Sap apoăng khế 6 kố nah, a kuât mơhno túa le\m tro dêi Kon Gung, cheăm Đăk Mar, tơring Đăk Hà, Vi [an hnê ngăn kong pơlê Kon Tum tơku\m po leh mơhnhôk Têt pêt loăng đi đo nhoa#m pâ Pôa Hồ [ă pêi pro mâu tơdroăng hâi rak krúa hyôh kong prâi lâp plâi tơnêi lơ 5/6. Klêi leh mơhnhôk, mâu kăn rơtế [ă kuăn pơlê akố hiăng pêt 1.200 xiâm loăng kía, loăng kơpeăng, loăng kơdrâ tâ tá kuât dêi pơlê. Tơdrêng amê, [ă tơdroăng vâ pêi pro tiô hneăng mơhnhôk dêi Vi [an kong pơlê Kon Tum kuăn pơlê a 10 tơring, pơlê kong kơdrâm bú tung 6 khế tê hiăng pêt lối 63.000 xiâm loăng ngiât vâ pro ăm rơngiâp [ă pro drêh ngiât vâ hding tơnêi a ngo l^ng. Djâ troăng ahdrối tung cheăng pêt loăng vâ ăm xâp rơngiâp dêi kong, pôa A Đăo, kuăn ngo Bơhnéa, pơlê Kon Gung, cheăm Đăk Mar, tơring Đăk Hà ăm ‘nâi, tơná pôa hlê ‘na tơdroăng ki pơxúa ki kong pro ăm tung tơdroăng rêh ối dêi kuăn mơngế, malối sap ing ai luât pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong:  

‘’Kong pro chiâng ai hyôh kong prâi, cho hyôh kong prâi ki krúa le\m. Má péa nếo, ai kong ai mâu khu kuăn kiâ kong, ai mâu reăng nhâ, ai plâi. Troh rơnó xo kế tơmeăm ah kuăn pơlê lăm tung kong hlo ai plâi tum, khế ki kố ai khu plâi ki kố, khế ki tá ah ai khu plâi ki ê. Tung plâi mê ai hên trếo kơhiâm pro le\m ăm ivá mơngế. {ă nôkố, kong rế pá ai, prôk ulâi xuân tô téa ôh tá ai loăng vâ hding ăm xâp rơngiâp, pro kong chiâng khía mơhot kân, ai jâ kơđo rơvê, pro têa chiâng lân lu mê kuăn pơlê vâ pêt loăng pro kong vâ mơnhông ăm le#m hyôh kong prâi, vâ ga hu\n nhâ loăng a tơnêi l^ng tung kơpong ki mê vâ pro ai hyôh kong prâi, pro ăm kong drêh ngiât, krúa le\m’’.

Pêi pro tơ-[rê tiô tơdroăng pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong tơru\m [ă hên tơdroăng hnê tối, tơdroăng ki re\ng ăm hlo tâ a Kon Tum tung mâu hơnăm achê pơla kố cho ki hlê ple\ng ‘na tơdroăng rak ngăn kong dêi kuăn pơlê rế ton rế châ tơ-[rê. Kuăn pơlê, mâu khu vâi krâ-nho\ng o púi vâ châ pơcháu kong vâ rak vế kong, châ xúa ing kong. Nâ Y Lim, pơlê Kon Pring, pơlê kân Mang Deang, tơring Kon Plong ăm ‘nâi:

‘’Kuăn pơlê xuân púi vâ châ xo rak ngăn kong. Pin rak ngăn kong mê nếo ai sâm, tâng ôh tá vâ rak ngăn kong ah vâi ko ‘nhiê.  Ko ‘nhiê loăng lu\p ăm kơpong dêi tơná pin, kô ôh tá ai loăng ngiât xếo. Púi vâ la ngiâ kố ah tơdroăng pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong xuân châ mâu kăn tơmâng, to\ng kum ngăn khât troh a kuăn pơlê ngin, [ă á cho ngế rak ngăn kong kô mơ-eăm râk ngăn khât tâ nếo’’.

Môi tiah ngin hiăng tơbleăng tơdroăng ki apoăng, nôkố pó vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ rơtế tơmâng roh tơpui tơno kơ’nâi kố pơla ngế chêh hlá tơbeăng [a\ pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ khu râng liăn mơhá hnoăng Rak ngăn [a\ Mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum ‘na mâu tơdroăng pói vâ châ veăng rak ngăn kong vâ châ xo liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong dêi kuăn pơlê tung kong pơlê kố.

-Ahdrối pâ mơnê kơ pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ Khu râng liăn mơhá hnoăng Rak ngăn [a\ Mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum hiăng mơdoh chôu phut ăm roh tơpui tơno kố. Ô pôa, nôkố ai hên rơpo\ng tung kong pơlê ai pói châ veăng rak ngăn kong vâ châ kâ liăn ing tơdroăng mơhá hnoăng rak ngăn kong. Tơdroăng kố dêi kuăn pơlê châ to\ng kum môi tiah lâi?

Tiâ:Môi tung mâu pơkâ xiâm dêi troăng hơlâ mơhá liăn hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong cho xing xoa\ng dêi pó ki pơxúa ing kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong vâ kuăn pơlê châ ai liăn ing kong; mơdêk hlê ple\ng tung pơkuâ rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong tung kong pơlê, ing mê, kum thăm mơnhông cheăng kâ rêh ối pơlê pơla, tăng cheăng pêi, mơdêk pêi lo liăn ăm kuăn pơlê, ki má lối cho mâu kuăn pơlê rêh ối tung kong, achê kong.

Vâ mâu rơpo\ng tung kong pơlê châ veăng rak ngăn kong châ ai liăn ing khu mơhá liăn hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong, tơdroăng pói vâ kố dêi kuăn pơlê châ tơleăng tiah kơ’nâi kố:

Tung la ngiâ, khu râ kăn pơkuâ râ cheăm, tơring kal thăm mơnhông tơdroăng pơcháu tơnêi, pơcháu kong [a\ [a\ng kong xua mâu cheăm, pơlê kân dế pơkuâ ăm rơpo\ng, mơngế krê, pơlê pơla tung thôn pơlê pơkuâ, rak tơniăn, rak ton troh la ngiâ tiô Pơkâ kơxo# 1006 a hâi lơ 24/9/2018 dêi Vi [an kong pơlê Kon Tum ‘na k^ ăm pêi pro tơdroăng pơcháu kong, ăm mung kong vâ rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong krá tơniăn tơru\m [a\ tê mơdró kong kế pro ôm hyô, pêt tơmeăm khoăng pá kơdâm kong tung kong pơlê Kon Tum.

Mâu khu pơkuâ kong cho khu Tơnêi têa pơtối thăm pơkuâ rak ngăn kong ăm rơpo\ng, mơngế krê, pơlê pơla tung thôn pơlê rak ngăn châ mơhá liăn ing khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong.

-Klêi kơ’nâi châ kăn pơkuâ kong pơcháu [a\ng kong vâ rak ngăn, mâu rơpo\ng tơdah rak ngăn thế ai hnoăng ki klâi [a\ [a\ng kong châ pơcháu?

Tiâ: Má môi, pêi pro tro mâu tơdroăng tơkêa, tơru\m tung tơkêa tơdah rak ngăn; má péa, athế pôu râng hnoăng cheăng angiâ kăn pơkuâ kong ‘na kơxo# [a\ng kong châ xo rak kring, rak tơniăn [a\ng kong [a\ mơnhông pêt kong krá tơniăn; má pái, pêi tiô pơkâ ‘na hbrâ mơdât on chếo kong.

Drêng ai chếo kong thế tơku\m tơpâ teăm tơdrêng [a\ tơbleăng tơdrêng ăm khu pơkuâ kong ‘nâi vâ pơtroh mâu ngế tơpâ on chếo veă troh kum; má pu\n, cho pêi pro tro tơdroăng xiâm, pơkâ pêi tiô kih thuât rak ngăn kong hiăng châ kăn pơkuâ kong hnê mơhno; má pơtăm, thế đi đo séa ngăn rêm măng t^ng, séa ngăn mơdât mâu ngế ki hmâ pro xôi luât ‘na kong, môi tiah kếo loăng kong, chôu loăng kong pro kơchâ, kếo ‘nhê kong vâ pro chiâk deăng, hdi xo kong, lăm tơnăng kuăn kiâ kong ôh tá tro luât [a\ ki ê hía. Má tơdrốu drêng châ hlo pro xôi troh kong kế thế teăm tơbleăng tơdroăng pro xôi luât lơ pro lu\p troh kong ăm kăn pơkuâ kong ‘nâi, vâ rơtế pơxâu phâk teăm tơdrêng.

-Tiô pơkâ, mâu rơpo\ng xo rak ngăn kong vâ châ kâ liăn hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong kô châ mơhá tiô hnoăng nhên ki tiah lâi?

-Tiâ: Hnoăng ki nhên dêi mâu rơpo\ng xo rak ngăn kong vâ châ xo liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong ai péa khu ngế môi tiah: Má môi, [a\ mâu rơpo\ng, mơngế krê, pơlê pơla thôn pơlê châ Tơnêi têa pơcháu tơnêi, pơcháu kong châ Khu râng liăn mơhá liăn hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong râ kong pơlê ăm kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong rêm hơnăm tơdrêng ing tai khoăn Hngêi arak liăn dêi rơpo\ng, mơngế krê, pơlê pơla thôn pơlê hiăng pro tiô pơkâ; má péa, [a\ mâu rơpo\ng, mơngế krê, khu rơpo\ng, pơlê pơla kuăn pơlê thôn pơlê tơdah rak ngăn kong ing mâu ngế pơkuâ kong cho khu pú hên.

Vi [an mâu cheăm, pơlê kân châ tơnêi têa pơcháu hnoăng pơkuâ rak ngăn kong [a\ mơnhông pêt kong châ mâu khu pơkuâ kong cho khu pú hên, Vi [an mâu cheăm, pơlê kân ăm liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong rêm hơnăm tơdrêng ing tai khoăn Hngêi arak liăn dêi rơpo\ng, mơngế krê, pơlê pơla kuăn pơlê hiăng po tiô pơkâ. Hnoăng châ pơxúa nếo cho châ tơbleăng tơdroăng ki kơnâ tơdroăng mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong; châ tơniăn mâu hnoăng ki châ pơxúa tơtro luât ki ê.

-Rơtế hnoăng ki châ pơxúa châ kâ, [a\ mâu ngế pơkuâ rak ngăn ôh tá tro pro kong tro kơdroh, lôi hía kong mê thế pôu râng hnoăng [a\ tro pơxâu phâk tiah lâi?

-{a\ mâu rơpo\ng, mơngế krê, pơlê pơla kuăn pơlê thôn pơlê pơkuâ rak ngăn ôh tá le\m tro pro kong kơdroh, lôi hía kong mê tiô hên lơ iâ, xôi kân lơ ku\n kô pơxâu phâk tiô pơkâ dêi luât.

{a\ rơpo\ng, mơngế krê, pơlê pơla kuăn pơlê thôn pơlê châ Tơnêi têa pơcháu tơnêi, pơcháu kong, pak^ng tơdroăng tro pơxâu phak tiô pơkâ luât, Kơ koan xiâm rak ngăn kong mâu tơring, pơlê kong kơdrâm tơku\m tâi tâng klêi mê tơbleăng Vi [an tơring, pơlê kong kơdrâm ai tơpui chêh [a\ mơ-éa ôh tá mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong [a\ mâu rơpo\ng, mơngế krê, pơlê pơla kuăn pơlê thôn pơlê mê pơtroh ăm Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê vâ ai xiâm kối ôh tá vâ mơhá liăn hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong. Tâng mơngế ki pơtối pro nếo mê tơbleăng tối, pâ thế Vi [an tơring, pơlê kong kơdrâm xo tơvêh [a\ng kong ai mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong hiăng pơcháu vâ pơcháu ăm mâu rơpo\ng, mơngế krê, pơlê pơla ki ê tơtro  tiô pơkâ dêi luât.

{a\ rơpo\ng, mơngế krê, khu rơpo\ng, pơlê pơla kuăn pơlê thôn pơlê tơdah pơkuâ grak ngăn kong ing mâu khu pơkuâ rak ngăn kong cho khu pú hên, Vi [an mâu cheăm, pơlê kân châ tơnêi têa pơcháu hnoăng pơkuâ rak ngăn kong, pak^ng tơdroăng tro pơxâu phâk tiô pơkâ luât mâu khu pơkuâ kong cho khu pú hên, Vi [an mâu cheăm, pơlê kân châ tơnêi têa pơcháu hnoăng pơkuâ rak ngăn kong pơxâu phak mâu rơpo\ng, mơngế krê, khu rơpo\ng, pơlê pơla kuăn pơlê tơdah pơkuâ rak ngăn kong tiô pơkâ a tơkêa pơkuâ, gâk ngăn kong.

-{a\ khu râng liăn mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum, tơdroăng séa ngăn nhên, séa ngăn [a\ng kong châ mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong châ pơkâ môi tiah lâi?

Tiâ: Má môi, cho ‘na mơjiâng pro lơgât mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong kum séa ngăn, mơnhên [a\ng kong châ mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi hơnăm pơkâ pêi pakong kong pơlê. Tơru\m [a\ Kơ koan xiâm rak ngăn kong mâu tơring, pơlê kong kơdrâm, mâu Vi [an cheăm, pơlê kân pêi lo liăn [a\ tơ’nôm mâu tơdroăng tung hô sơ, mơ-éa ki rak tơdroăng, lơgât [a\ ki ê hía tơdjâk troh [a\ng kong dêi mâu khu pơkuâ kong cho rơpo\ng, ngế krê, pơlê pơla tung thôn, mâu Vi [an cheăm, pơlê kân vâ pêi pro tơdroăng mơjiâng lơgât mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong ăm mâu khu pơkuâ kong.

Tơru\m [a\ Kơ koan xiâm rak ngăn kong, khu pơkuâ kong cho tơku\m ti tăng ple\ng [a\ tơ’nôm tung hô sơ, mơ-éa ki rak tơdroăng, lơgât [ă ki ê hía tơdjâk troh [a\ng deăng kong dêi mâu khu pơkuâ kong cho khu pú hên vâ pêi pro tơdroăng mơjiâng lơgât mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi mâu khu pơkuâ kong cho khu pú hên.

Má péa, tơku\m séa ngăn, mơnhên mâu ngế ki xiâm pơkuâ [a\ [a\ng kong châ mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi hơnăm pơkâ pêi pakong tơnêi kong. {a\ mâu khu pơkuâ kong cho rơpo\ng, mơngế krê, pơlê pơla a thôn pơlê, mâu Vi [an cheăm, pơlê kân: Tơru\m [a\ Kơ koan xiâm pơkuâ rak ngăn kong mâu tơring, pơlê kong kơdrâm, Vi [an mâu cheăm, pơlê kân séa ngăn, mơnhên mâu khu pơkuâ [a\ [a\ng kong châ mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi hơnăm pơkâ pêi ăm mâu khu pơkuâ kong cho rơpo\ng, ngế krê, pơlê pơla thôn pơlê, Vi [an mâu cheăm, pơlê kân [a\ môi tuăn [ă [a\ng kong dêi tíu cheăng, kong pơlê hiăng pơkâ pơcháu.

{a\ khu pơkuâ kong cho khu pú hên mê khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong tơru\m [a\ Kơ koan xiâm rak ngăn kong, khu pơkuâ kong cho tơku\m séa ngăn, mơnhên [a\ng kong châ mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi hơnăm pơkâ pêi ăm mâu khu pơkuâ kong cho khu pú hên [a\ môi tuăn kơxo# [a\ng kong [a\ Kơ koan xiâm rak ngăn kong, khu pơkuâ kong.

-Hôm, mơnê kơ pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum hiăng mơdoh chôu ăm roh tơpui tơno kố!

Khoa Điềm chêh

 Gương -A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng