Kơ’nâi mâu chôu hriâm tâp a plông lêng, mâu rôh lăm séa ngăn kring gak 16km troăng tơkăng kong achê [ă kong têa Kul, kăn [o#, mô đo#i Đông tơkăng kong Sa Loong, tơring Ngọc Hồi, kong pơlê Kon Tum lăm troh a 6 to thôn pơlê tung cheăm. Trung tă Phan Trọng Bình, Ngế xiâm pơkuâ ngăn Đông tơkăng kong Sa Loong hâk tơngăm tối ăm ‘nâi, mâu rơxông kăn [o# mâu lêng mô đo#i dêi Đông đi đo pêi tro tiô troăng hơlâ: ‘’Đông cho hngêi, tíu kơkăng cho pơlê, kuăn pơlê mâu hdroâng kuăn ngo cho nho\ng o môi tiah môi klêa kliâm’’:

‘’Đông tơkăng kong [ă kuăn pơlê a cheăm Sa Loong ngăn dêi rơpó môi tiah nho\ng o môi klêa kliâm. ‘Nâi tơru\m [ă dêi rơpó khât veăng rơtế [ă dêi rơpó tung tơdroăng pá, pa pêng pa xôp môi tuăn môi mơno. Kuăn pơlê môi tuăn veăng kum Mô đo#i tơkăng kong pê klêi hnoăng cheăng. Ai mâu tơdroăng ki ‘mêi, tơdroăng oh tá tro, ai mâu ngế ki lâi tơviah, lơ pro mâu tơdroăng ôh tá tro xôi luât ‘lo kuăn pơlê xuân tối ăm khu râ kơpêng [ă tối ăm mô đo#i kring gak tơkăng kong. Mô Đo#i kring gak tơkăng kong bú ai 2 to ko\ng, péa to mâ. Kuăn pơlê ai rơpâu to ko\ng rơpâu to mâ, xua mê, ing tơdroăng mê kum ăm mâu kăn [o# mâu lêng Đông tơkăng kong Sa Loong pê klêi hnoăng cheăng ki râ kơpêng pơcháu’’.

Mô đo#i gak tơkăng kong Sa Loong rak ngăn ivá ăm jâ Y Lon

Ing hên hơnăm hiăng luâ, Đông tơkăng kong Sa Loong đi đo pơtối rak vế tơdroăng rah 30 ngế kăn [o# mâu lêng, kum lối 70 rơpo\ng kuăn pơlê ki ai tơdroăng rêh ối xahpá vâ mơnhông cheăng kâ, tơniăn tung rêh ối. Ing tơdroăng ai mâu lêng mố đo#i tơkăng kong veăng kum ăm hdrê pêt, hdrê mơnăn păn, veăng ‘no hâi pêi cheăng [ă hlối hnê kih thuât pêt loăng plâi, păn mơnăn, mê ai hên rơpo\ng kuăn pơlê a tíu tơkăng kong Sa Loong hiăng hluăn ing kơtiê.

Rơpo\ng ngoh A Liên ối a pơlê Yang Lo# Môi cho vâ pơtih. Kơtăn kố vâ chê 4 hơnăm ngoh A Liên châ mố đo#i gak tơkăng kong veăng kum ăm môi 2 to hdrê chu po\ng [á péa to hdrê ro kơdrâi vâ păn, hlối ăm 2.000 xiâm hdrê loăng ‘mốu. Kơnôm ing păn mơnăn châ mơhúa re\ng kân piê le\m, pêt dêi loăng ‘mốu xông dâi le\m, nôkố rêm hơnăm riên to kơxo# liăn tê chu, tê kơtôu loăng ‘mốu rơpo\ng hngêi ngoh A Liên ai tơ’nôm kơxo# liăn châ 10 rơtuh. Nâ Y Gết, kuăn ngo Rơteăng, hngêi xuân a tung pơlê Yang Lo# môi ăm ‘nâi, rơpo\ng hngêi ki lâi tung pơlê xuân châ kăn [o#, mâu lêng Đông tơkăng kong Sa Loong veăng kum [ă hlối mơnê hên ‘nâng kơ tơdroăng ki mê:

‘’Ai to lâi ngế mâu vâi ngoh, vâi tăm gak tơkăng kong tơmâng kum khât ‘nâng mê chiâng sôk ro. Rơpo\ng hngêi xuân mơnê hên kô mâu vâi ngoh, vâi tăm‘’.

Kăn [o#, mố đo#i Đông tơkăng kong Sa Long lăm séa ngăn kring vế tíu tơkăng kong

Vâ kuăn pơlê 11 hdroâng kuăn ngo [ă lối 5.500 ngế kuăn pơlê tung cheăm ngăn dêi rơpó ‘’môi tiah nho\ng o môi klêa kliâm’’, kăn [o# mâu lêng mô đô#i Đông tơkăng kong Sa Loong đi đo  ‘’Rơtế kâ, rơtế ối, rơtế pêi [ă kuăn pơlê’’.

Ôh tá xê to djâ troăng hdrối tung veăng kum cheăm Sa Loong mơjiâng thôn pơlê nếo, hên rơpo\ng hngêi, hên tơdroăng cheăng châ mâu kăn [o# mâu lêng mô đo#i a kố xo pêi hnoăng cheăng pơtối kum cheăng tung hên hơnăm hiăng luâ hiăng pro le\m tơ’nôm um méa Mô đo#i Pôa Hồ tung hiâm mơno kuăn pơlê dêi cheăm.

Hiăng chiâng hmâ, kuăn pơlê tung cheăm tâng ai ngế ki lâi vâ pôe xâk troh hâi tơdốu [ă hâi t^ng rêm măng t^ng lăm troh a mâu mố đo#i ki ‘’Rơkê pôe xâk’’. Ing Tơdroăng ‘’Mơdêk hvêa chêng o prôk troh a hngêi trung’’, rêm khế rêm ngế vâi o châ xo 500 rơpâu liăn kum tung mơhriâm

Pâ kơ mâu vâi ‘ne\ng, nhoăm mâu hơnăm hiăng krâ, sap ing khế 7/2018, Đông mô đo#i tơkăng kong Sa Loong xo păn che\m mơ’rêh jâ Y Lon, 91 hơnăm [ă jâ Y Huynh, 93 hơnăm. Rêm măng t^ng, rêm khế mâu lêng a đông troh a hngêi jâ khăm ivá, ăm 2 ngế jâ pơkeăng ôu pơlât tê kơtê. Khu lăm pêi cheăng tung tơring cheăm ai hnoăng cheăng veăng kum mâu jâ krâ kơpuih văng  mơgrúa tíu kâ ối. Rêm khế môi hdroh khu râ kăn, Khu pơkuâ Đông troh lăm pôu hbru tơmeăm [ă hlối hbru 200 rơpâu liăn. Mâu tơdroăng cheăng pêi ki pơxúa [ă hnoăng cheăng pêi rơtế krá khât tơdroăng tơru\m pơla mâu lêng [ă kuăn pơlê tíu tơkăng kong.

Pôa Thao In, Kăn hnê ngăn Khu mâu ngế hơnăm hiăng krâ cheăm Sa Loong, tối tiah kố: 

‘’Đông tơkăng kong Sa Loong tơmâng khât kơ cheăm Sa Long ngin, malối tơmâng khât troh kô mâu hơnăm hiăng krâ. Mâu ngế hơnăm hiăng krâ vâi ôh tá kâi pêi cheăng xếo. Đông mố đo#i tơkăng kong Sa Loong veăng kum che\m mơ’rêh ăm mâu hơnăm hiăng krâ krâu khât ‘nâng’’.

Kơnôm pêi tro troăng hơlâ pơkâ: ‘’Đông kố cho hngêi, tíu tơkăng kong cho pơlê, mâu hdroâng kuăn ngo cho nho\ng o môi klêa môi kliâm’’ mâu kăn [o# lêng mố đo#i Đông tơkăng kong Sa Loong ki pro đông a cheăm Sa Loong, tơring Ngọc Hồi, kong pơlê Kon Tum hiăng mơjiâng tíu kring gak tro tuăn pơlê a tíu tơkăng kong.

Kố cho tơdroăng ki xiâm ki kal vâ Đông kố tung mâu hơnăm hiăng luâ đi đo pê klêi hnoăng cheăng pơcháu rak ngăn, kring vế tơniăn tíu tơkăng kong tơnêi têa ki Đông xo pêi.

 Khoa Điềm chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng