Hiăng tiah hmâ, maluâ kong tô lơ kong mêi, rêm hdroh troh a mâu hâi tơdế măng t^ng [ă mơ’nui măng t^ng, khu rak ngăn kong thôn Đăk Xây, cheăm Đăk Long, tơring Đăk Glei, kong pơlê Kon Tum tơru\m [ă Đo#i rak ngăn kong tơring Đăk Glei tơku\m lăm mot tung kong xo rak ngăn vâ rêm măng t^ng lăm séa ngăn. Tơdroăng lăm séa ngăn, tí tăng ngăn châ tơku\m lăm ngăn đi đo hiăng teăm châ ‘nâi [ă châ mơdât mâu ngế ki pro xôi rak ngăn kong.

Tiô pôa A Lảnh - Ngế pơkuâ rak ngăn kong thôn Đăk Xây, nôkố ai 117 rơpo\ng tung pơlê xo rak ngăn vâ chê 120 rơpâu ha kong ki chiâng xêh. Vâ tơdroăng rak ngăn kong châ pêi pro tơ-[rê, mâu ngế tung khu thế lăm ngăn đi đo rah mâu ngế, hơ’lêh dêi rơpó lăm séa ngăn a mâu tíu ki hmâ ai khu ‘mêi ko kong, hdi tơnêi kong.

Pôa Lảnh ăm ‘nâi, tung pơla lăm séa ngăn, tâng châ hlo ai ngế ki lâi pro xôi luât ko ‘nhiê kong, khu pơkuâ re\ng tối ăm mâu khu râ pơkuâ hveăng tí tăng rup. Kơnôm tiah mê, kơxo# mâu ngế ko ‘nhiê kong, hdi tơnêi kong a kong pơlê hiăng kơdroh, hơnăm kơ’nâi iâ tâ hơnăm hdrối.

‘’Kăn thôn tơku\m po hneăng hôp tung thôn, klêi hôp tơbleăng pơkâ dêi thôn 6 to tôh, rêm tôh ai môi ngế kăn tôh nếo vâ hnê mơhno kuăn pơlê tung tôh lăm séa ngăn rak ngăn kong. Rêm khế ngin tơku\m lăm séa ngăn kong sap ing 5 troh 9 hdrôh, rêm hdroh prôk ai 4 troh 5 ngế prôk [ă. Drêng lăm séa ngăn, tâng hlo ai ngế ki lâi ko ‘nhê kong, hdi tơnêi kong mê kô tơru\m [ă Khu rak ngăn dêi cheăm, ngế rak ngăn kong tơku\m lăm tăng rup’’.

Cheăm tơkăng kong Đăk Long, tơring Đăk Glei, kong pơlê Kon Tum nôkố ai 27 rơpâu ha kong ki chiâng xêh. Tâi tâng deăng kong mê châ pơcháu rak ngăn ăm 3 tíu, mê cho: Khu rak ngăn kong rak kơnho\ng têa Đăk Glei, Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó môi tung khu rak ngăn kong Đăk Glei [ă Vi [an cheăm Đăk Long rak ngăn. Tung mê, cheăm Đăk Long hiăng châ pơcháu kong ăm 8 khu kuăn pơlê rak ngăn kong [ă hr^ng rơpo\ng kuăn pơlê xo rak ngăn [ă tâi tâng kơxo# liăn 652 ha.

Pôa A Thai, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Đăk Long ăm ‘nâi, drêng kong châ pơcháu rak ngăn, mâu khu, mâu ngế ki xo liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn  kong hnoăng cheăng rak ngăn kong tâk hên, tơnêi kong châ pơtối rak ngăn. Tơdroăng kuăn pơlê ko ‘nhê kong hmâng vâ, lăm lúa kuăn kiâ kong, hdi tơnêi kong hmâng vâ hiăng châ mơdât. Pôa A Thai tối:

‘’Ton nah, drêng hâi pơcháu rak ngăn kong ăm mâu ngế lơ khu pú hên mê tơdroăng rak ngăn kong tơchoâm vâ tối ôh tá hlo tơ-[rê. Troh hơnăm 2017, ngin pơcháu ăm 8 khu kuăn pơlê [ă lối 100 rơpo\ng kuăn pơlê rak ngăn troh nôkố tơdroăng rak ngăn kong châ tơ-[rê. Tơdroăng pơcháu kong klêi mê kuăn pơlê xo liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong kô pro xiâm ki kum kuăn pơlê châ tơniăn tung rêh ối, tơdroăng rak ngăn kong châ rak ngăn khât. A hlo luât pơkâ môi tiah mê cho tro, [ă hlối pơxúa tơ-[rê’’.

Tơring tơkăng kong Đăk Glei ai tơnêi kong kân má môi a kong pơlê Kon Tum [ă lối 200 rơpâu ha kong ki chiâng xêh, châ x^ng xoăng ki hên a mâu cheăm Đăk Long, Đăk Choong, Đăk Nhoong, Đăk Pek, Mường Hoong, Ngọc Linh [ă hía hé.

Pôa Hoàng Trọng Huy, Ngế rak ngăn kong cheăm Đăk Long, tơring Đăk Glei ăm ‘nâi, hdrối nah, xua tơnêi kong kân tung pơla mê khu rak ngăn kong iâ mơngế, tơdroăng cheăng rak ngăn kong trâm hên xahpá. Sap ing pêi pro tơdroăng pơcháu rak ngăn kong ăm mâu khu tơru\m cheăng, mâu ngế, kuăn pơlê mê tơdroăng cheăng tơru\m rak ngăn kong pơtối rak vế pêi pro tơ-[rê. Pôa Huy ăm tối tiah kố, tơdroăng xo rak ngăn kong ăm kuăn pơlê [ă mâu rơpo\ng kuăn pơlê xo liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong hiăng pro pơxúa hên tơdroăng.

‘’Hdrối nah, drêng hâi pơcháu rak ngăn kong ăm kuăn pơlê, mê Vi [an cheăm xuân cho ngế pơkuâ rak ngăn kong trâm hên xahpá, xua kuăn pơlê mot tung kong ko loăng, hdi tơnêi kong. La drêng châ xo rak ngăn kong [ă kơxo# liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong mê hnoăng cheăng rak ngăn kong châ mơnhông tơ-[rê. Ngế ki lâi xuân châ xúa.  Tâng rơpo\ng ki lâi pro xôi mâu rơpo\ng ki ê châ hlo mê vâi kô tơbleăng ăm kơ koan, khu râ pơkuâ cheăng pơxâu phâk teăm tơdrêng. Ai liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong mê kuăn pơlê xuân hiăng kơdroh ki pá tung rêh ối’’.

Châ khât ăm hlo, mâu hơnăm achê pơla kố, tơdroăng x^ng xoăng kong pơcháu ăm hnoăng rak ngăn ăm khu kuăn pơlê, mâu rơpo\ng kuăn pơlê, [ă tơbleăng luât pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong a tơring Đăk Glei, kong pơlê Kon Tum ăm hlo nhên. {ă luât pơkâ ki tơtro kô, hlối ‘nâi hlê ple\ng, ‘nâi hnoăng cheăng pêi dêi tơná dêi mâu kuăn pơlê tung tơdroăng xo rak ngăn kong hlối tơru\m krá tâ há, veăng rak ngăn kong krá tơniăn tâ. Tơdroăng rêh ốii dêi kuăn pơlê rế hlo hơ’lêh tơ-[rê tâ hdrối.

Kon Tum nôkố ai 360 rơpâu ha kong ki ai xêh ăm mâu khu tơru\m cheăng, Vi [an mâu cheăm, khu rơpo\ng, pơlê pơla [a\ rơpo\ng gak ngăn kong. Kơxo# liăn mơhá gak ngăn kong ăm mâu khu cheăng kố tâk troh 250 rơtal liăn rêm hơnăm. Ing kơxo# liăn mơhá gak ngăn kong, mâu khu pú hên, khu krê tơdah gak ngăn kong hiăng chôa ‘lâng tơniăn tơdroăng rêh ối. Ing mê, hmiân tuăn pêi pro tơdroăng gak ngăn kong, [a\ng kong đi đo châ rak tơniăn.  pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ rak ngăn kong [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum kô tối tơ’nôm ‘na tơdroăng séa ngăn xuân môi tiah mơhnhôk mâu khu tơdah rak ngăn kong pêi pro châ tơ-[rê tâ nếo tơdroăng rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong a kong pơlê.

Ô pôa, klêi kơ’nâi séa ngăn nhên tơdroăng pêi cheăng dêi mâu cheăm a tơring Đăk Glêi, tơdroăng mơhá hnoăng rak ngăn kong dêi Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong râ cheăm gá môi tiah lâi?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Ngin hiăng tơku\m séa ngăn tơdroăng pêi cheăng xuân môi tiah tơdroăng mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong dêi 8 khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong râ cheăm tung cheăm Đăk Glei. Klêi kơ’nâi séa ngăn, ngin hlo xiâm kối Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong tung tơring Đăk Glei hiăng pêi pro tro mâu pơkâ dêi tơnêi têa xuân môi tiah dêi kong pơlê; tung mê, ki rơhêng vâ tối pêi pro mâu tơdroăng hnê mơhno dêi mâu kơvâ cheăng kong pơlê Kon Tum. Tơdroăng pơkuâ xúa kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong [a\ mơnhông pêt kong dêi mâu kơxo# liăn tro tiô pơkâ, mâu cheăm  pơrá pêi tro tiô pơkâ, mơ’no tro ăm tơdroăng pơkuâ rak ngăn kong. Tâi tâng mâu cheăm tung tơring Đăk Glei hiăng pơcháu ăm mâu pơlê pơla thôn pơkuâ rak ngăn kong, [a\ tâi tâng mâu kơxo# liăn kố pơrá mơ’no mơhá tơtro tơdroăng rak ngăn kong tro tiô pơkâ nôkố.

Ô pôa, klêi kơ’nâi séa ngăn a mâu cheăm, tơdroăng pêi pro mơhá liăn hnoăng rak ngăn kong ing tai khoăn hngêi arak liăn a mâu cheăm kố môi tiah lâi?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Tơdroăng pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăn cho troăng hơlâ ki tơtro dêi Chin phuh [a\ dêi Vi [an kong pơlê Kon Tum. Ngin xuân hiăng mơhnhôk, hnê mơhno mâu cheăm pêi pro troăng hơlâ kố. Klêi kơ’nâi séa ngăn tơdroăng kố a mâu kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong a mâu cheăm tung tơring Đăk Glei, ngin hlo tâi tâng kơxo# liăn râ cheăm hiăng po tai khoăn ăm mâu pơlê pơla ki rak ngăn kong. Tiah mê, kô chiâng vâ mơnhên: tơdroăng pêi pro po tai khoăn ăm mâu pơlê pơla a mâu thôn tơdah rak ngăn kong cho tơtro ‘nâng.

Ô pôa! Sap ing kố troh mơ’nui hơnăm 2019, pôa hôm chiâng ăm ‘nâi Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum kô hnê mơhno mâu khu râng liăn râ cheăm laga hnoăng ki nhên gá môi tiah lâi?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Sap ing kố troh tâi hơnăm 2019, Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum kô mơhnhôk mâu Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong [a\ mơnhông pêt kong râ cheăm thế pêi pro kêi tơdroăng po tai khoăn ăm pơlê pơla ki tơdah rak ngăn kong tung kong pơlê. Tơdrêng amê, ngin hnê mơhno mâu khu kăn pơkuâ mâu khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong râ cheăm pơkâ vâi krâ [a\ mâu pơlê pơla thăm pêi tâ mê nếo tung tơdroăng séa ngăn rak ngăn kong. Tơru\m [a\ mâu khu chêh hlá tơbeăng pơtâng tối ‘na tơdroăng pơkuâ rak ngăn kong. Pơtối mê, ngin xuân pơkâ mâu râ cheăm tơru\m khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong râ kong pơlê vâ rak ngăn tơdroăng rêh ối ăm pơlê pơla, tơru\m pêi pro tơdroăng rơtế [ă vâi o hok tro hngêi trung.

Tiô séa ngăn [a\ tâ hlo dêi pôa, khu râ kăn pơkuâ tơmâng môi tiah lâi troh tơdroăng dêi khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong râ cheăm?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Khu kăn pơkuâ mê ngin hlo vâi tơmâng troh tơdroăng cheăng dêi Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong râ cheăm. Xua tâi tâng mâu Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong râ cheăm pơrá xua Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm hlối pro kăn pơkuâ ‘na kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong, ngế xêo liăn dêi Vi [an cheăm mê pơkuâ tơdroăng mơhá liăn, klêi mê ngế rak ngăn kong cheăm, kăn [o# vê hdró tơnêi pơrá cho khu cheăng dêi Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong râ cheăm. Xua mê Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong râ cheăm pêi cheăng tơtro, châ tơ-[rê. Khu râ kăn pơkuâ xuân đi đo tơmâng.

Pôa ai pơchân klâi drêng séa ngăn nhên tơdroăng pêi cheăng dêi mâu Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong râ cheăm?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Tơdroăng séa ngăn rak ngăn kong mê ngin hlo tâi tâng mâu khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong râ cheăm pơrá pêi cheăng tơtro. Ai tíu hrá mơhá liăn hnoăng rak ngăn kong mê ngin hnê mơhno khu ki mê mơ-eăm pêi pro tro, thâ mâu tơdroăng, re\ng pêi pro re\ng tâ vâ kêi đeăng tơdroăng châ pơcháu.

Pâ kơ-êng pôa tơ’nôm nếo. Tơdroăng séa ngăn nhên môi tiah kố mê châ Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum pêi pro đi đo, krá tơniăn hôm cho há pôa?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Tơdroăng séa ngăn mơhnhôk mâu Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong râ cheăm, Vi [an mâu pơlê kân mê hiăng châ Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum đi đo pêi pro séa ngăn sap ing hơnăm 2015 troh nôkố. Rêm hơnăm ngin pơrá tơbleăng ăm Vi [an kong pơlê, hnê mơhno, pơkâ séa ngăn tâi tâng mâu khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn râ cheăm, pơlê kân tung kong pơlê Kon Tum. Môi tiah hơnăm 2019 kố, ngin ai pơkâ pêi pro tơdroăng séa ngăn 14 khu pơkuâ kong cho khu tơru\m cheăng, 45 Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong râ cheăm; troh nôkố, hiăng séa ngăn châ 13 khu pơkuâ kong, khu tơru\m cheăng, [a\ 8 khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong râ cheăm.

Mơnê kơ pôa hên ‘na roh tơpui tơno kố!

          A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng