Pôa Nguyễn Hồng Phong, tôh 3, bêng An Phước, pơlê krâm An Khê ai 1 ha kơtếo kơtăn hngêi kơmăi xik An Khê bu 3 km. Peăng xôp, hơngế kơtăn 200 met cho rơchôa têa xuân ối pêng têa, laga kơtếo tung klâng hiăng tro lôi khăng khoăng. Pôa tối ăm ‘nâi, hngêi kơmăi ai to\ng kum 1 rơtuh liăn vâ tôh kơtếo, laga kơxo# liăn kố ôh tá bê klâi drêng kong tô khăng khoăng ton troh vâ chê 8 khế tung hơnăm kố. Tiô pôa Phong, ối a An Khê nôkố, kuăn pơlê pêi chiâk deăng bu tơmiât vâ hơ’leh pêt mâu loăng plâi kâ ki ê:

‘’Ngăn tơdjuôm nôkố kuăn pơlê lôi tâi tâng, ôh tá ai kơbố vâ pêt kơtếo xếo. Xua kơtếo nôkố yă rơpâ ‘nâng. Pêt kơtếo nôkố ôh tá châ hên ôh’’.

Jâ Huỳnh Thị Oanh, môi ngế rôe kơtếo [a\ tê tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng dêi kuăn pơlê rơtâ tá pơlê krâm An Khê tối ăm ‘nâi, rơnó 2020 kố, [a\ng kơtếo pơtối kơdroh xua hên kuăn pơlê pêi chiâk deăng tro lu\p, hơ’leh kơtếo pêt loăng plâi kâ ki ê, tơdrêng amê, iâ mơngế pêt tung rơnó nếo. Tiô jâ Oanh, pêi lo lối 70 ta#n troh lối 100 ta#n kơtếo/1 ha a kơpong An Khê cho tơdroăng ki kơtăn kố hiăng ton.

To lâi rơnó achê kố, xua kong tô khăng khoăng, pêi lo kơtếo bu pá kơdâm 50 ta#n. Kơtếo rơnó apoăng, hên [a\ng bu châ 20 ta#n/1ha, pro kuăn pơlê pêi chiâk deăng tro lup ó:

‘’Môi hectar 20 ta#n, xêo kơxo# liăn ko [a\ xui bu u ối 10 rơtuh liăn. Tơdrêng amê, mơ’no liăn ăm 1 hectar deăng, liăn pơchoh tơnêi hiăng 7 rơtuh liăn. Liăn hdrê 10 rơtuh liăn, liăn phon 9 rơtuh liăn… Tiah mê cho lu\p, xua mơ’no liăn hiăng to lâi chât rơtuh tá hâi xêo liăn mơ’no po văng nhâ’’.

{a\ lối 3 rơpâu hectar, achê hngêi kơmăi pro sik, pơlê kong krâm An Khê ngăn kơtếo cho tơmeăm pêi lo liăn xiâm. Tơmeăm pêi lo liăn xiâm kố dế pơtối kơdroh ‘na yă kơchơ tê mơdró tung mâu rơnó achê kố. Tiô pôa Phan Vĩnh Tấn, Kăn pho\ pơkuâ cheăng kâ pơlê kong krâm, rơnó kơtếo 2020, [a\ pêi lo liăn 25 troh 30 ta#n/hectar, yă kơtếo hiăng chu kơdroh. Tung la ngiâ, pơlê kong krâm xuân tá hâi ai troăng ki klâi [a\ hdrê loăng kố, laga pơkâ la ngiâ kuăn pơlê pêi chiâk deăng kô mơ-eăm hơ’leh hdrê pêt, tơ’nôm tro lu\p mê cho xo kơxo# liăn ing loăng plâi ki ê:

‘’Tung pơchân dêi pơlê kong krâm An Khê mê tung la ngiâ, mâu [a\ng ki pá puât ‘na têa tôh mê xuân ối pêt kơtếo. {a\ mâu [a\ng ki lâi tơniăn bê têa tôh mê ngin pơchân kuăn pơlê thế pêt loăng plâi ki nếo, môi tiah kơchâi drêh, loăng plâi kâ, loăng pơkeăng’’.

Tiô pôa Nguyễn Hoàng Phước, kăn pho\ pơkuâ mơnhông pêt loăng pơkeăng, hngêi kơmăi sik An Khê, pêi kơtếo trâm pá puât pơtối tung 3 rơnó kố nah, xua tơdjâk dêi kong tô khăng khoăng [a\ kơchơ tê mơdró. Troh rơnó pro sik 2020, yă xik to, yă kơtếo tâk troh 850 rơpâu liăn/1 ta#n mê kơpong pêt kơtếo dêi hngêi kơmăi bu u ối lối 22 rơpâu ha, 25% tung mê cho kơtếo ôh tá le\m, ôh tá chiâng vâ ko xúa. Kơxo# kơtếo plâ hơnăm kơdroh tơdế. Pôa Nguyễn Hoàng Phước tối, vâ kơtếo to kơnâ châ tơniăn, pơkâ thế vêh tơku\m pêt tiô troăng pêt tung [a\ng kân rơdâ, xúa kơmăi kơmok tung rak ngăn. Laga tơdroăng kố dế trâm pá ôh tá tơ’lêi vâ tơleăng:

‘’Pá má môi xua [a\ng deăng tơprâ tơpru\ng, iâ êt [a\ ngo ngối, xua mê tá hâi ai kho\m mơ-eăm tơru\m dêi pơlê kong krâm [a\ hngêi kơmăi, tá hâi ai pơkâ nhên rêm kơpong, rêm cheăm vâ mơjiâng [a\ng pêt kân’’.

Khu tê mơdró vâ rơtế kuăn pơlê pêi chiâk deăng [a\ng kân tơku\m môi tíu, laga pơlê kong krâm pơchân thế hơ’leh hdrê pêt, mâu [a\ng ki ai têa hơ’leh pêt mâu loăng plâi ki ê, pro kơpong pêt kơtếo chiâng tơprâ tơpru\ng. Tơkôm dêi khu tê mơdró ‘na môi pơkâ nhên ăm kơtếo, tá hâi ‘nâi la lâi châ tơ-[rê. Ôh tá chiâng vâ pêi kân, tơku\m, pêi tiô rơxông nếo, kơtếo a kong pơlê Gia Lai, mơhé [a\ng kân má môi Tây Nguyên, laga mơni rêm hơmăm [a\ng pêt pơtối ku\n, chiâng ai tơdroăng ôh tá pêi kơtếo xếo mê pêt loăng plâi kâ [a\ pêt pôm, pro [a\ng mâu loăng plâi kố tâk re\ng, pro ôh tá tơniăn tung tơdroăng pêi chiâk deăng a Gia Lai.

Đình Tuấn chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng