Pêi pro tiô tơdroăng hnê mơhno dêi Vi [an kong pơlê Kon Tum tung hnoăng cheăng rak ngăn kong, cho pơxâu phâk kơtăng mâu ngế ki lâi pro xôi, ôh tá ai kơpong ki mơdât, xôi troh dâng lâi pơxâu troh dâng mê maluâ vâ ngế ki lâi tâng lơ pro xôi’’, sap apoăng hơnăm troh nôkố, khu cheăng rak ngăn kong [ă mâu kăn cheăm, tơring, kong pơlê hiăng tơmâng pơkâ pro kơtăng vâ mơdât châ tơ-[rê mâu ki lơ pro xôi ko ‘nhiê kong. Pak^ng mê, tơdroăng hnê tối, mơhnhôk kuăn pơlê tung mê ai tơdroăng tối inâi mâu ki xôi ‘na ko ‘nhiê kong xuân châ hnê tối thế pro khât.

Khu rak ngăn loăng kong tung cheăm tơring hiăng pêi pro tro tơdroăng hnê tối tơdrêng [ă tơdroăng rak ngăn kong a mâu thôn, pơlê ki ai 210 hdroh [ă vâ chê 10 rơpâu hdroh ngế veăng pro. Xuân [ă tơdroăng ki mê, mâu tơdroăng hnê tối ki phá tơ ê, mê cho cheh tung trang Tho\ng tin đie#n tưh ing Kăn xiâm hnê ngăn kong, Tíu mơno rơ’jiu- um tơvi kong pơlê, mâu tíu mơ’no rơ’jiu-um tơvi dêi 10 tơring, pơlê kong kơdrâm. Pôa Võ Sỹ Chung, Ngế xiâm pơkuâ rak ngăn kong dêi kong pơlê Kon Tum, tối ăm ‘nâi:

‘’Ing hnoăng pơkuâ hnê mơhno dêi mâu kăn Đảng kong pơlê, Vi [an sap ing apoăng hơnăm 2020 troh nôkố ngin hiăng mơ-eăm tung tơdroăng rak ngăn kong. Xua ti mê, tơdroăng pêi pro ki hlo tơ-[rê hiăng kơdroh iâ mơngế ki pro xôi luât.  Mâu tơdroăng ki pro xôi ‘na luât ko ‘nhiê kong hiăng kơdroh troh a 38%. Kố cho môi tơdroăng ki mơ-eăm dêi kơvâ cheăng’’.

Vâ rak ngăn kong, sap apoăng hơnăm troh nôkố krê khu rak ngăn kong dêi Kon Tum hiăng tơku\m po 86 hdrôh lăm séa ngăn, tăng rup [ă châ hlo 17met kho#i loăng ki vâi tong ko [ă vâ chê 900 kg kloăng plâi chuăng. Tơdrêng amê, Vi [an mâu tơring xuân hiăng mơjiâng, pơtối rak 25 tíu séa ngăn dêi mâu kơvâ cheăng rak ngăn kong vâ tí tăng ngăn ‘nâi mâu tơdroăng  ‘na mơngế pro xôi luât rak ngăn kong. Tung mê, ai tơring Ngọc Hồi 8 tíu gak ngăn; Đăk Hà 5 tíu gak ngăn; tơring Đăk Glei 4 tíu gak ngăn; tơring Ia H’Drai 3 tíu gak ngăn; mâu tơring: Kon Plong, Sa Thầy rêm tơring 2 tíu gak ngăn; tơring Đăk Tô, Kon Braih rêm tơring 1 tíu.

Pôa Nguyễn Tấn Liêm, Ngế xiâm pơkuâ ngăn ‘na chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê dêi kong pơlê Kon Tum tối ăm ‘nâi, kơnôm ing pro kơtăng dêi khu râ kơvâ cheăng [ă mâu kăn dêi cheăm, tơring, hiăng kâi mơdât hên tíu ki khu ‘mêi hmâ ko kong.

‘’Hiăng kâi mơdât 11 tíu ki vâi hmâ ko kong, kơdroh 29 tíu, tung mê ai 12 tíu ki khu ‘mêi hmâ kong kong hơnăm 2019 hiăng hơ’lêh a mâu tơring Ngọc Hồi, Kon Plong, Tu Mrong, Đăk Tô, Đăk Hà [ă Đăk Glei. Vi [an kong pơlê hnê mơhno mâu kơvâ cheăng tơru\m [ă tơdrêng [ă mâu kăn tơku\m po séa ngăn, tăng xiâm loăng kong [ă mâu tíu tê mơdró uâ mơdiê pro tơmeăm [ă loăng tung 4 khế apoăng hơnăm 2020 klêi séa ngăn mâu kơvâ cheăng hâi châ ‘nâi [ă pro xôi xuât ‘na pro hồ sơ, xiâm loăng kong a tíu’’.

Pơxâu phâk mâu ngế pro xôi luât ko ‘nhiê kong, tung 4 khế apoăng hơnăm 2020 mâu khu râ pơkuâ cheăng dêi kong pơlê Kon Tum hiăng pơxâu  phâk liăn 114 ngế; pơxâu phâk 8 ngế ai  xôi kân. Tung mê, mâu Ko\ng an tơleăng pơxâu 1 ngế, khu rak ngăn loăng kong pơxâu 8 ngế. Ki tơxâng vâ tối rôh châ ‘nâi, tơleăng pơxâu phâk 13 ngế ko ‘nhiê kong, chơ mâu loăng kong ki hmâng vâ a hâi lơ 29/2 a Xá 277,  dêi thôn Đăk Manh 1, cheăm Đăk Rơ Nga, tơring Đăk Tô; rôh rup pơxâu 4 ngế pro xôi‘’ pro xôi luât pơkâ ‘na ko ‘nhiê kong, rak ngăn kong [ă loăng pơlái kuăn kiâ kong’’ hiăng châ rup a mâu Xá 390, 391 dêi cheăm Măng Buk, tơring Kon Plong.

Klêi tí tăng ngăn tơleăng pơxâu 4 ngế mê hiăng pơkâ kroăng phâk tâi tâng 55 khế. Pôa Nguyễn Văn Hòa, Kăn hnê ngăn Vi [an kong pơlê Kon Tum tối mâu tơdroăng mơ-eăm dêi mâu khu râ pơkuâ cheăng cheăm tơring tung hnoăng cheăng rak ngăn kong, hlối ăm ‘nâi troăng hơlâ dêi kong pơlê [ă tơdroăng pơxâu mâu ngế pro xôi luât:

‘’Troh a hâi leh, hâi têt á tối mâu ki rak ngăn kong [ă ko\ng an pôi tá pơtê thế ăm gak ngăn. Hâi leh, hâi têt xuân x^ng xoăng mơngế gak ngăn hên tâ. Tung khu kăn Đảng kong pơlê xuân cho Khu kăn Đảng kong pơlê tơmâng khât troh tơdroăng pơkuâ hnê mơhno. Ôh tá mơdât, ôh tá ai lôi kơpong ki lâi. Ôh tá ai ngế ki lâi pro xôi  lơ kơtôa mâu ki ‘mêi’’.

Tung rôh pêi cheăng a hâi lơ 30/4 [ă kong pơlê Kon Tum, pôa Hà Công Tuấn, Ngế xiâm pho\ ngăn ‘na chiâk deăng [ă mơnhông thôn pơlê tối ki kal dêi tơdroăng rak ngăn tơnêi kong ki u ối dêi kơpong Tây Nguyên tối tơchoâm [ă kong pơlê Kon Tum tối krê. Hlo rơ-iô dêi tơdroăng khu ‘mêi ko kong hmâng vâ, maluâ Kon Tum hiăng pơkâ kơtăng mơdât 11 tíu ki vâi hmâ tong ko loăng tung tơdroăng cheăng rak ngăn kong [ă rak ngăn loăng pơlái kuăn kiâ kong, la xuân ối 29 tíu ki ai mâu khu ‘mêi tong ki ê kal pơtối tăng troăng mơdât. Pôa Hà Công Tuấn xuân tối tiah kố, kong pơlê Kon Tum thế hlối pêi  tơdroăng tiô luât pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong :

‘’Á xuân tối thế mâu vâi pú pơkâ hnê mơhno tơdroăng rak ngăn mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong rơtế [ă hnoăng cheăng rak ngăn kong xua kơxo# liăn ki mê ôh tá iâ.  Kong pơlê pơkâ rêm hơnăm ai péa, pai hr^ng rơta cho kơxo# liăn ôh tá xê iâ. Liăn ki mê gá hên luâ tâ pơtăm troh tơdrốu hdrôh kơxo# liăn ki pin ‘no cheăng. Thế ngăn pơkâ riân ngăn nhên hdrối kơxo# liăn xo, hrê rêm hơnăm [ă hnoăng cheăng dêi mâu tíu pêi cheăng, kơvâ cheăng thế rak tơniăn ‘na riân ngăn mơhá ăm rơtế [ă tơdroăng rak ngăn kong tâ ôh kô tơdjâk troh tơdroăng ki ê’’.

A roh pêi cheăng [a\ Vi [an kong pơlê Kon Tum, pôa Hà Công Tuấn, Ngế xiâm pho\ pơkuâ ‘na pêi chiâk deăng [a\ mơnhông thôn pơlê xuân pơkâ thế khu râ kăn pơkuâ kong pơlê hnê mơhno khu kán sat gak tơniăn troăng prôk [a\ rơxế kơtâu, Khu séa ngăn troăng klông pơxâu kơtăng mâu rơxế ki pro xêh; thăm lăm séa ngăn, pơtrui rup 29 tíu ki pro xôi tung pơkuâ rak ngăn kong [a\ pơkuâ kong; pơkuâ kơtăng, krá tơniăn mâu tíu tê mơdró, hbleăng, xâ, pong rơgi pro tơmeăm ing loăng; mơjiâng khu cheăng tơbleăng ‘na pơkuâ gak ngăn kong; [a\ mâu roh tơdroăng xôi ki tơdjâk troh ko ‘nhê kong, pro xôi mâu pơkâ kếo uâ loăng, gak ngăn kong kal re\ng tơleăng pơxâu phâk tơdrăng, kơtăng vâ mơnhâu.

Pôa Hà Công Tuấn tối ăm ‘nâi, Khu xiâm pơkuâ ‘na pêi chiâk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê hbrâ rơnáu to\ng kum kong pơlê Kon Tum kăn [o# pơkuâ ‘na pêi chiâk deăng rơtế pêi pro tơtro tơdroăng pơkuâ gak ngăn kong dêi kong pơlê.

Môi tiah hiăng tơbleăng apoăng, nôkố pó vâi krâ nho\ng o [a\ pú hmâ rơtế tơmâng roh tơpui tơno kơ’nâi kố dêi ngế chêh hlá tơbeăng [a\ pôa Trần Văn Tuất, Kăn pơkuâ kong tât khía Tu Mrong ‘na ki châ tơ-[rê troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gak ngăn [a\ mơnhông pêt kong [a\ tơdroăng pơkuâ gak ngăn kong dêi tíu cheăng.

Ahdrối, pâ mơnê kô pôa Trần Văn Tuất, Kăn pơkuâ kong tât khía Tu Mrong hiăng mơdoh chôu ăm roh tơpui tơno kố! Ô pôa, klêi kơ’nâi lối 9 hơnăm pêi pro troăng hơlâ Mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong, pôa hlo ing tơdroăng pêi pro troăng hơlâ kố pơlê pơla xuân môi tiah khu rơpo\ng veăng tung tơdroăng pơkuâ rak ngăn kong a hên poh, xá châ pơcháu rak ngăn môi tiah lâi?

Tung mâu hơnăm mê hía nah, kơnôm kơxo# liăn mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong vâ pơcháu ăm mâu khu rơpo\ng xuân môi tiah pơlê pơla tơdah pơkuâ gak ngăn mê châ tơ-[rê hiăng hlo nhên. Rêm hơnăm kơxo# liăn mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong kố tâk tiô rêm hơnăm, xúa têa ăm mâu hngêi kơmăi, xua mê xá, [a\ng kong châ pơkuâ tơtro tâ. Kuăn pơlê ple\ng tâ tung hnoăng rak ngăn xá, [a\ng kong châ tơdah pơkuâ gak ngăn krâu khât.

-Rêm hneăng, rêm khế xuân môi tiah rêm hơnăm pó hôm ai pơtâng tối môi tiah lâi [a\ kuăn pơlê tung pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong?

Tíu cheăng ngin kố xuân hiăng mơjiâng mâu tíu pêi cheăng, tíu gak a mâi kơpong châ pơcháu pơkuâ rak ngăn xuân môi tiah a mâu cheăm mê Khu pơkuâ xuân tơru\m tơtro vâ Khu pơkuâ rak ngăn chu pơtâng tối [a\ mâu thôn, mâu khu rơpo\ng vâ kuăn pơlê ‘nâi tơdroăng. Pak^ng Khu pơkuâ tơru\m [a\ cheăm vâ pơkâ lăm pơtâng tối [a\ séa ngăn, pơtrui rup mâu ngế pro xôi, lăm séa ngăn đi đo tung [a\ng châ pơcháu vâ ‘nâi tơdroăng pơkuâ rak ngăn dêi mâu khu rơpo\ng’’.

{a\ rêm ngế pơlê pơla [a\ khu rơpo\ng mê pơlê pơla [a\ khu rơpo\ng rak ngăn [a\ng kong châ pơcháu pơkuâ mê nôkố vâi ai mâu troăng pêi môi tiah lâi?

-{a\ [a\ng kong ki pơcháu ăm pơlê pơla pơkuâ mê ai mâu thôn vâi pơkuâ tơtro khât. Vâi mơjiâng khu tung thôn pơlê vâ xing xoăng rêm măng t^ng vâ khu lăm séa ngăn tâi tâng [a\ng kong ki tơdah pơkuâ’’.

Tiô pôa tơdroăng xúa liăn rak ngăn kong prâi dêi mâu pơlê pơla [a\ khu rơpo\ng hiăng châ tơ-[rê [a\ tơtro há?

-Nôkố tiô ‘nâi dêi ngin hlo kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi mâu pơlê pơla mê châ tơ-[rê, mơdêk tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê. Pak^ng mê, xuân pro tơ’lêi hlâu ăm mâu muăn châ troh a hngêi trung’’.

Ô pôa, pêi pro troăng hơlâ mơhá liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong ăm pơlê pơla, ăm khu rơpo\ng ing tai khoăn hngêi arak liăn, troh nôkố pó hiăng pêi pro tơdroăng kố môi tiah lâi?

Troh nôkố Khu pơkuâ rak ngăn kong tât khía Tu Mrong hiăng mơhá liăn ing tai khoăn hngêi arak liăn châ vâ chê tu\m tâi tâng ăm pơlê pơla xuân môi tiah khu rơpo\ng hngêi.

-Drêng tơdroăng Hngêi arak liăn xuân môi tiah tíu pêi cheăng a tung tơring Tu Mrong ối iâ [a\ hơngế kơpong kuăn pơlê rêh ối mê pó hiăng ai troăng pêi môi tiah lâi vâ pro tơ’lêi môi tiah lâi ăm kuăn pơlê tơ’lêi châ kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong kố?

{a\ kong tât khía Tu Mrong mâu khu rơpo\ng, pơlê pơla ối kơtăn hơngế, tá a Măng Buk tơring Kon Plong. Klêi mê mâu cheăm Đăk Na, Đăk Sao cho hơngế xua mê vâ tơru\m rơtế Hngêi arak liăn tơ’lêi hlâu ăm kuăn pơlê tơdah kơxo# liăn rak ngăn kong xuân kơnôm Hngêi arak liăn to\ng kum chiên liăn troh a cheăm vâ mâu pơlê pơla troh a cheăm tơdah xo liăn tiô roh, tiô rêm hneăng.

Mơnê kơ pôa Trần Văn Tuất!

Khoa Điềm chêh

Gương - A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng