pơlât tơkŭm, Hngêi pơkeăng pơlât Mâ Dak Lak, tơdroăng ki môi tiah jâ Thịnh ôh tá xê phá krê. Hên ngế châi tamo tro pơreăng nŭm nheăn ki ê xuân trâm tơdroăng ki môi tiah mê bu drêng hiăng ‘nâi mê pơreăng hiăng râ. Môi tung mâu xiâm kối pro pơreăng hrá ‘nâi cho xua tuăn mơno ôh tá vâ hmâng dêi ngế ki tro pơreăng. Hên ngế drêng tro pơreăng nŭm nheăn hmâ tơkŭm séa ngăn mâu túa pơreăng châi a plâi nuih, kơkóu, kliâm ƀă hên ki ê mê iâ ai kơbố tơmâng ngăn troh hbrâ mơdât ki ahdrối. Pakĭng mê, xua pơreăng ôh tá tâ châi, ôh tá mơhno ăm ‘nâi nhên a hneăng ki apoăng mê ngế ki tro ôh tá vâ tơmâng. Drêng ôh tá xáu hlo, hên ngế hmâ nhôm ƀă mâu tơdroăng châi ‘na mâ xua hơnăm hiăng krâ lơ plôm mâ. Xua tơdroăng ki ôh tá vâ hmâng kố hiăng pro rôh ki pơlât prêi vâ rĕng ‘nâi teăm pơlât prôk tơkâ luâ. Mơni kô trâm mâu tơdroăng ki châi tung kloăng mâ hmâ tâk klêi kơ’nâi dâng 5 hơnăm tro pơreăng nŭm nheăn ƀă pơtối rế tâk tiô hâi khế. Ƀok thái pơkeăng Chuyên khoa I Nguyễn Thị Minh Hải ăm ‘nâi:

“Ngế tro pơreăng nŭm nheăn kal séa ngăn dêi mơheăm ƀă athế lăm khăm rêm khế. Iâ hlái rêm hơnăm lăm khăm ngăn môi xôh; krê ƀă mâu ngế hiăng tro pơreăng lối 5 hơnăm, mê athế lăm khăm sap ing 1 troh 2 xôh tung môi hơnăm. Maluâ mâ ngăn ôh tá tâ ngi ngiâ, ối xáu hlo, tá drêng tá hâi tâ tơdroăng ki mơhno ăm ‘nâi tro pơreăng mê pin xuân athế lăm khăm. Tơdroăng ki rĕng khăm ivá vâ rĕng ‘nâi tro pơreăng há lơ ôh sap ing apoăng gá kal khât, vâ ing mê ah ai troăng pơlât tơdrêng, vâ mâ pôi tá plôm”.

Tơdroăng ki rĕng ‘nâi hnoăng cheăng ki kal tung pơlât. Tâng châ teăm pơlât tơdrêng, pơreăng mê mơni kô kâi hbrâ mơdât ƀă hrá râ. Vâ hbrâ mơdât túa pơreăng êi tung kơtôu mâ, ngế ki tro kal hbrâ mơdât tro troăng xik, rak vế túa rêh ối tơniăn tro, pêi pro kơtăng tiô tơdroăng pơlât dêi ƀok thái pơkeăng ƀă khăm mâ rêm hneăng.

Ô vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ! Châi hveăn kơtôu mâ nŭm nheăn cho môi tung mâu tơdroăng châi ki pro chiâng rơ-iô, kô tơdjâk ó troh mâ tâng ôh tá rĕng châ ‘nâi ƀă ôh tá vâ pơlât teăm tơdrêng. Vâ kum pó vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ hlê nhên tâ kơlo ki rơ-iô dêi pơreăng xuân môi tiah hbrâ mơdât châ tơbrê, khu chêh hlá tơbeăng ‘na kơvâ mê hiăng tơpui tơno ƀă ƀok thái pơkeăng chuyên khoa I Nguyễn Thị Minh Hải, Phŏ Kơvâ Pơlât tŭm tơdroăng châi, hngêi pơkeăng kân  pơlât mâ Dak Lak. Pó vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ kô tơmâng.

-Ngế nŭm nheăn kal lăm khăm mâ tơdrêng hlối drêng hlo ai mâu tơdroăng ki klâi ô ƀok thái pơkeăng?

Ƀok thái pơkeăng CK1 Nguyễn Thị Minh Hải: Ngế ai pơreăng nŭm nheăn kal thế lăm khăm mâ tơdrêng hlối drêng hlo tung châ ai mâu tơdroăng kơ’nâi kố: Mâ ngăn kơdâ ôh tá hleăng, ngăn chiâng tơviah, hlo môi tiăn ai ki ki châm prăng, môi tiah ai ruôi kơneăng luâ a mâ, lơ tâ môi tiah ai kế ki tât tung mâ. Malối, tâng mâu rế ôh xáu hlo rĕng lơ ôh pá hlo môi pâ mâ ngế ki mê thế troh hlối a hngêi pơkeăng kơvâ pơlât mâ, mê cho ki vâ ăm ‘nâi hdrối dêi tơdroăng pro chiâng châi ki ê râ ó môi tiah lo mơheăm lơ tơlêa tung mâ ƀă mâu tơdroăng pro châi ki ê xuân kal thế rĕng pơlât tơdrêng. Tiô Khu tơrŭm ngăn Pơkeăng Lâp plâi tơnêi tối, pơreăng châi veăn mâ nŭm nheăn cho môi tung mâu tơdroăng ki xiâm má môi pro chiâng plôm mâ kô chiâng hbrâ mơdât. Xua mê, mơngế ki châi ôh tá chiâng tơkôm ăm ai tơdroăng ki ê ‘nôi nếo lăm, thế khăm mâ tiô rơnó vâ châ ƀok thái pơkeăng tối ‘na pơreăng mâ châi nŭm nheăn vâ rĕng teăm pơlât. 

-Nôkố, pơreăng châi veăn mâ nŭm nheăn ai mâu troăng pơlât ki lâi, ƀă tơbrê troh dâng lâi rĕng châ ‘nâi, ô ƀok thái pơkeăng?

Ƀok thái pơkeăng CK1 Nguyễn Thị Minh Hải: Nôkố, pơreăng châi veăn kơtôu mâ kuăn ngế nŭm nheăn ai hên troăng pơlât tiô túa nếo môi tiah pâk pơkeăng nội nhãn, laser veăn mâ kuăn ngế ƀâ pâ tah têa kơto bông. Tung mê, pâk pơkeăng nội nhãn dế cho troăng pêi pro ki xiâm vâ kum kơdroh têa lơ tơkŭm a kĭng mâ ƀă kô pro vâ lĕm tơleăng mâ. Laser veăn mâ kuăn ngế kum mơdât pơreăng lơ rế tâ, tâng pâ kô xúa drêng hiăng ai pro châi tơdroăng ki ê châi ó môi tiah  hiăng lo têa rơbông lơ tơlêa rơtăng veăn mâ kuăn ngé. Ngăn a tơdroăng gá há, ƀok thái pơkeăng vâ rah tơdroăng pơlât ki tơtro ăm mơngế mê, ‘nâ hía bú xúa môi túa pơlât tê lơ tơkŭm ƀă hên túa pơlât tơdrêng ƀăng. Ki kal mê tâng rĕng châ ‘nâi ƀă pơlât tro tơdroăng, kô kâi mơdât troh 90% pơreăng ki pro mâ chiâng ôh tá xáu hlo rế ó. Xua mê, mơngế ki châi nŭm nheăn thế lăm khăm mâ tiô rơnó pái khế môi hdroh lơ tơdrốu khế môi hdroh, mơhé vâ hâi tâ châi tơdroăng ki klâi xuân thế lăm khăm.

-Ô ƀok thái pơkeăng, a pơla rôh ki lâi pơreăng châi veăn kơtôu mâ kuăn ngé mâ, nŭm nheăn kô pro chiâng plôm mâ?

Ƀok thái pơkeăng CK 1 Nguyễn Thị Minh Hải: Pơreăng pro châi veăn mâ kuăn ngế nŭm nheăn kô pro mâ ôh tá xáu hlo ôh tá chiâng vâ pơlât prêi ăm lĕm nếo tâng hrá pơlât. Mê cho drêng ngế ki châi veăn mâ, kĭng mâ hiăng troh tơdroăng châi nŭm nheăn tăng sinh, kô pro lo têa kơtó rơbông ‘nâ lơ tơlêa veăn kâ kuăn ngế. Pakĭng mê, tơdroăng têa tơkŭm toăng a kĭng mâ tung ton hâi kô pro chiâng châi mâ a kơpong mâ vâ ngăn a tíu xiâm hlối pro mâ ôh pá hlo ta troh ah tâng tá rĕng châ teăm pơlât ing apoăng. Tơdroăng ki vâ tối cho rôh apoăng, pơreăng hmâ ôh tá ai tơdroăng ăm hlo nhên mê ngế ki châi veăn mâ kuăn ngế hmâ tơngôu ah hlối chiâng ôh tá pơlât pơla rôh ki apoăng vâ teăm pơlât prêi. Xua mê, mơngế ai pơreăng ki nŭm nheăn thế lăm khăm mâ tiô rơnó pái khế môi hdroh, tâng ôh 6 khế môi hdroh vâ rêh châ ‘nâi ai tơdroăng châi tung châ vâ teăm pơlât prêi, pôi tá ăm chiâng ai rơdroăng châi ki ê ví rế râ.

-Ai mâu tơdroăng hlê ôh tá tro ki lâi pro mơngế ki tro châi mê kơdrâ pro dêi tơdroăng chiâ chiâng rế ó tâ nếo, ô ƀok thái pơkeăng?

Ƀok thái pơkeăng CK 1 Nguyễn Thị Minh Hải: Ki khât, pakĭng tơngôu tá vâ rĕng tơmâng lăm khăm tiô rơnó, hên ngế ki châi nŭm nheăn ối ai mâu tơdroăng tơ ê ôh tá tro hmâ hlo. Má môi cho tơmiât tiah kố mâ ối xáu hlo, lơ ta hâi hlo ki ôh tá ta hleăng mê cho hâi ai pơreăng châi mâ, tung pơla mê pơreăng châi veăn mâ kuăn ngế nŭm nheăn rôh apoăng hmâ hlo ôh tá ai tơdroăng ki pro ăm pin ‘nâi,  mâ xuân ối hlo hleăng la ki khât veăn mâ kuăn ngế nŭm nheăn  hiăng ối tung châ tơrêm hâi. Má péa, xua tơmiât bú kal tăng ngăn rak krâu dêi troăng mơheăm hiăng hôm, la ki khât mơhé troăng mơheăm hiăng kâi rak ngăn krâu lĕm mê mơngế ki châi veăn mâ kuăn ngế nŭm nheăn xuân kal thế khăm dêi mâ tiô rơnó xua kô pro chiâng ai tơdroăng châi ki ê a mâ, ‘nâ hía chôa xông rế râ xêh la ngế ki châi veăn mâ kuăn ngế mê ôh tá  tâ ai ki klâi tung châ tơná. Má pái, ngế ki châi veăn mâ tơngôu ƀă pơreăng châi veăn mâ kuăn ngế kơtôu mâ nŭm nheăn, drêng hiăng ôh tá xáu hlo bú tơmiât dêi tơná rế ôh pá xáu hlo xua hơnăm hiăng krâ lơ xua kuăn ngế mâ rế pá xáu hlo  mê Ôh tá vâ lăm khăm ối a hngêi, tơkôm hiăng châi râ ah nếo lăm khăm. Pakĭng mê, ai mâu ki ‘nâ xâu ôh tá vâ pơlât môi tiah pâk  nội nhãn lơ Laser xua xâu châi, xâu tơdjâk troh mâ, chiâng pơtê ‘nôi ƀă pro ăm mâ rế châi ó tâ. Tiô Khu xiâm ngăn Pơkeăng pơlât lâp plâi tơnêi tối, ki hên mâu ngế rế pá xáu hlo mâ xua ai tơdroăng châi nŭm nheăn vâ hbrâ mơdât tâng rĕng châ ‘nâi thế rĕng pơlât. Xua mê, tơdroăng hlê tro ƀă pơlât teăm tơdrêng cho kal păng ‘nâng.

-Mơnê kơ ƀok thái pơkeăng hiăng tối mâu tơdroăng ki pơxúa mê âi.

Vâ hmâng ƀai má 7, pó po ngăn akố

https://vov4.vov.vn/xodang/iva-suc-khoe/kochang-ba-poreang-ei-xou-a-mau-nge-ki-hiang-kra-514693.vov4