Mâu hâi ki kố, Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [ă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum  dế tơru\m [ă mâu kơvâ cheăng a mâu  tơring cheăm pêi pro tơdroăng ăm liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong a 7 tơring [ă pơlê kong kơdrâm. A tíu ăm liăn a cheăm Đăk Kôi, tơring Kon Rẫy,  sap ing apoăng chôu peăng kơxo, chât ngế kuăn pơlê a cheăm  hiăng troh pơtăng, pâng môh rơkong, xẻ#o ko\ng [ă têa kơdê pơkeăng tơkôm vâ xo liăn ki ăm mơhá hnoăng rak ngăn kong.

Kuăn pơlê Kon Tum troh tơdah kơxo# liăn pêi pro tơdroăng klâ ối kơtăn pơlê pơla

Pôa Y Thiên (kuăn ngo Rơteăng), ôi a thôn 2, cheăm Đăk Kôi, tơring Kon Rẫy ăm ‘nâi: Rôh kố rơpo\ng hngêi châ mơnhên ai vâ chê  2 chât ruh liăn ăm tơdroăng rak ngăn lối 29 ha kong. Kơxo# liăn mê rơpo\ng hngêi kô xúa rôe phái kế kâ, ki u ối ‘no liăn rôe hdrê mơnăn păn vâ gá hngâ ai kuăn hên  vâ mơnhông cheăng kâ.

‘’ Nôkố dế tung rơnó báu vâ chê tum  klêi mê pêi pro tơdroăng klâ krê kuăn pơlê hbrâ mơdât pơreăng Covid-19 nếo. Hâi kô tơnêi têa ăm liăn ki mơhá hnoăng rak ngăn kong, on veăng a hiăng lăm troh acheăm vâ xo lối 19 rơtuh liăn. Xo liăn troh a hngêi rôe phái, têa măm, po, têa rơmâ vâ ai phái kâ, ki rơlối ing mê rôe  ro lơ chu vâ păn ăm gá ai kuăn mơnhông dêi rơpo\ng hngêi. Ai liăn ăm hnoăng rak ngăn kong mê hiăng tơniăn tung rêh ối dêi kuăn pơlê , kuăn pơlê pơtối rak ngăn kong kơhnâ khât tâ tung la ngiâ’’.

Pôa A Tuyên, kuăn ngo rơteăng, ối a thôn Kon Năng Treăng, cheăm Đắk Ui, tơring Đắk Hà ăm ‘nâi: rơpo\ng hngêi xuân châ xo rak ngăn lối 10 ha kong  ing vâ chê 5 hơnăm hdrối.

Rêm rơpo\ng châ tơdah sap ing 7 – 20 rơtuh liăn cho kơxo# liăn pêi lo ôh tá ku\n tung rơnó pơrea\ng xông tâ tú.

Tung rôh ăm liăn mơhá hnoăng rak ngăn mê, pôa châ xo liăn rak ngăn kong mê 7 rơtuh liăn. Kơxo# liăn ki xo mê teăm kum 6 ngế tung hngêi ai hmê kâ ôh tá kơ klêa tung mâu hâi la ngiâ.

‘’ Nôkố xo kơxo# liăn ăm mơhá hnoăng rak ngăn kong tro rôh ki dế kal mê kuăn pơlê sôk ro, xua pơla kố dế ôh tá châ lăm pêi cheăng ối  hngêi krâ krê [ă klêi mê nếo ôh tá ai hmê kâ. Ai liăn ngin tơ’nôm rôe phái, kế kâ vâ kâ rêm hâi, rôe phon  rơvât báu loăng plâi vâ báu loăng plâi xông dâi le#m, ai liăn nâp rôe hmân ếo ăm dêi kuăn. Troh xo liăn mâu kăn [o# thố thế truâ kên pâng môh rơkong, xếo ko\ng kơdê pơreăng, ối pơtăng tiô troăng kơtăn dêi rớpo hơngế 2 m tơkôm troh vâi krếu dêi inâi vâ xo liăn’’.

Lâp tung kong pơlê Kon Tum ai lối 360 rơpâu ha kong ki mung liăn mơhá ăm, hnoăng rak ngăn’ tung mê, ai dâng 45 rơpâu ha kong hiăng châ pơcháu xo ăm 3,612 rơpo\ng [ă 22 khu rơpo\ng kuăn pơlê rak ngăn kring vế. Kơxo# liăn ki u ối pơcháu ăm mâu Ko\mg ti rak ngăn kong, Khu rak ngăn kong kân rak kơnho\ng têa [ă Vi [an  hnê ngăn mâu cheăm, pơlê kân rak ngăn.

Kơxo# liăn châ xo ing gâk ngăn [a\ mơnhông pêt kong hiăng kum kuăn pơlê Kon Tum kơdroh pá puât tung rơnó báu tá hâi tum lơ tung pơla klâ ăm ối kơtăn pơlê pơla vâ hbrâ mơdât pơrea\ng Covid 19.

Tiô pôa A Câu- Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm Đăk Kôi, ing pơkâ luât ăm liăn mơhná hnoăng rak ngăn kong, vâ tối tâi tâng tơnêi kong ki pơcháu ăm kuăn pơlê rak ngăn châ kuăn pơlê rak ngăn krâu khât tâ. Pôa A Câu ăm ‘nâi: Drêng kuăn pơlê xo liăn ki mă mơhá hnoăng rak ngăn kong mê tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê châ hlo xông tơ-[rê tâ, tơdroăng kơdroh tah hrâ mơnguâ [ắăm kơtiê a tơring kố hiăng kâi kơdroh. Malối tung pơla dế trâm tơdroăng pá drêng kuăn pơlê pêi pro tơdroăng klâ ối krê pơlê pơla vâ mơdât pơreăng Covi-d-10.

‘’Tung pơla dế tâ tú pơreăng  Covid-19 tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê ối trâm hên xahpá xua tơdroăng pêt báu, pêt pôm, pêt loăng ‘mô, kơphế  trâm pá tơdjâk kân troh kơxo# liăn pê lo. Tơdroăng xo sap 5-6 rưtuh liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong xúa tung rêh ối  pơtói ‘no liăn pêi pêt tơdroăng vâ tơniăn tung rêh ối.  Drêng tơdroăng rêh ối tơniăn mê kuăn pơlê xuân thế tơmâng khât ‘na rak ngăn kong krâu tâ’’.

Tơdế  khế 4 hơnăm 2020 troh nôkố, Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [ă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum  hiăng [ă dế tơru\m [ă Khu rak ngăn kong mâu tơring, pơlê kong kơdrâm Kon Tum [ă mâu hngêi rak liănLiên việt post Bank tung kong pơlê Kon Tum mơhá ăm lối 90 rơtal liăn ing kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong ăm kuăn pơlê tro hâi khế pơkâ. Tơdroăng ăm liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong tro hâi khế pơkâ kô kum ăm mâu rơpo\ng kuăn pơlê hbrâ  kơxo# liăn ‘no ‘mâi pêt tung pơla dế tâ tú pơreăng lơ rôe tơmeăm xúa tung rêh ối. cheăng kâ mơnhông tơ-[rê, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlêkô  châ tơmâng khât tâ tung tơdroăng rak ngăn kong krá tơniăn mâu kong kân a Tây Nguyên.

Môi tiah hiăng tơbleăng, pơtối tơdroăng kố, Roh tơpui tơno [a\ pôa Lê Xuân Hưng – Pho\ gâk ngăn [a\ mơnhông pêt kong tơring Đắk Hà, kong pơlê Kon Tum tối ‘na tơdroăng tơru\m pơla kơvâ cheăng [a\ mâu rơpo\ng tơdah gâk ngăn kong [a\ mơnhông pêt kong [a\ tơdroăng mơhá liăn hnoăng gâk ngăn [a\ mơnhông pêt kong. Pó vâi krâ nho\ng o [a\ pú hmâ kô tơmâng.

-Pâ koh pôa Lê Xuân Hưng, mơnê pôa hiăng veăng tơdroăng kố. Pôa hôm chiâng tối ‘na tơdroăng pơkuâ gâk ngăn kong xuân môi tiah tơdroăng mâu roh ko ‘nhê kong, pro xôi luât kong tung tơring Đắk Hà tung pơla kố nah?

-Pôa Lê Xuân Hưng: Hơnăm 2018 [a\ 2019 troh nôkố xiâm kối mâu rơpo\ng tơdah gâk ngăn [a\ mơnhông pêt kong pêi kơtăng khât tung pơkuâ gâk ngăn [a\ mơnhông pêt kong xua mê roh kếo kong châ kơdroh. Krê tung mâu khế 1,2,3 [a\ 4,5,6 dêi hơnăm 2020, tung tơring ai 11 roh, kơdroh to lâi roh tâng pơchông [a\ roh kố mâu hơnăm hdrối. Châ hlo mâu roh kếo ‘nhê kong mê pơrá cho kuăn pơlê châ hlo klêi mê tơbleăng ăm khu pơkuâ kong tung tơring tơru\m rup. Mâu roh tơdroăng pơrá châ pơxâu phâk kơtăng. Laga, xuân u ối 6 – 7 roh tơdroăng kuăn pơlê châ hlo kếo ‘nhê kong vâ pro chiâk deăng, tơdroăng kố mê ngin pơtối thăm pơtâng tối vâ mơdât kơtăng.

-Đắk Hà cho môi tung mâu tơring a Kon Tum pêi pro tơdroăng pơcháu kong ăm kuăn pơlê [a\ [a\ng kong kân, pôa tối pe# mơngế gâk ngăn kong ai troăng ki lâi kum kuăn pơlê tung tơdroăng pơkuâ gâk ngăn kong châ tơ-[rê?

-Pôa Lê Xuân Hưng: Tung tơring Đắk Hà nôkố ai 84 rơpâu ha kong, tung mê ai 52 rơpâu ha cho kong [a\ tơnêi kong. Pêi pro troăng hơlâ dêi Vi [an kong pơlê Kon Tum, Vi [an tơring Đắk Hà hiăng pơcháu dâng 9.000 ha kong ăm mâu pơkuâ kong cho rơpo\ng, kuăn pơlê ối tung 6 cheăm [a\ kơxo# rơpo\ng cho 935 rơpo\ng veăng tơdah gâk ngăn kong. {a\ hnoăng cheăng khu dêi Khu hnê mơhno mơhá liăn hnoăng gâk ngăn kong râ tơring, tung pơla kố nah, ngin hnê mơhno mâu kăn [o# cheăm tơru\m [a\ khu gâk ngăn kong, Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ mơnhông pêt kong vâ t\ng kum kuăn pơlê tung tơdroăng pơkuâ [a\ gâk ngăn kong. Tơru\m [a\ Vi [an mâu cheăm vâ mơdêk tơdroăng pơtâg tối troh kuăn pơlê mâu thôn, pơlê, kơpong kuăn pơlê rêh ối vâ kuăn pơlê hlê ple\ng ‘na hnoăng tung tơdroăng gâk ngăn kong. Rêm khế a mâu hâi lơ 20, mâu cheăm pơrá hôp tơpui ‘na pơkâ gâk ngăn kong. Rêm cheăm thế châ 35 roh hôp/khế ‘na gâk ngăn kong. Ngin xuân hnê mơhno kuăn pơlê pơkâ hâi pêi cheăng, hâi lăm séa ngăn [a\ng kong châ pơcháu. Kơnôm mê, ôh tá ai tơdroăng hía kong a mâu cheăm.

-Ê, pâ pôa hôm chiâng há tối nhên tâ ‘na tơdroăng kố?

-Pôa Lê Xuân Hưng: Mơngế gâk ngăn kong veăng kum kuăn pơlê mơjiâng tôh, khu rơpo\ng, hâilăm séa ngăn, chô séa ngăn, kơpong kong kal séa ngăn vâ kuăn pơlê tơdah gâk ngăn kong pêi pro. Pơtih: Rêm măng t^ng môi khu rơpo\ng 10 ngế mê pêi pro séa ngăn môi xôh, klêi mê xing xoăng dêi pó troh khu ki ê tiô ing pơkâ pêi cheăng dêi khu gâk ngăn kong tung tơring mơjiâng pro hdrối mê. Klêi kơ’nâi séa ngăn drêng châ hlo mâu ngế kếo kong, ko ‘nhê kong tung mâu kơpong kong châ pơcháu mê tơbleăng ăm khu gâk ngăn kong, kơ koan cheăng tơru\m pơxâu phâk.

-Châ ‘nâi, rơtế [a\ tơdroăng to\ng kum kuăn pơlê mơjiâng mâu pơkâ pơkuâ gâk ngăn kong, mê khu gâk ngăn kong tơring Đắk Hà ối thăm to\ng kum vâi krâ tung tơdroăng tơdah kơxo# liăn mơhá hnoăng gâk ngăn kong. Pôa hôm ai tối ‘na tơdroăng kố ti lâi?

-Pôa Lê Xuân Hưng: Nôkố tơdroăng mơhá liăn hnoăng gâk ngăn kong a tơring Đắk Hà châ mơhá ing tai khoăn hngêi arak liăn. Khu gâk kong ngin drêng tơdah tơbleăng ing Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum mê xuân to\ng kum vâi krâ [a\ troăng tơbleăng ăm khu rơpo\ng, kuăn pơlê [a\ hnê mơhno vâi troh mâu hngêi arak liăn vâ tơdah liăn. Tâi tâng kơxo# liăn mơhá hiăng châ Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong pơcháu ăm hngêi arak liăn tơring. Kơ’nâi mê, ngin xuân veăng tơ’nôm cho rơtế mâu ngế pêi cheăng hngêi arak liăn tơbleăng tíu ki tơdah, hnê mơhno vâi chêh tung mơ-éa tu\m tơdroăng dêi tơná, klêi mê cho hnê mơhno vâi troh a mâu kơmăi ATM vâ xo dêi liăn a kơmăi mê.

-Ê, pâ kơ-êng pôa môi tơdroăng má mơ’nui. Nôkố hên rơpo\ng a mâu cheăm hơhngế hơhngo dêi kong pơlê Kon Tum xua hên tơdroăng ôh tá chiâng vâ po tai khoăng krê, mê chiâng mơhá [a\ liăn a ngâ. Vâ kuăn pơlê teăm tơdrêng tơdah kơxo# liăn tro hâi khế pơkâ, khu gâk ngăn kong tơring Đắk Hà hiăng to\ng kum môi tiah lâi ăm kuăn pơlê, ô pôa?

-Pôa Lê Xuân Hưng: Ê, [a\ mâu rơpo\ng tá hâi châ pro tai khoăn hngêi arak liăn mê Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ mơnhông pêt kong xuân thế pêi pro tơdroăng lăm mơhá ăm vâi [a\ liăn a ngâ. Khu gâk ngăn kong tơring tơru\m [a\ khu râng liăn tơbleăng troh Vi [an mâu cheăm vâ kơnôm vâi tơbleăng troh mâu rơpo\ng tiô inâi vâ vâi krâ troh tíu mê cho hngêi hôp thôn, hngêi mơhno túa le\m tro pơlê pơla, a Vi [an cheăm vâ tơdah kơxo# liăn gâk ngăn kong. Nôkố dế cho rơnó pơrea\ng, ngin tơru\m [a\ khu râng liăn, Vi [an mâu cheăm hnê mơhno vâi krâ troh tơdah mê thế pêi pro pơchân tối dêi Khu xiâm ngăn pơkeăng [a\ khăm pơlât môi tiah: Pâng rơkong môh, xếo ko\ng [a\ têa kơdê pơrea\ng, ối pơtăng kơtăn vâ hbrâ mơdât pơrea\ng klêi mê tơdah xo liăn.

-Mơnê kô pôa Lê Xuân Hưng hiăng veăng tung tơdroăng tơpui tơno kố.

Tuân Long chêh

Gương, A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng